کاری به حاشیه‌ها نداشته‌باشید

بنده داشتم ارتباط این دو را بیان می‌کردم، مثل این که من از شما بپرسم در روزنامه سرویس حوادث چه سنخیتی با سرویس اقتصادی دارد و شما دلیل می‌آورید که سرویس حوادث خواننده خودش را دارد و اقتصادی خواننده
خودش را.

به هر حال فقط یک سردبیر بالای سر همه سرویس‌های خبری است.

خیلی از روزنامه‌ها هم حوادثی هستند، پس باید بگوییم تعطیل کنید.

یعنی شما قبول دارید که روزنامه کوچک است؟

من در پاسخم درباره این که گردشگری منافاتی با این حوزه ندارد توضیح دادم، یعنی این طور نیست که اگر به آن توجه کنیم از دیگری غافل می‌شویم. به هر حال این دو می‌توانند مکمل هم باشند و مدیریت بر 2 مجموعه این نیست که یک مجموعه را تقویت و یک مجموعه را ضعیف کنیم، بلکه هر دو مجموعه را باید همزمان جلو ببریم. نکته دیگر این که هر سیستمی سر جای خودش است، چه بزرگ و چه کوچک. می‌تواند یک سلول باشد یا می‌تواند یک کهکشان باشد. به هر حال سیستم یک قاعده دارد و پازل آنها کنار هم چیده می‌شود و باید با هم خوب کار کنند. اگر روزنامه را مثال زدم چون روزنامه هم در نوع خودش یک سیستم است. اگر موضوعی که ربطی به روزنامه ندارد در آن قرار گیرد خب به آن آسیب می‌زند، مثلا روزنامه جام‌جم اگر صفحه حوادث آن 3 صفحه شود، یا قسمت اقتصادی 7 صفحه شود دیگر روزنامه عمومی نخواهد بود، بنابراین روزنامه جام‌جم یک روزنامه فرابخشی است و در موضوعات فرابخشی هر یک از این پازل‌ها می‌توانند نقش داشته باشند. مناطق آزاد هم یک موضوع فرابخشی است که همه چیز در آن وجود دارد، به عبارتی، اقتصاد به مفهوم عام از تجارت گرفته تا ترانزیت و تولید و گردشگری در آن مطرح است. در واقع در بحث زیرساخت‌ها شما وقتی در بخش حمل و نقل سرمایه‌گذاری می‌کنید روی گردشگری تاثیر می‌گذارد یا بعکس گردشگر وقتی به جایی سفر می‌کند ایجاد امنیت می‌کند برای سرمایه‌گذاری.

به هر حال موضوعات این دو مجموعه تا حدی به هم نزدیک هستند پس در سازماندهی کار مشکلی ایجاد نمی‌کند.

هر صنعتی که هزینه تولیدش در سرزمین اصلی بالا بوده است، عمدتا در مواد مصرفی در منطقه ویژه هم دچار مشکل شده است؛ اما در مجموع باید معدل بگیریم؛‌ چراکه در اقتصاد یک کشور نمی‌توانیم بگوییم همه امور اقتصادی آن موفق است، حتی به آمریکا هم بروید چیزهایی صادر و چیزهایی وارد می‌کند. در این مناطق نیز باید برآیند فعالیت کارخانه‌ها را بررسی کنیم نه تک‌تک آنها را، البته ممکن است عوامل دیگری مثل دوری، عدم دسترسی به حمل و نقل هزینه‌های تولید را بالا ببرد.

خیلی از این مناطق ویژه قبلا محیط‌های صنعتی بودند و بعد منطقه ویژه شده‌اند.

موردی باید بحث کنیم.

موردش را بگویید. کدام کارخانه؟

در مورد تولیدات در مناطق آزاد می‌توان آمار داد؛ اما مناطق ویژه اقتصادی تحت نظارت مستقیم ما نیست. در این مناطق بخش‌های خصوصی و دولتی متولی هستند و ما فقط نظارت عالیه داریم. مناطق ویژه مدیریت مستقل دارند و تقریبا هم بخش خصوصی‌اند.

تماما توسط بخش خصوصی انجام می‌شود.

آنها پیشنهاد می‌دهند ما کار کارشناسی می‌کنیم یا بالعکس. ما مکانی را کار کارشناسی می‌کنیم و بعد متولی‌اش پیدا می‌شود و بعد بخش خصوصی خودش زیرساختش را انجام می‌دهد.

