زمین لرزان پایتخت

آنچه خواندید تنها برخی از اتفاقات وحشتناک و تکاندهنده‌ای است که به عنوان هشدار و دغدغه جدی از سوی کارشناسان و مسوولان در صورت بروز زلزله احتمالی در پایتخت رخ خواهد داد.

همان جملات تکراری که این بار نیز پس از رخداد زمین‌لرزه 4 ریشتری بعدازظهر شنبه 25 مهر، در جنوب تهران بار دیگر به دفعات از سوی کارشناسان و مسوولان مطرح و پس از چند روز همچون گذشته به فراموشی سپرده شد.

گویی مردم به شنیدن و مسوولان به گفتن از خطرات زلزله و سرنوشت نگران‌کننده پایتخت‌نشینان و شرایط بحرانی تهران در صورت وقوع این رخداد عادت کرده‌اند و تا آن زلزله احتمالی وعده داده شده به وقوع نپیوندد، هیچ کس این زنگ خطرها را جدی نخواهد گرفت.

از فرسودگی بافت تهران گرفته تا تنگی کوچه‌ها که حتی در حوادث کوچک نیز امکان امدادرسانی نیست، از کمبود تجهیزات و اعتبارات گرفته تا مانورهای نمایشی که شاید آنقدرها کاربردی برای تهرانی‌ها ندارد، از هشدارهای کارشناسان گرفته تا قول‌های مسوولان برای نوسازی بافت فرسوده پایتخت که تنها به چند روز اول وقوع زلزله خلاصه می‌شود و خبری از تحقق آنها به گوش نمی‌رسد، از نگرانی تهرانی‌ها تا تدوین برخی دستورالعمل‌های مقاوم‌سازی که نظارتی بر اجرای آنها نیست و... همگی بر این امر دلالت دارند که خطر وقوع زلزله‌ای به بزرگی چند ریشتر در تهران جدی است.

زمین‌لرزه 4 ریشتری که چندی پیش در جنوب شرق تهران رخ داد و مناطق مختلف پایتخت را لرزاند اگرچه هیچ‌گونه تلفات و خساراتی در پی نداشت با این حال زنگ خطر دیگری برای هشیاری و آمادگی بیشتر مردم و سازمان‌های مختلف ذی‌ربط نسبت به وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر احتمالی در تهران بود که سال‌هاست کارشناسان زلزله نسبت به احتمال وقوع آن هشدار می‌دهند. به‌طوری‌که دکتر زارع، معاون پژوهشی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، رخداد زمین‌ لرزه چندی پیش تهران را شاهدی دیگر بر لرزه‌خیزی و فعال بودن گسل‌های جنوب تهران می‌داند و بر ضرورت توجه دائمی به لرزه‌خیزی کلانشهر تهران تاکید می‌کند.

این در حالی است که در صورت وقوع زلزله بجز خرابی‌هایی که پس از آوار ساختمان‌ها‌ی مسکونی و تجاری برجای می‌ماند قاعدتا برخی مراکز باید به عنوان محل‌هایی امن برای شهروندان نجات‌یافته یا مجروح، سالم بمانند، اما با شرایط فعلی ساخت‌وساز در تهران، این قاعده چندان برقرار نیست و بیمارستان‌ها و مراکز درمانی و دیگر مراکز کمک‌رسانی همزمان با وقوع زلزله، خودشان هم دچار حادثه می‌شوند.

خدا کند زلزله نیاید

لازم نیست یادآوری کنیم تنها 5 درصد مساحت کشور زلزله‌خیز نیست و تقریبا همه ایرانیان در چهارگوشه کشورمان بارها داغ خسارت‌ها و مصیبت‌‌های زلزله و حوادث پس از آن را تجربه کرده‌اند و باز هم لازم نیست دلایل اقدامات جدی و سریع در مورد بافت‌های فرسوده منازل مسکونی، بیمارستان‌ها، مدارس و ادارات دولتی را از سوی دولت و شهرداری‌ها مورد تاکید قرار دهیم.

