دوره‌ای متفاوت درزندگی زنان

در گذشته، دیدگاه و نگرشی بسیار منفی درباره یائسگی زنان وجود داشت؛ از جمله این‌که یائسگی را مترادف با ازکارافتادگی، ناتوانی، بیماری، آغاز پیری و افسردگی‌های درازمدت می‌دانستند. در حالی که امروز با توجه به خدمات بهداشتی درمانی گوناگون و شناخت تغییرات زیستی زنان، این گونه تفکرات و برداشت‌ها به کلی مردود است، چرا که بسیاری از زنان در این دوره سعی می‌کنند فارغ از مشکلات و درگیری‌های قبلی، به دنبال کسب فرصت‌های جدیدی برای رسیدن به هدف‌ها و انگیزه‌های خود باشند.

می‌توان گفت یائسگی بخش طبیعی و اجتناب‌ناپذیر زندگی زنان است و برای هر زنی رخ خواهد داد. تنها با آگاهی از ویژگی‌های خاص این دوران است که می‌توان با منطقی‌ترین شیوه‌ها با مسائل و مشکلات این دوره به مقابله برخاست. بیشتر خانم‌ها قادرند این تغییرات را به آسانی و بدون بحران خاصی طی کنند.

شروع یائسگی در زنان به دلیل بهبود وضعیت تغذیه، زندگی سالم‌تر و پیشرفت‌های علم پزشکی چند سالی به تعویق افتاده است و آثار آن حدودا بین سنین 45 تا 55 و در 3 مرحله ظاهر می‌شود:

دوره شروع که توام با نامرتبی و کاهش پریودهای ماهانه است.

دوره میانی که آغازگر بیماری‌های خاص زنان (مثل گرگرفتگی، تپش قلب و تغییر خلق و خو) و رسیدگی‌های تغذیه‌ای پزشکی است.

دوره پایانی که همراه با قطع کامل پریودهای ماهیانه به مدت یک سال است.

به طور قطع، هر یک از این 3 دوره عوارض و پیامدهایی را برای زنان به دنبال خواهند داشت که با اندکی مطالعه و رسیدگی‌های پزشکی، می‌توان در روند درمانی و بهبود آنها تاثیر به سزایی گذاشت.

یائسگی یا «منوپوز» مرحله‌ای از زندگی زنان است که طی آن چرخه عملکرد تخمدان‌ها به پایان می‌رسد و هورمون‌های استروژن و پروژسترون که توسط تخمدان‌ها ترشح می‌شود بشدت کاهش می‌یابند. لازم به ذکر است که حتی پس از یائسگی نیز مقداری استروژن توسط غده‌های آدرنال و ذخایر چربی بدن ترشح می‌شود و همچنین مقداری از اندروژن‌های غدد فوق‌کلیوی نیز به استروژن تبدیل می‌شوند. تغییراتی که زنان در دوره یائسگی به آن دچار می‌شوند، ناشی از عوامل زیر است.

ژنتیک و عوامل محیطی: عامل ژنتیکی از یک سو و عادات تغذیه‌ای خانواده از سوی دیگر، شیوه رویارو شدن با مسائل و مشکلات زندگی و میزان فعالیت‌ها و ورزش‌های روزانه از موضوعاتی است که در اغلب خانواده‌ها از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد.

تنش‌ها و بحران‌های شدید عاطفی: استرس‌های طولانی مدت و ضربات روحی می‌توانند موجب توقف چرخه فعالیت تخمدان‌ها شوند و یائسگی زودهنگام (قبل از 40 سالگی) را در زنان پدید آورند.

شیوه زندگی: زنانی که عادات تغذیه‌ای بهداشتی سالم‌تری دارند، در سن بالاتری یائسه می‌شوند.

سیگار کشیدن: زنانی که سیگار می‌کشند، زودتر دچار یائسگی می‌شوند زیرا نیکوتین سیگار موجب کاهش ترشح‌های هورمون‌های تخمدان‌ها می‌شود و توازن سوخت‌وساز بدن را مختل می‌کند.

کم‌وزنی‌های حاد: زنانی که به مدت طولانی از رژیم‌های غذایی سخت پیروی می‌کنند، بیشتر در معرض یائسگی‌های زودتر از موعد هستند.

پروزنی‌های حاد: کاهش هورمون‌های مترشحه از تخمدان‌ها موجب بروز چاقی و اندوختن چربی در بدن می‌شود که البته با انتخاب رژیم‌های مناسب می‌توان براحتی از آن جلوگیری کرد.