منطقه ویژه اقتصادی را خود بخش خصوصی باید راه‌اندازی کند، چون خودش می‌خواهد صنعتی را در آن مناطق ایجاد کند، برای آن که بتواند از برخی امتیازات این مناطق برخوردار شود؛ اما در مناطق آزاد دولت یک‌سری امتیازات را برای آنها در نظر گرفته که آن امتیازات هزینه زیرساخت‌ها می‌شود. درواقع به جای آن که دولت مستقیم بودجه بگذارد، امتیازات در نظر گرفته شده کمک می‌کند تا این مناطق درآمد ایجاد کنند.

یعنی دبی را دولت امارات ساخته است؟

دبی را سرمایه‌گذار‌های خارجی که به دولت آن کمک کرده، ساخته‌اند.

دبی پولش کجا بود. بروید دبی را بررسی کنید. دبی را شیخ امارات دبی نکرده است؛ بلکه برخی کشورهای دنیا آن را دبی کرده‌اند. آنها تصمیم گرفتند.

دبی موضوعش با ایران فرق می‌کند. در واقع بعضی قدرت‌ها تصمیم گرفتند دبی را دبی کنند و کردند و اقتصادشان را در آنجا متمرکز کردند.

کی گفته است؟ چقدر است؟

رقم بدهید.

من ادعا ندارم، ولی معتقدم رقم آنقدر نیست که گفته می‌شود. دبی را سرمایه‌گذاران کلان غربی راه‌اندازی کردند و این یک بحث سیاسی دارد و تنها بحث اقتصادی نیست.

دولت هیچ وقت مستقیم نمی‌آید در مناطق آزاد بودجه بگذارد، اما می‌آید امتیازاتی می‌دهد که آن مناطق از محل آن امتیازات درآمدهایی کسب کنند تا زیرساخت‌ها را بسازد که تا الان هم اتفاق افتاده است.

خیر. اگر دستگاه دولتی متولی شود خودش بودجه در اعتباراتش می‌گذارد، مثل منطقه ویژه پیام و منطقه ویژه عسلویه، ولی اگر خصوصی باشد خودش سرمایه‌گذاری می‌کند. اگر دولت بخواهد راه بیندازد که کار درستی نیست. همه را که دولت نباید انجام دهد.

شما می‌گویید سرمایه‌گذاران ما دبی رفتند. خب همان سرمایه‌گذاران بیایند ایران.

مثلا چه امکاناتی؟

خب برای مکان‌یابی نباید راه‌های دورافتاده بروند. باید یک منطقه استراتژیک انتخاب شود. مناطق ویژه عمدتا جاهایی قرار گرفتند که ظرفیت دارند. سرمایه‌گذار وارد این مناطق می‌شود که نزدیک راه است و خودش راه‌های داخلی و آب و برقش را می‌کشد و در اختیار قرار می‌دهد و اگر دولت وارد کار شود کار خراب می‌شود، چون دولت زیرساخت می‌زند و بعد در فروشش می‌ماند. خود بخش خصوصی باید سرمایه‌گذاری کند و دولت باید حمایت قوانین و مقرراتی کند.

مثل چی؟

اگر بخواهد مالیات نداشته باشدکه می‌شود مثل مناطق آزاد. به هر حال تفاوت منطقه آزاد و منطقه ویژه مالیات است و اگر بخواهیم مالیات را از مناطق ویژه اقتصادی برداریم نمی‌شود. به هر حال این مناطق نیز مزیت‌هایی چون نداشتن عوارض گمرکی و تفاوت قوانین کار را نسبت به سرزمین اصلی دارند.

اگر کسی می‌خواهد امتیازات بیشتری داشته باشد می‌تواند در مناطق آزاد سرمایه‌گذاری کند و راهش بسته نیست. چه کسی الزام کرده است که حتما بیاید منطقه ویژه اقتصادی سرمایه‌گذاری کند. به هر حال اگر دولت بخواهد در همه چیز حمایت کند که آن تولید، تولید نمی‌شود پس رقابت چه می‌شود؟

مثل چی؟

در 6 ـ 5 سال گذشته مناطق آزاد 2 میلیارد دلار جذب سرمایه‌گذاری خارجی داشتند.

رقم 2 میلیارد دلار مربوط به مناطق آزاد است و مناطق ویژه آن‌طور که باید تحت سلطه ما نیستند که آمار دقیق به ما بدهند. البته گرفتن اطلاعات و آمار از این مناطق را شروع کردیم. در واقع در گذشته مناطق ویژه مثل یک شهرکی بودند که زیاد با مرکز امور مناطق آزاد و ویژه کاری نداشتند. ولی بتازگی شروع کردیم و مدیران را خواستیم تا مسائل و مشکلات را مطرح کنند. مناطق ویژه چون از دبیرخانه دور بودند، آسیب دیدند، اما هر قدر زیر چتر حمایتی مرکز امور مناطق آزاد بیایند، تقویت می‌شوند و باید از میزان تولیدات، صادرات و اقداماتی که انجام دادند بیایند و به ما گزارش بدهند.