میزان خطری که جان مردم تهران را در صورت وقوع زلزله تهدید می‌کند با در نظر گرفتن این نکته که تهران پایتخت است و به دلیل برخورداری از امکانات، انتظارات زیادی از آن می‌رود در مقایسه با ساکنان شهرهای دور افتاده و کم جمعیت در صورت رخداد زلزله تفاوت چندانی ندارد.

چه دانش‌آموزان تهرانی آسیب ببینند و چه کودکانی که در اتاقک‌های قدیمی و خاکی مناطق محروم زیر آوار بمانند، فرقی نمی‌کند و تازه این در شرایطی است که تهران به عنوان پایتخت نسبت به بسیاری از استان‌ها در برخورداری از سرانه‌های بهداشتی، آموزشی و حفاظتی فقیرتر است و در زمان وقوع زلزله بنابر گفته مسوولان تنها 3 تا 4 بیمارستان سالم و 10 تا 15 مدرسه پا برجا می‌ماند و مابقی بنابر شدت زلزله تخریب شده یا نیمه‌سالم باقی‌ می‌مانند.

بیمارستان‌های غیرایمن پایتخت

به نظر می‌رسد احتمال وقوع زلزله‌هایی بزرگ‌تر از زلزله 4 ریشتری چندی پیش شهر تهران و پیامدهای ناگوار پس از رخداد آن، این بار به حدی جدی بوده که نگرانی‌ها از این بابت به شورای اسلامی شهر تهران نیز کشیده شد، به طوری‌که رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر در یکصد و پنجاه و دومین جلسه شورای شهر تهران، وضعیت مراکز درمانی و بیمارستانی شهر تهران به لحاظ استحکام را بسیار ناخوشایند توصیف می‌کند.

به گفته حمزه شکیب، متوسط عمر مراکز درمانی و بیمارستان‌های پایتخت بیش از 35 سال است و در صورت وقوع زلزله، تنها تعداد اندکی از بیمارستان‌ها قادر به ارائه خدمات به آسیب‌دیدگان و مجروحان هستند و تعداد بیمارستان‌هایی که پس از وقوع زلزله فعال می‌مانند، یک یا دو واحد خواهد بود و بقیه به دلیل رعایت نشدن موارد مقاوم‌سازی، تخریب می‌شوند.

شکیب تاکید می‌کند: تصویب طرح جامع کاهش خطرپذیری شهر تهران در سال گذشته و الزام شهرداری تهران به تهیه طرح تفصیلی بر اساس آن، ازجمله مهم‌ترین اقدامات شورای شهر تهران بوده که در صورت اجرایی شدن آن، حرکت‌های قابل قبولی در راستای ایمن‌سازی فضای شهری تهران صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به سپردن تهیه طرح تفصیلی جامع کاهش خطرپذیری به سازمان مدیریت بحران شهر تهران یادآور می‌شود: برای اجرایی شدن این طرح باید طرحی مجزا برای ساختمان‌های تازه احداث و ساختمان‌های موجود در شهر تهران و نیز آموزش‌های همگانی فراگیر برای مدیریت شهری، مهندسان و شهروندان در نظر گرفته شود.

رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران با اعلام این که طرح‌های تفصیلی مربوط به این مصوبه تا حداکثر یک سال دیگر آماده عملیاتی شدن خواهد بود، می‌گوید: با اجرای این طرح، تحولی اساسی در ساخت‌وساز در شهر تهران و در نتیجه، کاهش خطرپذیری پایتخت را شاهد خواهیم بود.

وی همچنین با تاکید بر این که همیشه در زمان وقوع حادثه‌ای به فکر مقابله با آن می‌افتیم، تصریح می‌کند: تهران همواره با احتمال وقوع فاجعه‌ای بزرگ از جمله زلزله با بزرگی زیاد مواجه بوده است، اما به نظر می‌رسد تا وقتی حادثه‌ای ناگوار رخ ندهد، به فکر اقدامات اساسی در مقابله با زلزله نمی‌افتیم.

