ساخت‌نانوداروی ضددرد سرطان

دکتر مجید حسن پور عزتی، عضو هیات علمی دانشگاه شاهد و استاد راهنمای اول این طرح در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا با یبان این که دردهای مزمن نوعی درد طولانی مدت هستند که می تواند حاصل از بیمارهای مختلف چون سرطان باشد، اظهارکرد: در این نوع از بیمارها اغلب به دلیل عدم کشف علت و روش درمانی مناسب و قطعی برای بیماری، مهم ترین کاری که می توان برای چنین بیمارانی انجام داد کنترل درد مزمن آنها است.

وی افزود: یکی از روش‌های کاهش درد در چنین بیمارانی، تجویز داروهای کنترل کننده درد مثل «نئواستیگمین» به طور مستقیم به داخل فضای نخاعی بیمار است. به این منظور پمپ و مخزنی حاوی دارو، توسط عمل جراحی در داخل شکم بیمار قرار داده شده و دارو توسط لوله ای به کمک پمپ و به طور آهسته به داخل فضای نخاعی بیمار تزریق می شود تا به بی دردی نسبتا طولانی و پایدار در بیمار منجر شود.

حسن پور عزتی تصریح کرد: این کار پر هزینه و نیازمند امکانات و تجهیزات بسیار است که استفاده از آن برای بسیاری از بیماران امکان پذیر نیست؛ از این رو ساخت سیستمی که دارای ابعاد کوچکی بوده و به راحتی قابل تجویز به نخاع باشد و در عین حال زیست تخریب پذیر نیز باشد و به مدت طولانی بتواند با استقرار در نخاع، دارو ضد درد را آزاد کرده و منجر به بی دردی طولانی مدتی شود، بسیار ارزشمند خواهد بود.

وی افزود: سیستم های رها کننده دارویی دیگری قبلا در داخل کشورما توسط دکترسید امید رعنایی سیادت عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی ساخته ‌شده بود، اما در این طرح میزان اثر بخشی و رهایش داروی نئواستیگمین که در داخل نانو الیاف تثبیت شده بوده برای اولین بار در کشور در محیط In vivo مورد بررسی قرار گرفت، که حتی تاکنون محققان سایر کشورها نیز به این موفقیت دست نیافته اند.

وی با بیان این که دانشجوی این پایان نامه جز فارغ التحصیلان اولین دوره کارشناسی ارشد دانشگاه شاهد در این رشته است،خاطرنشان کرد: از سال 85 برای اولین بار در دانشگاه شاهد مقطع کارشناسی ارشد رشته زیست شناسی با گرایش فیزیولوژی جانوری تاسیس شد. در این دوره حدود 10 دانشجو جذب شدند که امسال تمام آنها با نمره‌های عالی فارغ‌التحصیل شدند.

معصومه یوسفی فرد، دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته زیست شناسی (فیزیولوژی جانوری) دانشگاه شاهد که این پژوهش را در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد خود انجام داده است به خبرنگار ایسنا گفت: در این پژوهش نانوالیاف حاوی داروی نئواستیگمین طراحی و ساخته شده و اثرات بی دردی آن ها بر درد حاد و مزمن به طور آزمایشگاهی بر مدل های درد حاد و مزمن در موش سفید یزرگ مورد ارزیابی قرار گرفت.

وی تصریح کرد: در این پژوهش، ابتدا پس از بررسی راهکار مناسب ساخت چنین داروی، روش الکتروریسی برای ساخت دارو انتخاب و سپس دارو توسط این تکنیک که دانش فنی آن متعلق به دکتر رعنایی سیادت می‌باشد در درون پلیمر مورد نظر گنجانده و پس از بررسی های میکروسکوپ الکترونی و تعیین الگوی رهایش دارو با استفاده از روش HPLC در محیط In vitro اثرات بی دردی زایی نانودارو ساخته شده با فرم ساده دارو و به دنبال تزریق داخل نخاعی محلول حاوی این نانودارو و یا کاشت داخل نخاعی دارو در مدل درد حاد توسط روش(tail flick) و مدل درد مزمن توسط روش (formalin test) در موش آزمایشگاهی به مدت چندین هفته مورد ارزیابی قرار گرفت.