بستگی دارد، مثلا در قشم روی صنعت نفت و گاز و شیلات سرمایه‌گذاری انجام می‌شود، در چابهار بیشتر روی شیلات سرمایه‌گذاری می‌شود، در منطقه آزاد کیش نیز در زمینه گردشگری و صنایع هایتک سرمایه‌گذاری می‌شود و در اروند تولیدات مختلف از جمله کشتی‌سازی، نفت و گاز و ... در حال انجام است.

بیشترین کاری که می‌خواهیم در مناطق ویژه انجام دهیم این است که تجارت و ترانزیت را در این مناطق تقویت کنیم. دوم این که کشور ما وارداتی از کشورهای اطراف دارد. ما می‌خواهیم ر‌ی‌اکسپورت را به مناطق آزاد بیاوریم، یعنی جنسی را که به دبی می‌رود، به این مناطق بیاوریم و با کاهش عوارض و انجام برخی اقدامات تشویقی و تقویت اسکله‌ها به جای آن که به دبی برود، بیاید به مناطق آزاد خودمان. همچنین فراهم کردن زیرساخت‌ها مثل پل خلیج فارس ـ راه‌آهن چابهار و الحاق مناطقی به مناطق آزاد برای افزایش پتانسیل‌ها مثل هندورابی که به کیش ملحق شد سیاست دیگرمان است و از همه مهم‌تر برقراری ارتباط پول اقتصادی با کشورهایی که می‌تواند بیشترین تعامل را با مناطق آزاد داشته باشند مثل کشورهای آسیای میانه و افغانستان یا کشور عراق که ورودی‌اش می‌تواند از اروند باشد از دیگر برنامه‌هایمان است و آخرین مورد هم بحث بانک و بیمه است.

فعلا شرکت سرمایه‌گذاری است و اگر شرایط فراهم بود تبدیل به بانک می‌شود.

به نظر من با توجه به کشورهای آسیایی میانه، قفقاز، عراق، افغانستان و ... که به آب‌های آزاد راه ندارند، اگر ما بتوانیم ایران را به مرور به قطب ترانزیتی منطقه و شاهراه ترانزیتی تبدیل کنیم، اولین جایی که می‌تواند شاهراه خوبی باشد مناطق آزاد است.

این یک رقابت است و باید تلاشمان را بکنیم و در یک دعوای اقتصادی ما باید زرنگی خودمان را داشته باشیم. به هر حال آن موقع زمان جنگ هم بود و کشورمان شرایط سختی داشت. دبی پیش از انقلاب ما پیشرفتی نداشت، چطور یک شبه پولدار شد. البته نمی‌گویم شیخ امارات فقیر است، ولی می‌خواهم به این نکته اشاره کنم که اراده‌ای بالاتر از آن آمد و دبی را ساخت.

یک مقدار به خاطر مدل‌هایمان است. به هر حال مدل ارتباطی و مدل بروکراسی‌مان تاثیر می‌گذارد، ولی بحث ناامنی نیست. به هر حال ما ظرفیت‌ها را داریم و یک مقدار باید در نحوه مواجهه و نحوه جذب سرمایه‌گذار توجه کنیم. نباید به سرمایه‌گذار به چشم مشتری و این که جنسی را به او بیندازیم نگاه کنیم. باید به چشم یک شریک به او بنگریم.

چرا شما روی این بحث‌ها تمرکز می‌کنید، بحث‌های کاری را مطرح کنیم. همین حرف‌هاست که باعث می‌شود سرمایه‌گذار نیاید.

یکی از اشتباهاتی که ما داریم این است که محصول را رها می‌کنیم و فرآیند را می‌چسبیم. به هر حال وقتی محصول خوبی ارائه شود، این حرف‌ها مهم نیست.

من از شما سوال می‌کنم وقتی مقاله‌ای را به شما می‌دهند که بخوانید و نام نویسنده قید نشده باشد در وهله اول مقاله برایتان مهم است یا نویسنده؟

جواب مرا بدهید، محصول برای شما مهم است یا فرآیند؟

نه ، من چنین حرفی نزدم. به هر حال ما نباید به فرآیند بچسبیم. باید ببینیم محصول کار چه می‌شود‌.