وی با اذعان نسبت به این که طرح‌های شورای شهر تهران در حوزه بافت‌های فرسوده سرانجامی نداشته‌اند، توضیح داد: مصوبات متعددی همراه با تمهیدات ویژه برای بافت‌های فرسوده و نوسازی آنها داشته‌ایم، اما متاسفانه خروجی لازم با این حجم کار به دست نیامده است.

رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران تاکید می‌کند: پس از گذشت سال‌ها انجام اقدامات بی‌سرانجام، حال دیگر وقت آن رسیده به این نتیجه برسیم که شیوه کارمان اشتباه بوده و باید بازنگری در مورد اقدامات سال‌های قبل داشته باشیم.

وی بیان کرد: نکته دیگر در مورد بافت‌های فرسوده این است که با تغییر شرایط در یک یا دو ساختمان در بافت‌های فرسوده، کل بافت تکان نمی‌خورد و خطر همچنان در این بخش‌ها باقی می‌ماند، در نتیجه باید در مورد سیاستگذاری مربوط به همکاری مردم در بافت‌های فرسوده بازنگری‌های کاربردی‌تری صورت گیرد.

زلزله در کمین بافت‌های فرسوده

نایب رئیس شورای شهر تهران نیز در گفتگو با ایسنا معتقد است: تفکر و مدیریت برای حل مشکل بافت‌های فرسوده از خود این بافت‌ها فرسوده‌تر است و اگر این طور نبود تاکنون دست‌کم در استان‌های دیگر که مثل تهران مشکل ندارند تا حدود زیادی باید حل می‌شد.

حسن بیادی با تاکید بر این که نگاه به بافت‌های فرسوده تنها محدود به مجموعه‌های عظیمی از خانه‌های فرسوده در بافت‌های مرکزی و جنوبی شهر تهران نیست، می‌گوید: در مناطق مختلف شهر تهران نیز خانه‌های فرسوده و متروکه وجود دارد که بسیاری از شهروندان به دلیل محدودیت منابع مالی مجبور به زندگی در آنها هستند، در حالی که کل بافت آن منطقه فرسوده محسوب نمی‌شود و از نگاه مسوولان دور می‌ماند.

وی با تاکید بر این‌که مشکل بافت‌های فرسوده و کاهش خطرپذیری در شهر تهران مساله‌ای چندبعدی است و سازمان‌ها و دستگاه‌های مختلفی در آن دخیل هستند، معتقد است: متاسفانه دستگاه‌های مرتبط دیگر در مورد بافت‌های فرسوده و کاهش خطرپذیری شهر تهران وظایف خود را یا فراموش کرد‌ه‌اند یا به کلی کنار گذاشته‌اند و اکنون تنها در زمان وقوع یک اتفاق ناگوار است که همه به فکر رفع مشکل می‌افتند.

وی با اعلام این که طی 4 سال گذشته بیش از 40 هزار واحد مسکونی در شهر تهران نوسازی شده، تصریح می‌کند: متاسفانه علی‌رغم همه تدابیر لازم و تمهیداتی که برای انجام نوسازی در بافت‌های فرسوده و افزایش اختیارات برای سازمان نوسازیدر نظر گرفته شد، باز هم سازمان نوسازی دچار ساختار پیچیده‌ای بوده که در نهایت توفیقی در مسوولیت‌های محول نداشته است.

بیادی از دیگر مجموعه‌ها و سازمان‌های مسوول نیز گلایه کرده و معتقد است: مجموعه‌های دخیل در وزارتخانه‌های کشور، مسکن و نیرو و نیز بانک‌ها و بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران در حوزه بافت‌های فرسوده شهر تهران خود را کاملا کنار کشیده‌اند و اقدامی در راستای حل معضل بافت‌های فرسوده به طور جدی و چشمگیر صورت نمی‌گیرد.

