غار آوزا؛ شاهد خاموش تاریخ

غار آوزا که در 33 کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه در دل کوه آوزا با خاطره‌هایش خلوت گزیده، یکی از شاهدان خاموش تاریخ نیاکانمان است که می‌توان در دیواره‌های آن نقش و نگاره‌هایی زیبا را از دوران اشکانی و ساسانی و حتی دورتر به نظاره نشست.

این غار که هم اکنون در فهرست آثار ملی قرار دارد، نخستین بار در سال 1354 توسط مسعود گلزاری بررسی شد. وی در آن زمان، نگاره‌های آن را به دوره‌های پیش از تاریخ منسوب دانست، اما در بررسی‌های تازه‌تر پژوهشگران به ارائه نظریات جدیدی پرداختند.

نام غار آوزا را می‌توان در فارسی به زایش آب ترجمه کرد؛ 21 متر عمق دارد با دهانه‌ای به عرض 12 متر و ارتفاع 5 متر. دهانه این غار مشرف به تنگه کم عرضی است که رودخانه دینور (به کسر اول و فتح سوم‌ و چهارم) در آن جاری است و همین چشم‌انداز بی‌نظیری به وجود آورده است. چشمه‌ای که بالاتر از دهانه غار از صخره‌ها می‌تراود، در فصل‌های پر باران، ‌دیواره، صخره‌ها را انگار نقره پاشی می‌کند و طراوت و زیبایی خاصی به منظره اطراف این غار می‌بخشد.

چون دهانه آوزا در ارتفاع 8 متری دیواره صخره واقع است، از این رو عملا کمتر قابل دسترسی بوده؛ به این دلیل ساکنان اولیه غار، تونلی در ارتفاع حدود 5/3 متری دیواره، در زیر دهانه بریده‌اند همچنین در دیواره‌های جانبی و انتهایی غار، چندین اتاق ایجاد کرده‌اند که شکل یکی از آنها این احتمال را که محل ذخیره آب چشمه بوده تقویت می‌کند. دو دیده‌بانی نیز در خارج غار ایجاد شده که کاملا بر دره و مناطق اطراف مسلط است و امروزه، طبیعت دوستان می‌توانند از این نقاط، تصاویر زیبایی را تماشا کنند و به خاطر بسپارند.عمده ابزارهای کشف شده در غار آوزا مربوط به پارینه‌سنگی جدید (اوریناسی یا زارزی) است. چند قطعه شاخصه دوران پارینه سنگی میانی از جمله ابزارهای نوع لوالوا نیز در بین نمونه‌ها وجود دارد. شاخصه‌های پارینه‌سنگی جدید چون سوراخ‌کننده‌ها، پونت‌های شانه‌دار و خراشنده‌هایی که در انتها نیز روتوش خورده‌اند در بین ابزارهای کشف شده از غار دیده می‌شود، بنابراین تاریخ پیشنهادی برای این محوطه به ترتیب پارینه سنگی میانه و پارینه سنگی جدید اوریناسی و به احتمال زارزی است. سرپرست موزه‌های میراث فرهنگی استان کرمانشاه، غار آوزا را از جمله غارهای دستکن و تنها غار حجاری شده در منطقه استان کرمانشاه می‌‌داند و می‌گوید: این دسته از غارها به وسیله حجاری غارهای طبیعی و ایجاد تغییراتی جهت رسیدن به اهداف مورد نظر به وجود آمده‌اند. علیرضا مرادی بیستونی، غار آوزا را از نظر تاریخی بسیار با ارزش توصیف می‌کند و می‌افزاید: نقوشی که روی دیواره جنوبی اتاق مجاور آب انبار حک شده، در نوع خود کم نظیر است. مرادی با در نظر گرفتن تمام مدارک موجود در غار و مقایسه آن با سایر مکان‌های مشابه در غرب کشور احتمال می‌دهد این نقش‌ها طی دوران سلوکی، اشکانی یا ساسانی ایجاد شده باشند؛ نقش‌های اسب‌سوار، افراد پیاده و بزکوهی.

کرمانشاه، بنفشه رضایی - خبرنگار جام‌جم