تقسیم عادلانه محبت بین فرزندان

 با این که والدین معمولا فکر می‌کنند بچه‌ها می‌دانند که پدر و مادرشان همه آنها را دوست دارند، اما بچه‌ها با دقت نکته‌سنجی رفتار والدینشان را بررسی و ارزیابی می‌کنند و کوچک‌ترین فرقی در رفتار به چشم آنها می‌آید و درباره آن قضاوت می‌کنند.وقتی والدین بین فرزندی با فرزند دیگر فرق می‌گذارند، آن‌که کمتر محبت دیده دچار مشکل می‌شود و فکر می‌کند که والدینش او را دوست ندارند. اهمیت محبت والدین به فرزند این است که از دوره جنینی تا مرگ، اگر محبتی از طریق والدین دریافت نشود، در جسم و روح فرزند اشکالاتی پیش خواهد آمد، چون والدین اگر مهری به فرزند خود نداشته باشند، نمی‌توانند بخوبی از او مراقبت کنند. تقریبا بیشتر بیماری‌های روانی و مشکلات شخصیتی ریشه در کودکی و روابط والد فرزندی دارد. خیلی از انسان‌هایی که در طول روز می‌بینیم، از مشکلاتی نظیر کمبود اعتماد به نفس یا عزت نفس، افت تحصیلی، افت شغلی و مشکلات شخصیتی کوچک و بزرگ رنج می‌برند؛ در حالی که والدینشان آنها را بسیار دوست داشته‌اند. باید بدانید که مهر و محبت والدین به فرزند لازم است اما کافی نیست. والدین باید بدانند که چگونه این مهر و محبت را به فرزندشان نشان دهند و چگونه فرزندشان را تربیت کنند که در آینده مشکلات روحی و شخصیتی برای او پیش نیاید و چگونه رفتاری عادلانه و منصفانه با همه فرزندانشان داشته باشند و بین آنها فرق نگذارند. در این رابطه به سراغ دکتر غزال زاهد، روانپزشک و فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان و خانواده درمانگر رفتیم تا به طور تخصصی این موضوع و تاثیر آن را روی کودکان بررسی کنیم.

تفاوت‌های دردسرساز

بچه‌ها هر کدام با هم تفاوت‌هایی دارند. آنها از لحاظ جسمی و روحی و شخصیت و رفتار منحصر به فردند و هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. هر کدام از این خصوصیت‌ها می‌تواند دلیل فرق گذاشتن والدین بین آنها شود. دکتر زاهد در این مورد می‌گوید: «فرق گذاشتن والدین بین فرزندانشان می‌تواند دلایل مختلفی از قبیل توانایی‌های ذهنی و هوشی، ارتباطی (قدرت تکلم و بیان کودک)، خصوصیات فیزیکی مثل حالات چهره و بدن، رده سنی، جنس و... داشته باشد که اثرات مثبت و خوشایندی بر والدین می‌گذارد و احساس رضایت و غرور را در والدین پدید می‌آورد یا یادآور خاطرات برای پدر و مادر است. کودکی که خوش‌زبان است، طبیعتا بیشتر توجه والدین را به خود جلب و والدین را مجبور می‌کند که بیشتر به حرف‌های او گوش دهند یا بچه‌ای که از لحاظ هوشی بهتر است، بیشتر تحسین پدر و مادر را به خود جلب می‌کند.»دکتر زاهد تاکید می‌کند که بعضی اوقات، ناتوانی‌های کودک نیز می‌تواند زمینه‌ساز توجه افراطی والدین از روی دلسوزی و احساس رحم و شفقت و احساس گناه والدین باشد.

شاید شما فکر کنید که کودک ناتوان بیشتر احتیاج به مراقبت دارد و کودک دیگر هم درک می‌کند، اما یادتان باشد که کودک ناتوان توجه بیشتر از حد معمول نمی‌خواهد بلکه نوع توجه و مراقبتی که از او می‌شود متفاوت است. باز یادتان باشد که کودکان چرایی محبت شما را درک نمی‌کنند، ولی میزان آن را بخوبی می‌توانند محک بزنند. کودکان معمولا دلیل محبت بیشتر شما به خواهر یا برادرش را ایرادهای خود می‌دانند و دنبال دلیل این موضوع در خود می‌گردند. آنها با خود فکر می‌کنند که چون من بچه خوبی نیستم، پدر و مادر خواهرم را بیشتر از من دوست دارند و ممکن است در ادامه این تفکرات بخواهند ادای خواهر یا برادر خود را دربیاورند تا توجه شما را جلب کنند. مثلا اگر خواهر یا برادرش لکنت‌زبان دارد و شما به این دلیل بیشتر به او توجه می‌کنید، او هم سعی می‌کند با لکنت حرف بزند تا توجه شما را جلب کند.

تفاوت‌های انکارنشدنی

دو فرزند مثل هم نیستند و همانطور که گفتیم، تفاوت‌هایی در تمام جنبه‌های رفتار با هم دارند. حتی دوقلو‌های یکسان هم که در ظاهر بسیار به هم شبیه‌اند، با هم تفاوت‌هایی دارند. حالا چگونه می‌توان با آنها رفتاری یکسان داشت یا حداقل بین آنها فرق نگذاشت؟

دکتر زاهد، رفتار یکسان با فرزندان را نه عملی مقدور و نه منطقی می‌داند، چون فرزندان سن، جنسیت و رفتارهای متفاوت و مخصوص به خود دارند و لازم است که از تفاوت‌های هم مطلع باشند و به همان نسبت به آنها آموزش داده شود که به خاطر تفاوت‌های موجود، قاعدتا رفتار یکسانی با آنها نخواهد شد و این بدان معنی نیست که یکی بر دیگری ارجحیت دارد، بلکه تفاوت‌های بین دو نفر، برخوردها و رفتارهای متفاوتی را می‌طلبد.