وی با اشاره به تمهیدات شورای شهر تهران علی‌رغم محدودیت‌های منابع مالی شهرداری تهران برای حذف عوارض و تشویق‌های بیشتر در بافت‌های فرسوده به منظور نوسازی تصریح می‌کند: در حال حاضر شهرداری تهران در برابر تجمیع چند ساختمان ریزدانه در بافت‌های فرسوده عوارض را حذف کرده و به نزدیک صفر می‌رساند و حتی یک طبقه هم تراکم تشویقی هم می‌دهد، اما به نظر می‌رسد این تشویق‌ها در غیبت نهادهای مسوول، همکاری بانک‌ها و نیز سرمایه‌گذاران به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

ساختمان‌هایی که مقاوم نیستند

رئیس پژوهشکده مهندسی سازه، وضعیت ساختمان‌های موجود در تهران در مواجهه با یک زلزله احتمالی را اسفبار توصیف کرده و می‌گوید: از لحاظ کمی برآوردهایی در زمینه آسیب‌پذیری ساختمان‌های تهران شده است، ازجمله مطالعه جایکا (آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن.) در این پژوهشگاه درصد آسیب‌پذیری ساختمان‌ها با روش‌های تقریبی مشخص شد و با توجه به آسیب‌پذیری ساختمان‌های مصالح بنایی و این‌که حدود 80 الی 85 درصد ساختمان‌های تهران از این دست هستند، بسته به شدت زلزله احتمالی تا حدودی خرابی تخمین زده شده است.

دکتر عبدالرضا سروقدمقدم، تدوین دستورالعمل‌های مقاوم‌سازی ساختمان‌های معمولی توسط مراکز تحقیقاتی زلزله در کشور را از جمله راه‌های موثر برای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در تهران می‌داند و می‌افزاید: اجباری‌سازی شناسنامه فنی لرزه‌ای برای ساختمان‌ها که توسط مراکز فنی تحقیقاتی ذی‌صلاح تدوین شده باشند نیز می‌تواند از جمله اقدامات موثر دیگر برای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در تهران باشد.

شریان‌های حیاتی غیرایمن تهران

مدیر گروه شریان‌های حیاتی پژوهشکده مهندسی سازه، شریان‌های حیاتی را سامانه‌های تامین انرژی برق، گاز، نفت و تامین آب و دفع فاضلاب، ترابری یا حمل‌ونقل و اطلاع‌رسانی و مخابرات می‌داند و می‌گوید: هر سامانه شریان حیاتی، خود از 3 دسته مولفه‌های اصلی که عبارتند از تاسیسات کلیدی، خطوط انتقال و شبکه‌های توزیع تشکیل شده است. برای مثال در مورد سامانه تامین برق، تاسیسات کلیدی شامل نیروگاه، پست‌های انتقال و مرکز کنترل شبکه، خطوط انتقال مشتمل بر خطوط فشار قوی انتقال برق و شبکه توزیع شامل خطوط فشار ضعیف داخل شهر هستند.

دکتر محمود حسینی، اصول ایمنی به کار رفته در شریان‌های حیاتی تهران را ناکافی می‌داند و می‌گوید: به دلیل قدمت سامانه آب در تهران، اصول مقاومت در برابر زلزله برای آن لحاظ نشده؛ در مورد فاضلاب نیز علی‌رغم تازگی سامانه، اصول ایمنی در برابر زلزله آن‌طور که باید در آن رعایت نشده است. سامانه برق در قسمت‌های جدید نسبتا دارای مقاومت است، ولی بخش‌های قدیمی همچنان مقاومت ندارند. در مورد سامانه گاز نیز اگرچه از لحاظ طراحی، نکات مربوط به ایمنی لرزه‌ای لحاظ شده، ولی به لحاظ اجرایی ضعف‌هایی در این خصوص موجود است.

وی تصریح می‌کند: در مورد شبکه ترابری و حمل‌ونقل نیز بسیاری از پل‌ها دارای آسیب‌پذیری بالا هستند و برخی شیب‌های مشرف به بزرگراه‌ها نیز احتمال لغزش دارند.