عوارض

حالت گرگرفتگی: احساس گرم شدن ناگهانی و شدید که به طور متوسط 4 تا 5 دقیقه طول می‌کشد. گاهی این احساس با تپش قلب، سرگیجه، ضعف، تعریق و در انتها احساس سرما همراه است. علت گرگرفتگی کاهش و قطع تدریجی هورمون استروژن از تخمدان‌هاست. گرگرفتگی در طول شب شایع‌تر از روز است. این‌گونه حالات و تغییرات جسمی زنان گاهی به حدی شدید هستند که مانع خواب شبانه می‌شوند و زنان را به اختلالات خواب دچار می‌کنند.

احساس خستگی: در اوایل دوران یائسگی، خستگی شدید معمولا به دلیل اختلالات خواب و کمبود استراحت در زنان است، ولی بتدریج با سازگاری تدریجی بدن و ثابت شدن هورمون‌ها، در اغلب زنان الگوهای خواب منظم می‌شود و عادات خواب نیز به حالت عادی برمی‌گردد. در برخی موارد خستگی مزمن ناشی از پایین بودن قند خون، کم‌خونی یا کم‌کاری تیروئید است.

افسردگی و تغییرات خلق و خو: بیشتر زنان در دوران یائسگی به علت تغییرات زیاد جسمی دچار بیماری‌ها و ناراحتی‌های روحی روانی گوناگونی می‌شوند که از رایج‌ترین آنها می‌توان از اضطراب، فشار عصبی، تحریک‌پذیری، افسردگی، عصبانیت و تغییر خلق و خو نام برد.

تغییرات جنسی: کاهش ترشح استروژن موجب خارش و خشکی پوست در زنان می‌شود و مشکلاتی برای آنها به وجود می‌آورد که میل جنسی را در آنها سرکوب می‌کند.

پوکی استخوان: در زنان سرعت پوکی استخوان بعد از یائسگی شدت می‌یابد و علت آن هم کاهش شدید هورمون استروژن تخمدان است. تقریبا نیمی از زنان 45 تا 75 ساله دچار این بیماری هستند و یک سوم این عده پوکی شدید استخوان دارند.

از مهم‌ترین علائم پوکی استخوان می‌توان به این موارد اشاره کرد: درد مزمن در قسمت پایین کمر، گرفتگی عضلات پا در هنگام شب، درد مفاصل، خمیدگی قوز پشت، بیماری‌های لثه و دندان، کم‌خوابی و لرزش اندام‌ها.

بیماری‌های قلبی عروقی: با کاهش ترشح استروژن از تخمدان‌ها این بیماری در زنان بعد از طی دوران یائسگی افزایش می‌یابد و موجب بالا رفتن کلسترول بد خون و فشار خون بالا در آنها می‌شود. با آگاهی از نوع چربی‌های غذا و اجتناب از مصرف آنها می‌توان از بسیاری از بیماری‌های قلبی پیشگیری کرد. بسیاری از چربی‌های گیاهی که دارای اسید چرب اشباع نشده‌اند، سبب کاهش کلسترول بد خون می‌شوند و انواع گوشت‌های قرمز به دلیل داشتن اسیدهای چرب اشباع شده سبب بالا رفتن کلسترول بد خون می‌شوند. آنچه برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی عروقی از همه مهم‌تر است، داشتن تغذیه‌ای مناسب (غذاهای کم‌چرب، بدون چربی، کم شیرین و کم نمک)، انجام ورزش و فعالیت‌های بدنی منظم، کنترل وزن و فشارهای روانی حاد و شدید و انجام آزمایش‌های پزشکی منظم و لازم (مثل سنجش فشار خون، قند خون و آزمایش خون) است.

روش‌های کاستن از عوارض دوران یائسگی

برای کاستن از ناراحتی‌ها و مشکلات دوران یائسگی راهکارهای زیر پیشنهاد می‌شود:

ورزش: ورزش منظم و نه چندان سنگین، موجب افزایش فعالیت‌های غدد داخلی بدن و از جمله هیپوفیز برای تحریک تخمدان‌ها و ترشح هورمون می‌شود. همچنین ورزش منظم و تحرک بدنی کافی در زنان یائسه سبب کمتر شدن تعریق و گرگرفتگی خواهد شد. ورزش‌های هوازی (ایروبیک) سوخت و ساز بدن را تقویت می‌کنند و موجب استحکام استخوان‌ها می‌شوند. ورزش‌های قدرتی نیز سبب قوی شدن عضلات می‌شوند.

