طرحی برای پایان اختلافات ملکی

کاداستر ، اسم علمی طرحی است که به زبان ساده، مرز بین املاک افراد با هم را مشخص می‌کند و با گرفتن نقشه‌های هوایی از املاک، حدود مالکیت هر فرد را ثبت می‌کند، اما این طرح با آن حرکت لاک‌پشتی‌اش 2 چیز می‌خواهد: پول و امکانات.

محمدحسن بکائیان، معاون آرام و صبور امور املاک سازمان ثبت آنقدر از توانایی سازمان متبوعش مطمئن است که به ما این اجازه را می‌دهد تا به نقل از او به مردم قول بدهد که اگر پول و امکانات موردنیاز طرح تامین شود، املاک همه شهرنشینان کشور صاحب نقشه‌های کاداستری می‌شود؛ نقشه‌هایی که به کمک می‌آیند تا دعواهای ملکی میان مردم و طرح دعوا در محاکم به حداقل برسد.

بکائیان به ما اجازه نداد تا بعضی کمبودهای موجود را از زبانش بنویسیم اما ما این اجازه را گرفتیم تا از قول خودمان بنویسیم که اگر طرح کاداستر با این همه ضرورت هنوز مهجور مانده به خاطر نگاه تبعیض‌آمیزی است که سال‌هاست سازمان ثبت از آن رنج می‌برد.

حالا تمام کشورهای پیشرفته دنیا تمام املاکشان را از شهری و روستایی گرفته تا زمین‌های جنگلی و مرتعی و زراعی زیرپوشش کاداستر برده‌اند اما به خاطر دست چندم تلقی شدن این کار در کشور هنوز کاداستر برای دریافت بودجه می‌جنگد.

وقتی بحث طرح کاداستر مطرح می‌شود انگار مثل خود سازمان ثبت بوی کهنگی می‌دهد. علت کند حرکت کردن کاداستر چیست؟ آیا این مساله فقط به کمبود اعتبار برمی‌گردد؟

البته من فکر می‌کنم اگر بگوییم کاداستر بوی کهنگی می‌دهد زیاد مطلوب نباشد. طرح کاداستر در کشور از سال 1351 یعنی در زمان اصلاح قانون ثبت پیش‌بینی شد و در ماده 156 آن تاکید شد که دفتر امور املاک سازمان ثبت باید نقشه‌ها و سندهایش را بر مبنای کاداستر صادر کند.

این اتفاق تا قبل از انقلاب هرگز در کشور نیفتاد و بعد از انقلاب هم تا سال 1374 چنین حرکتی روی نداد. در اصل، شروع کاداستر از سال 74 است. طرحی که 20 ساله تلقی می‌شود و پایان مهلت آن سال 94 است. در واقع اگرچه کاداستر از مدت‌ها قبل پیش‌بینی شده، اما اجرای آن تازه از سال 74 شروع شده و سازمان ثبت هم در اجرای وظایفش سستی نکرده است. این یک مطلب، اما مطلب دوم این‌ که از سال 74 که طرحی 20 ساله برای کاداستر شهری پیش‌بینی شد تا امروز فقط 30 درصد بودجه موردنیاز به آن تزریق شده. خب طرحی که 30 درصد بودجه و امکانات موردنیازش تامین شده باشد بر همان مبنا نیز پیشرفت خواهد کرد. این در حالی است که علی‌رغم اختصاص بودجه 30 درصدی این طرح تاکنون بیش از 60 درصد پیشرفت داشته است.

با این حال ما معتقدیم که باید امکانات بهتری در اختیارمان قرار بگیرد تا تکلیف این طرح هر چه زودتر مشخص شود، چون کاداستر امتیازات زیادی دارد و انجام آن جزء واجبات است.

کاداستر دارای 2 مرحله است. یکی برداشت نقشه‌های کاداستری و دیگری درج اطلاعات حقوقی و ثبتی که در مجموع به آن کاداستر گفته می‌شود. ما الان بیش از 60 درصد نقشه‌های کاداستر شهری را برداشت کرده‌ایم و نزدیک به 40 درصد کار باقی‌مانده است. این 40 درصد باقیمانده هم 2 بخش دارد، یکی حدود 20 درصد در محدوده شهرها و حدود 20 درصد در حومه شهرها.