ما دیدمان با سرمایه‌گذار هم همین است، وقتی می‌آید دائم سین‌جیم می‌کنیم و به جای آن که به تجربه و کارش بپردازیم به خودش می‌پردازیم. آیا این آقا می‌تواند یا نمی‌تواند؟ رسانه‌ها هم به جای این که به محصول بپردازند به فرد می‌پردازند. آقای x که 11 سال رئیس موزه ملی و باستان‌شناس هم بوده، چه کار کرده است.آیا نتیجه هم گرفتیم؟ نه، خرابکاری هم کرده است. می‌بینید گونی‌ای که از سال 1324 درش باز نشده است، 11‌سال نرفته در آن را باز کند. بنابراین محصول مهم است. ما باید به توانمندی‌ها نگاه کنیم. ممکن است شما هنر نوشتن‌تان عالی باشد ولی ادبیات نخوانده باشید. بنابراین نباید به حاشیه‌ها بپردازیم. 10 سال است می‌خواهند هندورابی را به کیش ملحق کنند نتوانستند. ما چند ماه پیش این کار را کردیم. آیا کار کمی بوده است؟ پس به نتیجه بچسبیم نه این که بگویند شما 60 جا سمت دارید. آنهایی که از 10 سال پیش اینجا بودند چرا نمی‌شده است.

نه ، هنر توجیه کردن و پیگیری هم مهم است. در مورد گردشگری که به آن اشاره کردید، طبق آمار تعداد گردشگران خارجی در سال 86 نسبت به سال 85 حدود 25 درصد رشد داشته است. در سال 87 هم همین‌طور ولی در سال 88 به دلیل اتفاقات پس از انتخابات افت کردیم.

در تمام دنیا هر کسی وارد یک کشوری شد ولو 24 ساعت یا 12 ساعت گردشگر است. به عبارتی این شخص وقتی می‌آید 10 هزار دلار خرج می‌کند و می‌رود با آن کسی که می‌آید در کشور هزار دلار خرج می‌کند تفاوتش چیست. گردشگر یعنی درآمدزایی و ملاک در حوزه صنعت گردشگری کسب درآمد است و می‌گویند هر درآمدی که منشاء خارجی داشته باشد ولو یک ایرانی مقیم آمریکا بیاید گردشگر حساب می‌شود. حتی لب مرز هم گردشگر محسوب می‌شود. وقتی شما برای سفر به کشوری 4 ساعت در فری‌شاپ معطلید و از آنجا یک کالایی خرید می‌کنید، این درآمد کجا ثبت و ضبط می‌شود؟ بنابراین این خرید درآمدی برای آن کشور ایجاد کرده است. بنابراین نمی‌توان گفت چون این شخص پا در خاک کشور ما نگذاشته حساب نیست.

اگر گردشگر صنعت درآمدزاست باید آن را نیز جزو گردشگری به حساب آورد.

پس تعریف گردشگر چیست؟

به هر حال ما توریسم سلامت هم داریم. بنابراین گردشگر فقط برای تفریح نمی‌آید.

به هر حال توریسم سلامت برای درمان می‌آید و نباید طبق تعریف شما جزو گردشگر حساب شود.

من یک جمع‌بندی ارائه بدهم؛ هر مسافری وارد کشور شود و درآمدی از آن مسافر سهم آن کشور گردد، باید در یک سبد قرار گیرد که به آن سبد گردشگری می‌گویند. حتی اگر آن درآمد از طرف یک فرد ایرانی مقیم خارج هم حاصل شده باشد، درآمد حساب می‌شود. چون منشاء خارجی دارد. در واقع وقتی فردی برای سمینار وارد ایران می‌شود آیا هتل نمی‌رود، غذا نمی‌‌خورد، سوغاتی نمی‌خرد؟

وقتی ما می‌گوییم 25 درصد افزایش داشتیم، ناشی از این است که ما ایران را به عنوان یک کشور امن معرفی کردیم و در نمایشگاه‌های خارجی توانمندی‌های درمانی و جاذبه‌ها را تبلیغ کردیم و حتی برای دیدن کارخانه‌ها نیز تبلیغ کردیم. وقتی دولت می‌گوید بیایید تاسیسات هسته‌ای ما را ببینید، یعنی می‌خواهد توریسم علمی ما را تقویت کند. این‌ها همه در این راستاست و ما نمی‌توانیم این بخش‌ها را از هم جدا کنیم. به هر حال افرادی که برای تجارت می‌آیند، از اماکن دیدنی ما هم دیدن می‌کنند و تخت جمشید خشک و خالی که فقط دیدنی نیست. به هر حال اجتماع، جامعه و مردم کشور هم دیدنی است و نمی‌توانیم خط‌کشی کنیم و بگوییم فردی فقط صرفا برای سفر می‌آید و باید حساب کنیم. این‌ها اشتراک ندارند ولی اجتماع دارند.