اگر فرزندمان به ما شکایت کرد که چرا بین من و خواهر یا برادرم فرق می‌گذارید، بدانید که حتما جایی از رفتارتان برای او سوال‌برانگیز بوده. سریع به او جواب ندهید که چرا حسادت می‌کنی و ما بین شما فرق نگذاشته‌ایم، بلکه به او بگویید که او را هم اندازه برادر یا خواهر دیگرش دوست دارید و فرقی برایتان نمی‌کند. بعد از آن مراقب رفتار خود باشید تا حساسیت او را از بین ببرید. وقتی در کودک این احساس ایجاد شود که والدینش بین فرزندانشان فرق می‌گذارند، دقیق‌تر می‌شود تا موارد بیشتری در این مورد پیدا کند و برای خودش نتیجه‌گیری کند که والدینش دوستش ندارند.

د کتر زاهد اضافه می‌کند که یکی از مهم‌ترین نکات در این مقوله، صحبت والدین با فرزندان در مورد تفاوت‌های بین فرزندان و دلیل برخوردها یا رفتارهای متفاوت والدین با فرزندانشان است و باید به فرزندان تفهیم شود که همگی دوست‌داشتنی، محبوب و برای پدر و مادر مهم هستند و علت تفاوت رفتاری والدین فقط بر مبنای تفاوت‌های موجود است.

یادتان باشد، حس این‌که والدین بین او و خواهر و برادرانش فرق می‌گذارد با حسادت متفاوت است، چرا که در این مورد کودک از دست شما ناراحت است نه خواهر و برادرش. ممکن است با ادامه رفتارهای غلط والدین، این خشم در برابر خواهر یا برادر رقیب نیز بروز پیدا کند و تبدیل به حسادت شود.

اما این اتقافات چه تاثیری روی روابط کودک با خانواده‌اش خواهد شد؟ دکتر زاهد در مورد تاثیر این مساله می‌گوید: «قطعا خشم و کینه نسبت به والد یا والدین در رفتار فرزند ریشه خواهد کرد و اثرات عمیق و گاه ماندگاری در وی خواهد داشت و مشکلات بین خواهر و برادرها به صورت خشم،‌ بدرفتاری، جنگ و جدل، حسادت و دوری عاطفی پدید خواهد آمد.وقتی کودک ببیند که خواهر یا برادرش مانع رسیدن محبت پدر و مادرش به او می‌شود مسلما با او مشکل پیدا می‌کند و می‌خواهد به نحوی از او بهتر و مورد توجه بیشتر باشد.»

تاثیرات روحی

غیر از مشکلاتی که فرق گذاشتن بین بچه‌ها در روابط والد فرزندی و خواهر برادری به وجود می‌آورد، روح و روان کودک نیز از این موضوع اثراتی می‌پذیرد. دکتر زاهد معتقد است این تاثیرات به شرح زیر می‌باشند:«کودکی که احساس کند مورد تبعیض واقع شده است، دچار احساس ناامنی، اندوه، احساس گناه و خشم خواهد شد که در سنین مختلف می‌تواند تظاهرات متفاوتی داشته باشد. در کودکان پیش دبستانی ممکن است رفتارهای قهقرایی و پسرفت به سنین پایین‌تر بروز کند مثل کودکانی که ادای بچه‌های کوچک‌تر از خود را درمی‌آورند. آنها فکر می‌کنند خواهر و برادر کوچک‌ترشان به دلیل این رفتارهای بچگانه محبوب‌تر از آنها هستند در نتیجه هر کاری که او می‌کند انجام می‌دهند؛ مثل دستشویی نرفتن و یا غذا خوردن با شیشه شیر و... . در دوران دبستان، ممکن است مشکلات رفتاری، به شکل ‌گوشه‌گیری، غمگینی و بیان جملاتی نظیر این‌که مرا دوست ندارید، مرا نمی‌خواهید یا مقایسه خود با خواهر یا برادر رقیب و بدرفتاری با او بروز پیدا کند. در این دوران بچه‌ها بیشتر اعتراض خود را با خشونت نشان می‌دهند. مثلا ممکن است با خواهر یا برادر خود درگیری فیزیکی پیدا کنند یا وسایل او را بردارند. در مقابله با این رفتارها شما نباید عکس‌العمل سریع و خشن نشان دهید، چرا که او این رفتارها را انجام می‌دهد تا مطمئن شود شما بین او و خواهر و برادرش فرق قائلید یا نه. او با برخوردهای تند شما دست از خشونت برمی‌دارد و به انزوا و گوشه‌گیری روی می‌آورد و دائما با خود تکرار می‌کند که آنها مرا دوست ندارند و... .

می‌توانید با کمی دقت در رفتار خود و محبت بی‌دریغ به همه فرزندانتان، از بروز این مشکلات جلوگیری کنید و یک زندگی پر از محبت و دوستی و سلامت جسم و روح به فرزندانتان هدیه دهید.