احتمال آتش‌سوزی‌های گسترده

حسینی با اشاره به وجود انواع شریان‌های حیاتی در تهران به صورت فشرده و در کنار یکدیگر، می‌افزاید: با توجه به فشردگی و تراکم شریان‌های حیاتی در تهران از یک سو و عدم مقاومت بسیاری از آنها در برابر زلزله از سویی دیگر، در صورت وقوع زلزله در تهران باید انتظار گسیختگی‌های متعددی را در شبکه‌های آب و فاضلاب، گاز، سقوط برخی از دکل‌های برق، فروریزی برخی پل‌ها و حوادثی از این قبیل داشته باشیم که البته در اثر برخی از آنها آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای نیز می‌تواند رخ دهد.با وجود این رئیس سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر به پایتخت‌نشینان این اطمینان را می‌دهد که بر اساس استانداردهای تعریف شده، سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر در صورت وقوع زلزله در تهران، آمادگی کامل برای امدادرسانی را دارد.

آمادگی کامل هلال احمر برای امدادرسانی

اسفندیاری در پاسخ به این که جمعیت هلال احمر تا چند ریشتر زلزله می‌تواند امدادرسانی کامل را انجام دهد‌، معتقد است: میزان امدادرسانی در حوادث غیرمترقبه با توجه به بزرگی حادثه قیاس نمی‌شود بلکه بر اساس جمعیت منطقه سنجیده می‌شود که در حال حاضر با توجه به امکانات سازمان، اگر حادثه‌ای در هر زمان و هر نقطه‌ای از کشور رخ دهد سازمان آمادگی دارد عملیات امداد و نجات را به طور کامل انجام دهد.

وی با اشاره به این که مدیریت بحران طبق قانون به عهده ستاد بحران شهرداری‌هاست و جمعیت هلال احمر تنها عضوی از ستاد بحران شهرداری تهران است، می‌گوید: با توجه به امکانات و پتانسیل‌های موجود، پیش‌بینی‌های لازم در رابطه با وقوع زلزله در تهران صورت گرفته به طوری‌که در اطراف پایتخت 6 پایگاه اقماری بزرگ وجود دارد.

به گفته رئیس سازمان امداد و نجات هلال احمر، در حال حاضر 22 قلم کالای امدادی اعم از اقلام زیستی، اسکان اضطراری و... در کشور وجود دارد که بر اساس قانون نیز باید به ازای هر 2 درصد از جمعیت یک منطقه این اقلام ذخیره شود که البته در پایتخت به ازای هر 10 درصد از جمعیت ذخیره این اقلام امدادی انجام می‌شود.

تهران و راه‌اندازی 98 پایگاه پشتیبانی بحران

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران از راه‌اندازی 98 پایگاه مدیریت و پشتیبانی بحران در سطح محلات شهر تهران خبرداده و می‌گوید: این پایگاه‌ها به 3 بخش تقسیم‌بندی می‌شوند که تعداد 5 مورد از این پایگاه‌ها شامل پایگاه‌های معین، حدود 20 مورد پایگاه‌های ویژه پشتیبانی مدیریت بحران و 73 مورد پایگاه‌های چند منظوره مدیریت بحران هستند.

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در پاسخ به این سوال که چون هنوز زمان دقیق یا حتی احتمالی وقوع زلزله مشخص نیست، بنابراین در راستای کاهش خطرات و آسیب‌های ناشی از زلزله، شهروندان چه اقدامات پیشگیرانه‌ای را می‌توانند انجام دهند، توصیه می‌کند: مردم باید از ابتدایی‌ترین کارها آغاز کنند؛ از نحوه قرار دادن ظروف چینی، شیشه‌ای در داخل کمدها و اتاق‌ها گرفته تا نصب عایق‌هایی روی شیشه پنجره‌های منازل تا حداقل در صورت شکستن، خرد نشوند.

