وقتی اعصاب بدن با دیابت درگیر می‌شوند

 در واقع درد عصبی‌دیابتی از اختلالات عصبی‌است که دیابت باعث ایجاد آن می‌شود و پس از مدتی، اعصاب پاها، بازوها و دست‌ها را درگیر می‌کند. علت این مساله هم بالا رفتن شدید گلوکز خون در مدت زمان طولانی است. شیوع این بیماری در میان افراد مبتلا به دیابت حدود 60 تا 70 درصد است. این مشکلات عصبی‌ممکن است در هر زمانی خود را نشان دهند، ولی احتمال بروز آن با افزایش سن و طولانی‌تر شدن مدت دیابت بالاتر می‌رود. البته بالاترین میزان درد عصبی‌دیابتی در افرادی مشاهده می‌شود که دست کم 25 سال به دیابت مبتلا بوده‌اند. این بیماری همچنین در افرادی که مشکلات کنترل گلوکز خون دارند و نیز دچار چربی‌و فشارخون بالا و اضافه وزن هستند شایع‌تر است.

علائم درد عصبی‌دیابتی

به طور کلی، 4 نوع نوروپاتی دیابتی وجود دارد که بسته به هر نوع، علائم و دلایل بروز آنها با یکدیگر متفاوت است. یک فرد ممکن است علائم یک یا چند نوع از این بیماری را با هم داشته باشد. بیشتر علائم تا زمانی که آسیب وارده قابل ملاحظه باشد، قابل شناسایی نیست. در واقع، بسته به اعصاب خاصی که تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، علائم این بیماری از درد تا بی‌حسی، مشکلات سیستم گوارشی، مجاری ادراری، عروق خونی و قلب را شامل می‌شوند. در برخی افراد این علائم خفیف هستند یا فرد علامتی ندارد. در برخی دیگر نوروپاتی دیابتی ممکن است دردناک، ناتوان کننده و حتی کشنده باشد. آسیب عصبی‌وارده در این بیماری ممکن است به دلایل زیر رخ دهد: 1) عوامل متابولیکی چون قند خون بالا، دیابت طولانی مدت، سطوح چربی‌خون غیر معمولی، و کاهش سطح انسولین. 2) عوامل عروقی عصبی‌که منجر به آسیب عروق خونی حامل اکسیژن و مواد مغذی برای اعصاب می‌شود. 3) عوامل خود ایمنی که منجر به التهاب اعصاب می‌شود. 4) آسیب‌های مکانیکی وارده به اعصاب همچون سندروم تونل کارپال مچی. 5) خصوصیات ارثی که احتمال بروز بیماری‌های عصبی‌را بالا می‌برد. 6) سبک زندگی مانند سیگار کشیدن و مصرف الکل.

علائم و نشانه‌های درد عصبی‌دیابتی بسته به نوع نوروپاتی خاص و نوع اعصاب خاصی که درگیر می‌شوند، متفاوت است. درد عصبی‌دیابتی 4 نوع مختلف دارد که عبارتند از نوروپاتی محیطی، خودکار، مجاوری و موضعی (کانونی.)

درد عصبی‌دیابتی محیطی، بیشتر پاها و قسمت ساق پا را درگیر می‌کند. آسیب عصبی‌به پا می‌تواند باعث کاهش حس در پاها و افزایش مشکلات مربوط به آن نقطه شود و ممکن است به دلیل بی‌حسی جراحت‌ها و زخم‌های ایجاد شده در پا حس نشود. بنابراین باید در خصوص پا و پوست آن بسیار مراقب باشید. علاوه بر پاها، ممکن است بازوها، شکم و پشت هم تحت تأثیر این بیماری قرار گیرند. در بیشتر موارد با کنترل قند خون، علائم کاهش می‌یابند و در صورت نیاز، استفاده از دارو توصیه می‌شود. علائم درد عصبی‌دیابتی شامل بی‌حسی و کاهش احساس درد و تغییرات دمایی بخصوص در پاها، احساس خارش، سوزش و سوزن سوزن شدن است که از انگشت‌ها و قوزک پا شروع می‌شود و رفته رفته به بالا گسترش می‌یابد؛ درد حادی که شب‌ها شدت می‌یابد. حساسیت شدید به کوچک‌ترین لمس، کاهش تعادل و هماهنگی اندام‌ها، ضعف عضلانی و دشواری در راه رفتن و مشکلات جدی مانند زخم، عفونت، بد شکلی و درد مفصل و استخوانی از علائم دیگر است. در ناحیه بی‌حس شده ممکن است تاول‌ها و زخم‌هایی ایجاد شود که به دلیل فشار وارد به عضو پدید می‌آید. در صورت عدم‌درمان این جراحات، ممکن است عفونت به استخوان‌ها برسد و باعث قطع عضو بیمار شود.

نوع دیگر درد عصبی‌دیابتی، نوروپاتی خودکار است. سیستم عصبی‌خودکار مسوول کنترل قلب و عروق خونی، مثانه، شش‌ها، معده، روده‌ها، ریه‌ها، غدد عرق، اندام‌های تناسلی و چشم‌هاست. علاوه بر این سیستمی که سطح قند خون را پس از بالا رفتن به حالت عادی برمی‌گرداند نیز، ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد و موجب کاهش علائم هشدار دهنده افزایش قند خون شود. دیابت می‌تواند اعصاب هر یک از این اندام‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. برای جلوگیری از نوروپاتی خودکار، سطح قند خون بیمار باید دقیقا تحت کنترل قرار گیرد.