از حدود 60 درصدی هم که نقشه‌های آن را برداشت کرده‌ایم حدود 40 درصد آن بیشتر پلاک‌گذاری نشده است، یعنی 60 درصد این مقدار هم در انتظار پلاک‌گذاری است. پس الان 2 مرحله از کار باقی‌مانده، یکی برداشت نقشه‌های کاداستر و دیگری پلاک‌گذاری و درج اطلاعات ثبتی روی پلاک‌ها. ما طرح و بودجه موردنظرمان را به دولت ارائه و حدود 400 میلیارد تومان برای آن درخواست کرده‌ایم.

من گفتم ما 60 درصد نقشه‌های کاداستر را برداشت کرده‌ایم و از این 60 درصد، 40 درصد آن را پلاک‌گذاری کردیم. این 60 درصد شامل 10 میلیون قطعه در سطح شهر است که برای آن 16 میلیون سند صادر شده است. ما پیش‌بینی کردیم چنانچه 124 میلیارد تومان به ما داده شود ظرف مدت 2 سال کار آن  60 درصد املاکی که صاحب نقشه‌اند را تمام می‌کنیم. باقیمانده نقشه‌های ما هم که حدود 40 درصد است بجز اعتبار، امکانات دیگری هم نیاز دارد که اگر مهیا شود کار این 40 درصد هم تمام می‌شود.

مثلا سازمان نقشه‌برداری و سازمان جغرافیا باید نقشه‌های هوایی‌شان را در اختیار ما بگذارند. اگر این اتفاق بیفتد و بودجه مورد نیازمان یعنی حدود 300 میلیارد تومان تامین شود در یک پروسه 3 ساله آماده اتمام کار هستیم.

آنچه اشاره کردید اعتباراتی است که از محل بودجه عمرانی و جاری در جهت اجرای کاداستر تخصیص داده و هزینه شده، یعنی نه در جهت فعالیت‌های جاری سازمان، بلکه در رابطه با هزینه‌های جاری کاداستر.

البته در طرح کاداستر فقط موضوع کمبود بودجه مطرح نیست، چون متاسفانه امکانات جانبی ما هم ضعیف است. ما امکانات ساختمانی و محل اسکان کافی نداریم و پرسنل ما در حد ضعیفی نگه داشته شده‌اند و نیاز به آموزش دارند. ما الان جزو دستگاه‌هایی هستیم که حداقل امکانات را داریم، در حالی که حجم کارمان بسیار بالاست. پس اگر ما می‌گوییم توانایی‌های بالقوه‌مان زیاد است به این معنا نیست که بدون امکانات می‌توانیم این توانایی‌ها را به فعلیت برسانیم.

ما در مسائل شهری با زمین‌خواران دانه درشت درگیر نیستیم، چون حوزه فعالیت آنها زمین‌های خارج از شهراست. البته اجرای کاداستر کامل یعنی کاداستر اراضی زراعی، جنگلی و منابع طبیعی فعلا طبق قانون از وظایف ما نیست، اما ما بیکار ننشسته‌ایم و با دستگاه‌های متولی مثل منابع طبیعی، حفاظت محیط زیست و مسکن و شهرسازی که مالکان عمده هستند، تعامل کردیم تا نقشه‌های املاکشان را در اختیار ما قرار دهند و ما نیز با صدور سند از آنها محافظت کنیم. این تعامل بویژه با سازمان حفاظت محیط زیست تاکنون به نتایج خوبی رسیده، به طوری که 4 میلیون هکتار از 12 میلیون هکتار از مناطق زیرپوشش این سازمان در نقشه‌های ما جانمایی شده است.

ما با منابع طبیعی هم در مورد 10 میلیون هکتار از اراضی توافق کرده‌ایم تا بر مبنای استاندارد‌های کاداستر نقشه‌هایشان را تهیه و مالکیتشان را ثبت کنیم. با مسکن و شهرسازی هم در حال تفاهم هستیم. الان از حدود 140 میلیون هکتار اراضی منابع طبیعی برای حدود 125 میلیون هکتار سند صادر کرده‌ایم و اگر آقایان در منابع طبیعی همکاری و نقشه‌هایشان را ارائه کنند برای صدور کامل اسناد و تکمیل بانک اطلاعات نیز آمادگی کامل داریم و در این راه کسی را که بخواهد مانع کارمان شود، نمی‌بینیم.

مریم خباز
گروه‌جامعه