اما کار مهم دیگر این است که وقتی خطر وقوع زلزله مطرح می‌شود، ممکن است اعضای یک خانواده در کنار هم نباشند. بهترین کار این است که از همین حالا محلی را برای جمع شدن و کنار هم بودن در نظر بگیرند به عنوان مثال نزدیک‌ترین پایگاه مدیریت بحران محل زندگی خود و از همه مهم‌تر این که هنگام ساخت یا خرید یک ساختمان، حتما تحقیق کرده و از کیفیت ساخت آن اطلاع حاصل کنند تا شاید به این ترتیب حداقل بتوانند خطرات و آسیب‌های زلزله را کاهش دهند.

راه‌اندازی 1000 پایگاه در کشور

از آنجا که خطر وقوع زلزله تنها مختص کلانشهر تهران نبوده و کشور ما جزو 10 کشور بلاخیز دنیا محسوب می‌شود، همزمان با این اقدام رئیس سازمان مدیریت بحران کشور نیز از آغاز ساخت یکهزار سوله چند منظوره در مراکز استان‌ها برای کمک به مدیریت بحران خبر می‌دهد.

به گفته حسین باقری این سوله‌ها که هر کدام اعتباری بالغ بر 50 میلیون تومان دربردارد، با هدف پشتیبانی در مواقع بروز بحران و همچنین استفاده به عنوان یک مکان ورزشی مناسب برای بانوان و آقایان در شرایط عادی در دست احداث است.

این سوله‌ها به نحوی طراحی شده است که در آنها علاوه بر در نظر گرفتن توقفگاه برای خودروهای آتش‌نشانی و اورژانس، امکان برگزاری کلاس‌های آموزشی مدیریت بحران و همچنین دیگر فعالیت‌های فرهنگی وجود خواهد داشت.

توکیو؛ استاد مبارزه با زلزله

پایتخت ژاپن شهر زلزله‌خیزی است، از این‌رو برنامه‌های ویژه آموزش برای رویارویی با بلایای طبیعی در توکیو اولویت خاصی قرار دارد. همه‌‌ساله زمین‌لرزه‌هایی در ابعاد مختلف، این شهر را به لرزه درمی‌آورد. در تاریخ نیز چندین زلزله بسیار مهیب در این شهر به ثبت رسیده است.

اما ژاپنی‌ها بویژه مسوولان توکیو همواره در این اندیشه بوده‌اند تا مانع وارد شدن خسارات و تلفات بسیار در زمین‌لرزه‌ها باشند. امری که تا حدود بسیار زیادی به آن دست یافته‌اند. این شهر از زمان زلزله بزرگ کانتو در سال 1923، با سود جستن از ابزارهای برنامه‌ریزی شهری ازجمله توسعه فضاهای باز و سبز تلاش جدی خود را آغاز کرد.

حدود یک‌سال‌ونیم گذشته زلزله نسبتا شدیدی توکیو، پایتخت ژاپن و استان‌های اطراف آن را لرزاند، اما همانند بیشتر زلزله‌های اخیر تلفات و خسارات بسیار ناچیزی برجای گذارد.

زنگ خطرها به صدا درآمده

تقریبا تمام بخش‌های ایران روی سطوح زلزله‌خیز قرار گرفته و این کشور از گذشته رنج زلزله‌های بسیار شدیدی را تحمل کرده است.

زلزله 8/6 ریشتری بم که این شهر باستانی را با خاک یکسان کرد و جان بیش از 30 هزار انسان را گرفت، از تازه‌ترین این وقایع است.

پیش‌بینی می‌شود وقوع زلزله‌ای مشابه زلزله بم برای شهر تهران که بیش از 7 میلیون نفر در آن ساکن هستند، فاجعه‌ای وحشتناک خواهد بود.

