آمادگی کودک برای ورود به جامعه

در این نوع ارتباط، هیچ نوع کنش و واکنشی که سبب ایجاد رابطه‌ای گرم و مستمر شود وجود ندارد. کودکان در جستجوی توجه محبت‌آمیزی هستند که فقط انسان‌ها می‌توانند آن را فراهم کنند و بخصوص پدر و مادر می‌توانند با توجه محبت‌آمیز خود، کودک را به موجودی اجتماعی تبدیل کنند. این پاسخ‌طلبی از دیگران، در رفتار تمام کودکان خردسال مشهود است و اگر می‌خواهیم کودکانمان بزرگسالانی اجتماعی و بامحبت باشند، باید از همان ابتدا نیازهای آنها را برآورده کنیم و به آنها پاسخ دهیم. با این کار باعث می‌شویم آنها به افرادی پاسخ‌دهنده به دیگران با رفتاری دوستانه، اجتماعی و بامحبت تبدیل شوند و در این صورت خدمت مناسبی به آنها کرده‌ایم، زیرا دیگران نیز آنها را می‌پذیرند و دوست دارند. رابطه‌ای که کودک با والدینش و در درجه اول با مادرش ایجاد می‌کند، طرحی کلی برای همه روابط دیگر او خواهد بود. کودکان با تقلید از ما و به کار گرفتن مهارت‌های آموزشی ما، اجتماعی می‌شوند. آنها ابتدا از حالت‌های صورت تقلید می‌کنند و بعد از اشارات، سپس از حرکات و سرانجام از کل الگوهای رفتاری. در همان سال اول زندگی، کودک بسیاری از تشریفات پایه اجتماعی را از والدین دریافت می‌کند و می‌آموزد. بنابراین پدر و مادر مسوولیت دارند که آگاهی اجتماعی خود را بیش از هر زمان دیگری افزایش دهند. کودکان از بدو تولد به صداهای انسانی پاسخ می‌دهند و از همین زمان است که شما باید شروع به صحبت کنید و به این کار ادامه دهید. با شروع به صحبت کردن با کودک خود، او را در مسیر اجتماعی شدن می‌اندازید.

تکامل رشد اجتماعی کودک از بدو تولد، روند حیرت‌انگیزی را طی می‌کند. به عنوان مثال، نوزاد شما در بدو تولد دوست دارد وقتی با او صحبت می‌کنید به شما گوش بدهد، نگاه کند و پاسخ دهد. او سر خود را به بالا و پایین تکان می‌دهد، دهانش را حرکت می‌دهد و بخصوص به صدای مادر واکنش نشان می‌دهد. این روند تا یک سالگی تکامل می‌یابد، به این شکل که کودک گردهمایی‌های اجتماعی را دوست دارد، گفتگوها را تعقیب می‌کند و در فواصل گفتگو سروصدا می‌کند. او می‌تواند یک یا 2 کلمه بامعنی به زبان بیاورد، از شما چیزی بخواهد، تشکر خود را نشان دهد و با شنیدن کلمه «نه»، از انجام کارها خودداری کند. او سعی می‌کند در فعالیت‌‌ها مثمرثمر باشد. دوست دارد دست شما را برای احساس اطمینان و امنیت بگیرد. شما باید امکان شرکت در وقایع اجتماعی را برای کودک خود فراهم کنید. صندلی مخصوص او را کنار میز غذا، رورواک او را در مرکز اتاق و محل نشستن او در اتومبیل را بین دیگران قرار دهید. کودک شما ممکن است از غریبه‌ها بترسد یا آنها را دوست نداشته باشد. برای تقویت استقلالش او را به ماندن با دیگران عادت دهید. آموزش تشکر کردن را آغاز کنید. هر وقت نیاز به پشتیبانی دارد، دست او را بگیرید و حمایتش کنید. کودک خود را تا حد ممکن در فعالیت‌ها شرکت بدهید و او را در نزدیک‌ترین مکان به جمع بنشانید.

در 2 تا 5/2 سالگی ممکن است کودکتان از شریک شدن با بقیه اکراه داشته باشد و احساس رقابت در او دیده شود. او سعی می‌کند خواست خود را به دیگران تحمیل کند. دوست دارد مستقل باشد، ولی در عین حال تایید بزرگ‌ترها را نیز می‌طلبد.

