میدان مشق، موزه معماری تهران

در زمان ناصرالدین‌شاه با گسترش تهران میدان مشق در داخل شهر قرار گرفت و بخش‌هایی از آن به سفارت انگلیس و بیمارستان آمریکایی‌ها اختصاص یافت، اما قسمت عمده آن کماکان در اختیار ارتش بود. در زمان مظفرالدین‌شاه ژنرال روسی کاساکوفسکی مسوولیت تعلیم ارتش ایران را به عهده گرفت و دستور ساخت بنایی را داد که امروز هم با همان عنوان قزاقخانه پابرجاست.

در اواخر حکومت احمدشاه، با قدرت گرفتن سردار سپه به عنوان یک افسر قزاق، تغییراتی در میدان داده شد که اولین مرحله آن تخریب سردر قدیمی و ساختن در جدید در سال‌های 1301 تا 1304 شمسی ‌روبه‌روی قزاقخانه بود. نام این سردر را نقاره‌خانه گذاشتند و هنگام اذان، بالای آن نقاره می‌نواختند. تحول بعدی ساخت پارکی به سبک اروپایی در گوشه جنوب غربی میدان مشق بود که نام باغ ملی بر آن نهاده شد. از آن پس نه‌تنها این محوطه به نام باغ ملی خوانده شد، بلکه سردر نقاره‌خانه نیز به سردر باغ ملی تغییر نام داد. این بنا کار استاد جعفرخان معمار کاشانی است‌. سفت‌کاری‌هایش توسط استاد اسماعیلی‌، ستون‌ها به دست استاد کریم منیژه و کاشی‌های آن نیز توسط مرحوم استاد خاک‌نگار مقدم ساخته شده است‌.

در حکومت پهلوی با پررنگ شدن نقش دولت، نیاز به بناهای دولتی افزایش یافت و این محوطه بزرگ در قلب تهران مورد توجه قرار گرفت. ساختمان‌های پست، شهربانی، وزارت امور خارجه، موزه ایران باستان و... همه در این محوطه ساخته شدند. امروز هم اهمیت این محوطه به اندازه‌ای است که آن را موزه معماری پهلوی اول می‌نامیم.وسعت میدان به اندازه‌ای است که امروز این میدان از شمال خیابان سرهنگ سخایی (خیابان سوم اسفند سابق) و از جنوب خیابان امام خمینی(ره) (خیابان باغ‌شاه، سپه و مریض‌خانه سابق) را شامل می‌شود و محوطه بناهای قدیمی کنونی اداره پست (موزه پست و مخابرات)، سردر باغ ملی، ساختمان شماره 3 وزارت امور خارجه (شرکت نفت ایران و انگلیس سابق)، موزه 13 آبان، موزه ایران باستان، کتابخانه ملی، کاخ شهربانی (ستاد مرکزی نیروی انتظامی فعلی)، کاخ وزارت امور خارجه، عمارت ثبت اسناد و املاک، مرکز قزاقخانه (سازمان تأمین خدمات درمانی نیروهای مسلح فعلی)، ساختمان شماره 7 وزارت امور خارجه (باشگاه افسران سابق)، بنای وزارت جنگ سابق (بیمه بازنشستگی نیروهای مسلح فعلی) و ساختمان هنرستان دختران یا مدرسه کودکان بی‌سرپرست را در بر می‌گرفته و بنا به نوشته سفرنامه جکسون، این محوطه که از بزرگ‌ترین میدان‌های نظامی بوده، حدود 400 متر طول و 400 متر عرض داشته است. مساحت میدان مشق چهل اکر (هر اکر برابر 4047 مترمربع) یعنی 161880 مترمربع ارزیابی شده که حدوداً برابر 16 هکتار است.

از وقایع مهم این میدان می‌توان به اعدام میرزارضا عقدایی، فرزند ملاحسین، معروف به میرزارضا کرمانی اشاره کرد که ناصرالدین‌شاه با گلوله‌ او از پای درآمد. این مبارز استبدادستیز در روز پنجشنبه دوم ربیع‌الاول سال 1314 در مرکز میدان مشق اعدام شد.