کشف هویت با فناوری امنیت صدا

اصولا روش‌های مختلف تشخیص یا احراز هویت اعم از روش‌هایی که به ویژگی شخصی افراد باز می‌گردد از قبیل صدا، اثر انگشت، تصویر چهره، قرنیه چشم و دی.ان.ای یا آنها که به دانستن اطلاعات یا همراه داشتن کلیدهایی باز می‌گردد نظیر دانستن شناسه کاربری و گذرواژه، هر یک دامنه استفاده و محدودیت‌های متفاوتی دارند و در جایگاه خود از اهمیت بسزایی برخوردارند. اما در عمل نمی‌توان یک روش را جایگزین تمام کاربردها و شرایط دیگر روش‌ها کرد. تشخیص هویت از طریق صدا برای بسیاری از کاربردهای مهم در عرصه ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز بویژه در کاربردهای راه دور یا به عنوان مکمل سایر روش‌ها، اهمیت بسزایی دارد.

این روش تشخیصی نیز همانند سایر روش‌ها مزیت‌ها و محدودیت‌های مخصوص به خود را دارد. برای برخی کاربردها مناسب‌تر است و در بعضی موارد نیز محدودیت بیشتری نسبت به سایر روش‌ها دارد. به نظر می‌رسد بیشتر بهره‌گیرندگان آن در آینده سازمان‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری، شرکت‌های بیمه و صنایع ارتباطی باشند و کاربرد عمده آن افزایش امنیت و پیشگیری از سرقت هویت، مقابله با کلاهبرداری و حفاظت داده‌ها خواهد بود.

بدون شک برخی روش‌های تشخیص هویت نظیر شناسایی اثر انگشت، تصویر قرنیه چشم و دی.ان.ای درصد خطای بسیار کمتری از روش احراز هویت مبتنی بر صدای افراد دارند اما کاربرد آنها با محدودیت‌ها و مشکلات بیشتری همراه است و در راه دور چندان مفید نیستند. از همین روی نیز روش‌هایی همانند تشخیص هویت بر اساس صدا مورد توجه هستند. البته روش مبتنی بر صدا نیز برای برخی کاربردها بویژه در محیط‌های همراه نویز صوتی با مشکلاتی همراه است و همچنین شیوه‌هایی برای ایجاد صدای تقلیدی می‌تواند خطای آنها را افزایش دهد. امروزه با توجه به اهمیت یافتن موضوع احراز هویت از بعد تجاری، مالی و امنیتی، و نیز پیچیدگی روزافزون روش‌های تقلب در این زمینه‌ها نیاز به تداوم تحقیقات در این عرصه و دستیابی به فناوری‌های نوین همواره وجود خواهد داشت.

همان گونه که اشاره کردم کاربرد این روش همراه برخی روش‌های مکمل در مراکز حساس نظیر بانک‌ها، سازمان‌های دولتی، صنایع مهم، سازمان‌های نظامی، انتظامی و امنیتی قابل پیش‌بینی است. همچنین در مبحث دسترسی به داده‌ها نیز گستره وسیعی از کاربردها برای آن متصور است.

ارائه پاسخ کوتاه به این سوال بسیار دشوار است، چرا که سامانه تشخیص هویت با استفاده از صدای افراد از بخش‌های متعددی تشکیل شده که برای هر بخش از الگوریتم‌های بسیار ساده تا بسیار پیچیده را می‌توان مورد استفاده قرار داد. بدون شک الگوریتم‌های ساده زمان اجرای کمی نیاز دارند اما دقت سامانه را نیز بسیار کاهش می‌دهند. در مقابل الگوریتم‌های پیچیده به لحاظ اجرایی زمانبر هستند اما از خطای سامانه تا حد قابل ملاحظه‌ای می‌کاهند. با گسترش تحقیقات در این زمینه امکان یافتن الگوریتم‌های جدید پیچیده اما کارآمدتر و انجام سریع‌تر آنها با روش‌های نوین بدون کاستن از دقت سیستم فراهم خواهد شد. طرح تحقیقاتی مورد بحث که با مشارکت متخصصانی از ایران، فنلاند و آمریکا به اجرا در آمد نیز در همین عرصه است. در آینده نیز با افزایش پیچیدگی روش‌های تقلب، شیوه‌های پیشگیری نیز باید ارتقاء یابند و به نظر می‌رسد به دلیل استفاده از فناوری پیشرفته در این عرصه تقابل دائمی وجود خواهد داشت لذا تحقیقات نیز ادامه خواهد یافت.