ممکن است نسبت به اعمال قدرت با کج‌خلقی کردن واکنش نشان دهد که باید این رفتار را نادیده گرفت. همواره از تلاش‌های او پشتیبانی کنید. از شکست‌ها چشم‌پوشی کنید و نشان دهید چگونه می‌توان به آرامی مشکلات را حل کرد. هر موفقیتی را تحسین کنید. آموزش رفتار مودبانه و احترام به مالکیت اشخاص را آغاز کنید. انضباط را به صورت محدود به کار ببرید، ولی در مورد آن یکنواخت و عادلانه رفتار کنید. انضباط بیش از حد، ممکن است منجر به مشکلات رفتاری شود. انضباط کمتر از حد هم می‌تواند سبب رفتار ضداجتماعی شود. مشارکت را به صورت بازی درآورید؛ بازی‌هایی آغاز کنید که مستلزم دادن چیزهایی به دیگران باشد. به این ترتیب، کودک می‌آموزد که با دیگران مشارکت کند.

آغاز دوستی ها

در 3 سالگی کودک شما مستقل‌تر می‌شود و برخورد او با کودکان دیگر دوستانه‌تر است. در این سن احتمالا خودخواهی کنار گذاشته می‌شود و دوستی‌های باثبات با سایر بزرگ‌ترها و کودکان شکل می‌گیرد. وقتی شاهد ناراحتی کسی است، با او همدردی می‌کند و سخاوتمندتر می‌شود.

در هر فرصت ممکن، از کودک تمجید و او را تشویق کنید که در منزل بار خودش را به دوش بکشد و کارهای شخصی را خودش انجام دهد.

تشویق به صداقت و راستگویی

هیچ‌گاه برای آشنا کردن کودک با راستگویی و صداقت زود نیست. همیشه او را به این‌ کار تشویق کنید، حتی اگر اعتراف به یک عمل خطا باشد. ابتدا راستگویی او را تحسین کنید و دفعه بعد با رفتار ناپسند او برخورد کنید. هرگز او را برای راستگویی تنبیه نکنید.

بازی با دیگران را تشویق کنید، چون مشارکت موجب پذیرش اجتماعی و سخاوت می‌شود. کاری کنید که با دیگران زیاد تماس داشته باشد و به همین ترتیب این روند تکاملی در رشد اجتماعی او ادامه خواهد یافت.

اما وظیفه ما به عنوان والدین در تسریع این روند چیست؟

شما می‌توانید با آموزش مهارت‌های اجتماعی به فرزندتان در این سیر تکاملی سهم بسزایی داشته باشید.

مهارت‌های اجتماعی مجموعه‌ای از رفتارهای خاص مرتبط با یکدیگرند که در یک آرایش و نظم معلوم و مشخص قرار گرفته و طبقه‌بندی شده‌اند.

اگر مهارت‌های اجتماعی به صورت کامل و در زمان صحیح استفاده شوند، در تعامل با مردم و تصمیم‌گیری مناسب و مقتضی زمان و مکان بسیار به ما کمک خواهند کرد. لحظه‌ای بیندیشید. وقتی برای اولین بار کسی را می‌بینید چه می‌کنید؟ احتمالا از جا بلند می‌شوید و می‌ایستید. به آن شخص نگاه می‌کنید، لبخند می‌زنید، با او دست می‌دهید، اسمتان و حتما چیزی شبیه این جمله که «از دیدارتان خوشبختم» را بیان خواهید کرد. این مثالی است از این که چطور رفتارهای خاص با هم در یک صف قرار می‌گیرند تا مهارت اجتماعی معرفی خود را شکل دهند. ما این مهارت‌های اجتماعی را هر روز به کار می‌بریم؛ سلام و احوالپرسی 2 همکار با هم، تقاضا برای کمک، تلفن کردن به یک دوست، صحبت با یک فروشنده در مورد یک محصول، تعارف کردن با کسی و... چگونگی استفاده از این مهارت‌ها به صورت صحیح و مناسب، تاثیر زیادی در رفتار دیگران با ما و تعامل ما با دیگران دارد.

اگر محدوده وسیعی از مهارت‌های اجتماعی را بیاموزیم، می‌توانیم بیشتر موقعیت‌ها را به صورت موثرتری رده‌بندی کنیم و با بیشتر مردم تعامل بهتری داشته باشیم.

هنجارهای اجتماعی

واضح است که یادگیری مهارت‌های اجتماعی، برای فرزندان‌مان هم ضروری و واجب است و سهم زیادی در زندگی اجتماعی آنان خواهد داشت.