ساختمان‌های این شهر متفاوت از ساختمان‌های مقاوم شهرهایی مانند توکیو و سانفرانسیسکو، کاملا سست بوده و بسیاری از ساکنان خانه‌های بتنی غیرمقاوم در صورت وقوع زلزله‌ای شدید به کام مرگ خواهند رفت.

زمانی وزارت بهداشت ایران اعلام کرده بود که درصورت وقوع زلزله‌ای 7 ریشتری بیش از 90 درصد از بیمارستان‌های تهران نابود خواهد شد. این شهر به اندازه‌ای در خطر زلزله قرار دارد که گفتگوهای متعددی درباره تغییر دادن پایتخت صورت گرفته است، اما آیا براستی با پاک کردن صورت مساله می‌توان از بحرانی که در کمین است، گریخت؟

کارشناسان معتقدند خطر وقوع زلزله در پایتخت همیشه جدی است و سال‌هاست زنگ خطرها برای آن به صدا درآمده است. پس لازم است مسوولان با پذیرش این واقعیت و نقاط ضعف موجود و شناسایی نقاط قوت از هم‌اکنون به فکر آمادگی برای شرایط بحران باشند چراکه پس از وقوع حادثه دیگر دست به کار شدن برای رفع مشکلات و کاستی‌ها چندان فایده‌ای نخواهد داشت و آن وقت است که دیگر باید در انتظار فاجعه‌ای انسانی برای شهر تهران باشیم.

تهرانی‌ها همواره در آماده‌باش دائمی

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد 75 درصد شهروندان ساکن تهران، نسبت به استحکام محل سکونت خود در برابر زلزله اطمینان ندارند. 60 درصد آنها شیوه استفاده از کپسول آتش‌نشانی را نیاموخته‌اند. 65 درصد تاکنون هیچ اطلاعات مکتوبی‌ اعم از بروشور، جزوه یا کتاب برای آشنایی با زلزله دریافت نکرده‌اند.

36 درصد کسانی که به چنین اطلاعاتی دسترسی داشته‌اند، مطالب آن را کلی‌گویی و بی‌فایده می‌دانند. 77 درصد ساکنان تهران معتقدند شهرداری تهران، نظارت دقیقی بر ساخت‌وسازها ندارد. بیش از 82 درصد تهرانی‌ها نگران مشکلاتی همچون آشوب و ناامنی‌های پس از زلزله هستند که مربوط به حوزه روان‌شناسی و جامعه‌شناسی است.

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در گفتگو با «جام‌جم» با تاکید بر این‌که شهروندان تهرانی باید به صورت دائم و همیشگی برای مقابله با زلزله آماده باشند، تصریح می‌کند: در این راستا در طرح اسکان اضطراری بلندمدت قرار است پارک‌های جنگلی و بزرگ داخل و اطراف تهران برای اسکان شهروندان در شرایط پیش‌آگهی زلزله آماده‌سازی شوند. مشاوران کارآزموده و متخصصی برای اجرای این طرح به‌کار گرفته‌ایم و امیدواریم کمتر از 2 سال آینده بتوانیم تمام فضاهای داخل و خارج شهر تهران را آماده پذیرایی از مردم در شرایط بحران و اضطرار کنیم.

به گفته وی، در این طرح قرار است مجموعه‌ای از کارها انجام شود، مثلا سکوهایی تعبیه شود که مردم بتوانند در آنجا مستقر شوند و نیازهای اولیه زندگی‌شان مانند آب، غذا، سرویس بهداشتی و استحمام آنها برآورده شود. ضمن این‌که در حوزه بهداشتی و درمان بیماری‌ها که همواره در شرایط بحران شیوع پیدا می‌کند هم اقداماتی شامل استقرار کادر پزشکی و امکانات اولیه بهداشتی صورت گرفته، حتی برای نصب بلندگو به منظور اطلاع‌رسانی دقیق و موثق هم فکر شده، زیرا اولین چیزی که در شرایط بحران شیوع پیدا می‌کند، شایعه است و همین شایعه نگرانی‌ها را در دل مردم زیاد می‌کند.