تنفس عمیق: روش‌های آرام‌سازی عضلات توام با تنفس عمیق نیز موجب کاهش علائم یائسگی می‌شود. اساس این تکنیک‌ها به این شرح است: در وضعیت راحتی بنشینید. چشمان خود را ببندید و تمام ماهیچه‌های خود را شل کنید. در این حالت شروع به تنفس عمیق کنید و هوا را بسیار آرام از ریه‌های خود خارج سازید. سعی کنید در طول روز 10 الی 20 دقیقه این عمل را تکرار کنید.

رژیم غذایی: تغذیه مناسب موجب جذب عناصر مختلف غذاها و به دنبال آن افزایش سطح هورمون‌های بدن می‌شود. به عنوان مثال، خوردن شیرینی، شکلات، قهوه و دسرهای شیرین برای خانم‌هایی که تغییرات دوران یائسگی را طی می‌کنند، مناسب نیست، زیرا مواد قندی موجب افزایش هورمون‌های آدرنال و کاهش سطح استروژن تخمدان‌ها می‌شوند.

از آنجا که با افزایش سن میزان سوخت و ساز بدن نیز کاهش می‌یابد، در میانسالی میزان کالری مصرفی روزانه باید بین 200 تا 400 کالری کمتر از گذشته باشد. طبق آنچه ذکر شد، یکی از ناراحتی‌های شایع دوران یائسگی، احساس خستگی مفرط است که می‌تواند ناشی ازکاهش قند خون، کم‌خونی یا کم‌کاری غده تیروئید باشد.

برای کاستن از میزان خستگی ناشی از پایین بودن قند خون توصیه می‌شود که غذا به مقدار کم و وعده‌های زیاد (هر 4 تا 5 ساعت) میل کنید. هرگز پرخوری نکنید و تغذیه‌ای سالم (کم‌چرب، کم شیرین و ویتامینه) همراه با مواد معدنی لازم مثل منیزیم، پتاسیم و کروم داشته باشید.

همچنین برای کاهش عوارض ناشی از کم‌خونی در زنان یائسه باید بر مصرف منابع غذایی حاوی آهن افزود. غنی‌ترین این مواد عبارتند از جگر، گوشت، کشمش، حبوبات، اسفناج پخته و... بهتر است این مواد همراه با غذاها و میوه‌هایی که حاوی ویتامین ث هستند (مثل گوجه فرنگی، آب پرتقال و کیوی) مصرف شوند زیرا آهن بیشتری را جذب بدن می‌کنند. منظور از کم‌خونی، کاهش مقدار هموگلوبین خون است. این کاهش موجب نرسیدن اکسیژن کافی به سلول‌های بدن و به دنبال آن کاهش کارایی ماهیچه‌ها و اندام‌ها می‌شود. از عوارض مستقیم کم‌خونی سرگیجه، عصبانیت، سردرد، ضعف حافظه، خواب‌آلودگی و شدت ضربان قلب را می‌توان نام برد. کم‌خونی ناشی از خونریزی یا کمبود مواد غذایی بویژه آهن است. یکی از عوامل دیگری که می‌تواند موجب بروز خستگی در زنان یائسه شود، کم‌کاری غده تیروئید است. در برخی موارد این بیماری را با کاهش قند خون اشتباه می‌گیرند، زیرا ارتباط مستقیمی بین کم‌کاری تیروئید و یائسگی هست.

کمبود موادی مثل ید، روی و ویتامین ب1 منجر به اختلالات اعمال تیروئید می‌شود. از گیاهانی که موجب کاهش علائم خستگی می‌شود می‌توان از بیدمشک، سنبل‌الطیب، زعفران و گل گاو زبان نام برد.

یکی از ویتامین‌هایی که به طور خاص در کاهش علائم یائسگی و از جمله گرگرفتگی موثر است، ویتامین ای است. پزشکان معتقدند که ویتامین ای یک تنظیم‌کننده هورمونی است که موجب افزایش ترشح هورمون‌های تخمدان‌ها می‌شود و سطح استروژن خون را ثابت نگه می‌دارد. همچنین، موجب کاهش سرگیجه، تپش قلب، تنگی نفس، عصبانیت، خستگی و کم‌خوابی در زنان یائسه می‌شود.

نسیما عرب
منبع:larestan health network