مهارت‌های اجتماعی برای آنها تعیین می‌کند که چه رفتارهایی برای مردم و جامعه قابل قبول و چه رفتارهایی غیرقابل قبول است. حسن تعلیم مهارت‌های اجتماعی به فرزندان این است که برای پدر و مادرها چارچوبی را مهیا می‌کند که در محدوده آن به فرزندان‌شان می‌آموزند که چگونه رفتار کنند. شما می‌توانید مهارت‌های اجتماعی را با به کارگیری تعلیمات جلوگیری‌کننده و تعلیمات اصلاح و تادیب‌کننده به فرزندان‌تان بیاموزید.

وقتی فرزندتان این مهارت‌ها را به شکل صحیح و مناسب به کار می‌برد یا سعی می‌کند از آنها استفاده کند، شما می‌توانید به او جایزه بدهید و کوشش او را در این زمینه، با تمجید و تشویق موثر خودتان تقویت کنید.

هنگامی که فرزندتان توانست مهارت‌های اجتماعی را در جای مناسب و در شرایط مناسب به کار ببرد، احتمالا خواهد دانست در ارتباط با افراد دیگر چه باید انجام دهد یا چه باید بگوید، در نتیجه در کنش و واکنش برخورد با دیگران موفق‌تر خواهد بود. والدینی که فعالانه مهارت‌های اجتماعی را به فرزندان‌شان می‌آموزند، آنها را به مهارت‌های زندگی برای ایجاد تعامل با دیگران، آموختن خودداری و تواضع و به تدریج برای داشتن یک زندگی موفق مجهز خواهند کرد. متخصصان، مهارت‌های اجتماعی پایه و اساسی را 16 گام برای آموزش به فرزندان بیان کرده‌اند:

پیروی از آموزش و راهنمایی‌ها

انتقادپذیر بودن

پذیرفتن «نه» به عنوان یک پاسخ

ساکت و آرام ماندن

ابراز عدم موافقت با دیگران، باور داشتن عقاید خود و راسخ ماندن در آنها

تقاضای کمک کردن

اجازه گرفتن

تعامل با دیگران

عذرخواهی کردن

مکالمه با دیگران

تعارف کردن و تعریف از آنچه برای دیگران اهمیت دارد

پذیرفتن تعارف و تعریف و تمجید دیگران

گوش کردن به دیگران، شنونده بودن

صادق و روراست بودن

نشان دادن احساسات به دیگران

معرفی کردن خود و مهارت در معارفه با دیگران.

تذکرات مفید موثر

هریک از مهارت‌ها را قدم به قدم به فرزند خود بیاموزید.

سعی کنید یک وقفه کوتاه، پس از هر مرحله یادگیری مهارت‌ها قرار دهید تا فرزندتان وقت داشته باشد این نکات را به کار ببرد.

به فرزندتان توضیح دهید که در چه مواقعی می‌تواند این مهارت‌ها را به کار گیرد و چگونه و چرا این مهارت‌ها در تعامل با دیگران به او کمک خواهد کرد. به او بفهمانید که چطور یک مهارت را می‌توان در 2 موقعیت مشابه تطبیق داد. برای مثال، به او تفهیم کنید که انتقادپذیری از والدین، خیلی شبیه به انتقادپذیری از دیگران، مثل معلم یا مربی است.

آموختن مهارت‌های اجتماعی را به کاری مفرح و شادی‌بخش برای فرزندتان تبدیل کنید.

از فرزندتان تمجید کنید یا به او چیزی خاص جایزه بدهید. به او بفهمانید که این جایزه به خاطر وقتی است که او برای یادگیری صرف کرده است. آنها ممکن است منافع یادگیری مهارت‌های اجتماعی را درست تشخیص ندهند و آنها را درک نکنند، اما هر چه بیشتر از این مهارت‌ها استفاده کنند و اثرات مثبت آنها را در تعامل با مردم ببینند، بیشتر از یادگیری آنها لذت خواهند برد و در روابط اجتماعی موفق‌تر خواهند بود.

در آخر این که صبور و بردبار باشید.

پس از این که فرزندتان یک مهارت جدید را آموخت، ممکن است کمی طول بکشد تا او هنگام استفاده از آن احساس راحتی کند و این مهارت قسمتی از شخصیت او شود. آموختن مهارت‌های جدید، یک روند در حال پیشرفت است و با یک یا 2 بار نمی‌توان آن را جزئی از رفتار اجتماعی شخص قرار داد، بلکه باید آن را تمرین کرد.