ایده اولیه طرح مورد نظر با هدف توسعه سامانه‌های نوین تشخیص هویت صدای افراد برای کاربردهای متفاوت در عرصه ارتباطات و فناوری اطلاعات حدود 4 سال پیش در پژوهشکده برق جهاد دانشگاهی شکل گرفت و با پیوستن مهندس رحیم سعیدی (یکی از مجریان طرح) ـ که در آن زمان پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود را در زمینه تصدیق هویت از روی صدا تحت نظارت اینجانب به پایان رسانده بود ـ به این پژوهشکده، شرایط لازم برای تعریف طرح و پیشنهاد آن به برخی سازمان‌ها و مراکزی که نتایج آن می‌تواند مورد استفاده آنها قرار گیرد، فراهم شد. متاسفانه پیگیری‌های متعدد در این زمینه نافرجام ماند تا آن که تصمیم گرفته شد بخشی از آن با استفاده از امکانات بسیار محدود پژوهشکده برق جهاد دانشگاهی انجام شود. با گذشت زمان و حصول توفیقات خوبی در این زمینه کم‌کم باب بهره‌گیری از مشاوره و استفاده از نظرات و تجربیات متخصصانی از کشورهای آمریکا، فنلاند و یونان به صورتی کاملا غیررسمی و داوطلبانه در قالب همکاری پژوهشی آکادمیک آغاز شد و ادامه یافت. در این مسیر انتشار مقالات متعدد در کنفرانس‌ها و مجلات علمی معتبر داخلی و بین‌المللی بر استحکام و تداوم این همکاری‌ها افزود که کم و بیش همچنان ادامه دارد. از سال گذشته با آغاز ادامه تحصیل همکار این طرح در مقطع دکتری در دانشگاهی در کشور فنلاند، ثقل اصلی هسته تداوم اجرای این طرح به آزمایشگاهی در این کشور منتقل شد. در حال حاضر نیز هدف اصلی تحقیقات افزایش دقت سامانه تشخیص هویت بر اساس صدا و همچنین یافتن روش‌های سرعت بخشی اجرای آن بدون کاهش دقت سامانه است.

بخش ایرانی این طرح تحقیقاتی در پژوهشکده برق جهاد دانشگاهی انجام شده و تنها پشتیبانی‌کننده و حامی مادی و معنوی این طرح در ایران جهاد دانشگاهی بوده است و علی‌رغم آن که در مراحل ابتدایی تعریف آن، از برخی سازمان‌های متکفل امر ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایران که دارای اعتبارات پژوهشی مناسب هستند یا متولیان تشخیص هویت درخواست حمایت شده بود، متاسفانه پیگیری‌ها به جایی نرسید و ظاهرا به دلیل پدید آمدن تغییراتی در سیاست‌های حمایت از طرح‌های پژوهشی یا محدودیت اعتبارات پژوهشی در اولویت قرار نگرفت.

آینده چنین طرح‌هایی چه به صورت یک طرح مشترک بین‌المللی و چه به صورت یک طرح داخلی ایرانی نیازمند هدف‌گذاری مشخص و تعریف مجموعه طرح‌های مرتبط با یکدیگر تا دستیابی به فناوری مناسب برای یک محصول تجاری دانش بنیان است. در صورت اطمینان از حمایت مادی و معنوی و سرمایه‌گذاری در این زمینه، ادامه طرح به صورت جدی در قالب طرح تحقیقاتی داخلی یا مشترک بین‌المللی متصور است.