از علائم نوروپاتی خودکار می‌توان به مشکلات مثانه شامل عفونت مکرر مجاری ادراری و بی‌اختیاری ادرار، مشکلات گوارشی چون نفخ و درد شکمی، یبوست و اسهال کنترل نشده یا هر دو، تخلیه آهسته معده که منجر به استفراغ، تهوع و کاهش اشتها می‌شود، مشکلاتی که در اندام تناسلی مردان بالای 60 سال ایجاد می‌شود، خشکی واژن و سایر مشکلات جنسی در زنان، کاهش یا افزایش تعریق، عدم توانایی بدن در تنظیم فشار خون و آهنگ قلب که منجر به افت شدید فشار خون پس از نشستن یا ایستادن می‌شود، مشکلاتی در کنترل دمای بدن و تغییراتی در تنظیمات بینایی هنگام ورود از روشنایی به تاریکی اشاره کرد. این نوع درد عصبی‌دیابتی بیشتر در افرادی دیده می‌شود که سال‌ها دیابت آنها درست کنترل نشده است.

نوروپاتی مجاوری نوع دیگری از دردهای عصبی دیابتی است که علامت آن درد شدید در ناحیه باسن و ران است که معمولاً در یک سمت بدن آغاز می‌شود و در نهایت باعث ضعف و لاغری عضلات ران می‌شود و ایستادن فرد را از حالت نشسته بدون کمک دیگران دشوار می‌کند. بسیاری از افراد هم دچار کاهش وزن شدید می‌شوند. نوع دیگر نوروپاتی مجاوری، باعث ایجاد درد شدید در تنه می‌شود. این نوع درد عصبی‌دیابتی، بیشتر افراد سالمند و افراد مبتلا به دیابت نوع 2 را درگیر می‌کند.

نوع چهارم درد عصبی‌دیابتی، نوروپاتی موضعی یا کانونی است. این نوع، به طور ناگهانی بروز می‌کند و معمولا اعصاب خاصی را درگیر می‌کند که شامل اعصاب موجود در سر و پاست و موجب ضعف عضلانی و درد می‌شود. نوروپاتی موضعی در افراد سالمند شایع‌تر است. درد شدیدی ایجاد می‌کند، ولی به خودی خود ظرف چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابد. از علائم آن می‌توان به دشواری در تمرکز چشم‌ها شامل دو‌‌بینی یا درد پشت یک چشم، فلجی یک طرفه صورت و درد در ناحیه ساق و پا اشاره کرد. گاهی نوروپاتی موضعی زمانی ایجاد می‌شود که عصب تحت فشار قرار گیرد که از انواع شایع آن می‌توان به سندروم تونل کارپال در افراد دیابتی اشاره کرد. علائم دیگر عبارتند از درد ناحیه کمر و لگن و جلوی ران، قفسه سینه، معده، خارج ساق پا یا داخل پا و درد شکمی‌سینه‌ای که گاهی با درد قلبی، حمله قلبی‌یا آپاندیسیت اشتباه گرفته می‌شود.

عواملی که درد عصبی‌دیابتی را تشدید می‌کند

به طور کلی هر فرد مبتلا به دیابت مستعد ابتلا به درد عصبی‌دیابتی است ولی دارا بودن برخی عوامل، فرد را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد.

1) عدم‌کنترل دقیق قند خون از بزرگ‌ترین عوامل خطرسازی است که می‌تواند باعث آسیب عصبی‌شود. کنترل قند خون در حد عادی، بهترین راه‌حل در این زمینه است.

2) هر چه مدت ابتلا به دیابت بیشتر باشد، احتمال ابتلای فرد به درد عصبی‌دیابتی بیشتر است، بخصوص در کسانی که قند خون کنترل شده‌ای ندارند.

3) سن، عامل دیگر است. با بالا رفتن سن، شانس ابتلا به درد عصبی‌دیابتی بیشتر می‌شود.

4) مردان در مقایسه با زنان شانس بیشتری برای ابتلا به نوروپاتی دیابتی دارند.

5) کلسترول بالا باعث صدمه به عروق خونی کوچکی می‌شود که تغذیه کننده اعصاب هستند.

6) سیگار کشیدن عروق را سخت و باریک می‌کند و جریان خون را به پاها کاهش می‌دهد که این امر موجب بهبود سخت زخم‌ها و آسیب یکپارچگی اعصاب محیطی می‌شود.

حفظ سطح قندخون در حد طبیعی

اولین گام درمانی در درد عصبی‌دیابتی برای جلوگیری از آسیب عصبی ‌بیشتر، حفظ سطح قند خون در حد طبیعی است. بررسی قند خون، برنامه غذایی، فعالیت بدنی و داروهای دیابت یا انسولین به کنترل سطح قند خون کمک می‌کند. البته ممکن است در اولین گام‌های کنترل قند خون، علائم بدتر شود ولی با گذشت زمان، حفظ سطح خون در حد طبیعی به کاهش علائم کمک می‌کند. اگر این کنترل قند خون به خوبی‌صورت گیرد، باعث جلوگیری یا به تأخیر افتادن شروع مشکلات بعدی می‌شود. قطعاً با شناسایی دلایل بیشتر نوروپاتی دیابتی، راه کارهای درمانی بیشتری پیش روی محققان قرار خواهد گرفت. در واقع درد عصبی‌دیابتی درمان خاص و شناخته شده‌ای ندارد بلکه بیشتر راه‌های درمانی شامل کاهش پیشرفت بیماری، کاهش درد، مدیریت مشکلات ناشی از آن است. در کنار همه اینها، افرادی که به درد عصبی‌دیابتی مبتلا هستند باید مراقبت‌های خاصی از پای خود داشته باشند.

ندا اظهری
منابع: medicinenet / mayoclinic