مازیار حسینی با اشاره به سایر اقدامات و هماهنگی‌های انجام شده با سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی مرتبط در این زمینه می‌گوید: با سازمان صداوسیما هماهنگی‌هایی صورت گرفته که در صورت وقوع زلزله از طریق این بلند‌گوها، اطلاع‌رسانی از یک منبع موثق و دقیق و با یک چهره مشخص به مردم صورت گیرد.

به گفته حسینی، در مبحث آمادگی در شرایط بحران، تنها به آمادگی و تجهیز شهر بسنده نشده است، بلکه حتی برای گروه‌های خاصی مانند سالمندان، کودکان و زنان بی‌سرپرست که در شرایط بحران بیشترین آسیب‌ها را می‌بینند هم چاره‌اندیشی شده و تلاش شده مجموعه‌ای از سازمان‌ها و نهاد‌های مختلف درگیر این قضیه شوند.

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در پاسخ به این سوال که اگر زلزله به بزرگی 7 یا 8 ریشتر در کلانشهر تهران اتفاق بیفتد، با تمام مشکلاتی که در بحث ساخت‌وساز، ترافیک، سیستم خدمات شهری و... داریم سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تا چه اندازه می‌تواند بموقع و موثر عمل کند؟ می‌گوید: در حوادث طبیعی انسان‌ها در درجه اول اهمیت هستند که علاوه بر نیازهای فیزیکی نیازهای روحی، معنوی و احساسی هم دارند کاری که سازمان ما طی 4 سال گذشته با شدت بیشتری پیگیری کرده ارزیابی خطرپذیری و شناسایی گسل‌های عمده شهر تهران یعنی ری، شمال تهران و مشاء بوده است. در عین حال بیشترین بزرگای یک گسل برای وقوع زلزله با روابط علمی تعیین شده است و حاصل آن این بود که هیچ گسلی در تهران وجود ندارد که بتواند زلزله 8 ریشتری تولید کند، اما توانایی تولید زلزله‌ای با بزرگای 7 را دارد. رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران می‌گوید: در دومین گام طرح جامعی با همکاری 2 مشاور ژاپنی طی 2 سال تدوین کردیم که سال 84 به تصویب رسید و در آن پروژه‌های اولویت‌داری در قالب 15 طرح تعیین شد. یکی از طرح‌ها این بود که تهران دارای مرکز مستقلی برای مدیریت بحران باشد. در حال حاضر ما موفق شده‌ایم این مرکز را بسازیم. در این مرکز، حتی استانداردهای ساخت‌وساز در برخی قسمت‌ها جابه‌جا شده است. به نوعی این ساختمان کمک کرد دانش و فناوری موجود در کشور جابه‌جا شود، به گونه‌ای که این ساختمان می‌تواند با زلزله‌هایی با دوره بازگشت 2500 سال، بدون وقفه به کار و سرویس‌دهی‌اش ادامه دهد. حسینی با بیان این‌که تعداد ایستگاه‌های آتش‌نشانی در این طرح به 120 ایستگاه که استاندارد تهران است باید برسد، تاکید می‌کند: ایستگاه‌های قدیمی مقاوم‌سازی شده و آسیب‌پذیری شریان‌های حیاتی شناسایی می‌شود که در این خصوص شرکت برق، آب و گاز مطالعات آسیب‌پذیری‌شان را انجام داده‌اند و وارد مراحل اجرایی مقاوم‌سازی هم شده‌اند. ما در تهران برای این موضوع بودجه کشوری نداریم. حتی سال 86 تمام سازمان‌های درگیر این موضوع، بودجه‌شان را به کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران ارائه کردند. در نهایت در صحن علنی شورا مصوب و برای وزارت کشور ارسال شد، ولی هنوز نتوانسته‌ایم در تهران مثل دیگر استان‌ها، بودجه‌ای بگیریم و تاکنون از بودجه ملی این موضوع نتوانسته‌ایم استفاده کنیم.

پوران محمدی