یوسفی فرد ادامه داد: نتایج نشان دادند که سه هفته پس از کاشت نانودارو بدون اینکه هیچ گونه مشکل حرکتی یا مشکلات حاصل از دارو بر نخاع در حیوان بروز کند، پاسخی از حیوان در مقابل اعمال محرک دردناک مشاهده نشد و این درمان توانسته است ایجاد یک سطح بی دردی مطلوب در حیوانات مورد آزمایش کند. این نانودارو در سازمان ثبت اختراعات و ابتکارات به ثبت رسیده است و پژوهشگران سازنده این نانودارو در پی فرصتی برای شروع تحقیقات بالینی و داروی این نانودارو تازه ساخته شده هستند.

وی درباره جزئیات این آزمایشات به ایسنا گفت: برای این که عملکرد این دارو را بر روی بی درد کردن موش آزمایش شود، از دستگاهی برای تاباندن نور لیزر به دم حیوان استفاده شد. معمولا نور لیزر ایجاد گرما کرده و موش باید سریع دم خود را جمع ‌کند. از زمان تابش نور تا گرم شدن دم یک حیوان طبیعی نباید بیشتر از یک دقیقه طول بکشد، اما اگر حیوان یک دقیقه یا بیشتر دم خود را زیر نور لیزر نگه داشت یعنی حیوان بی درد شده است؛ بنابراین طی این آزمایشات که به طور متناوب حدود سه ماه صورت گرفت، هیچ علایمی از احساس درد در حیوان پدید نیامد.

دانش آموخته دانشگاه شاهد تصریح کرد: برخی از متخصصان یک سوال مطرح می‌کنند که وقتی انسان یک داروی ضد درد مصرف می‌کند توصیه به عدم انجام فعالیت‌های دارای تمرکز می‌شود چرا که مصرف این داروها خواب آلودگی ایجاد می‌کند؛ بنابراین با توجه به علاقه موش به راه رفتن بر روی میله گردان، حیوان مورد نظر را این موقعیت قرار می دهیم. موش طبیعی در فاصله سه دقیقه از روی میله گردان به پایین نمی افتد اما اگر کوچکترین احساس خواب آلودگی، فلج یا عدم تعادل احساس کند از روی میله می افتد. از این رو پس از انجام این آزمایش هیچ علائمی از این نوع در این موش مشاهده نشد.

وی با بیان این که نوعی هوش مصنوعی در این نانودارو وجود دارد، ادامه داد: این هوشمندی به این شکل است که چون دارو با پوشش ترکیب شده، یکدیگر را نگه می دارند به طوری که اگر غلظت دارو در محیط بالا برود، دارو آزاد نمی‌شود، بنابراین پوشش هم تخریب نخواهد ‌شد.

یوسفی فرد با بیان این که بیش از 20 نوع دارو برای تسکین درد بیماران سرطانی وجود دارد که انتخاب دارو و نوع پلیمر دراین طرح یک تکنیک و مهارت محسوب می‌شود، ادامه داد: برخی از بیماران سرطانی در موارد بسیار حاد و لاعلاج امید به زندگی بیش از یک سال ندارند که در این مدت بیمار نیازمند فعالیت‌های بسیاری است که درد حاصل از سرطان توانایی این فعالیت ها را به فرد نمی‌دهد و از سوی دیگر پزشکان برای برخی از بیماری‌های لاعلاج به این نتیجه رسیده اند که اگر درد را ساکت کنند، بدن فرصت پیدا می‌کند که خود، علاجی برای این بیماری پیدا کند.

یوسفی فرد در پایان ابراز امیدواری کرد که با ادامه پژوهش ها در این زمینه بتوان این نانودارو را به صورت مستقیم در مورد انسان مورد آزمایش و بررسی قرار داد.

گفتنی است، این پژوهش با راهنمایی دکترمجید حسن پورعزتی، عضو هیات علمی دانشگاه شاهد و دکتر سید امید رعنائی سیادت، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی انجام شده و با همکاری گروه پژوهشی ایده های نو که اکنون در آزمایشگاه مهندسی نانوبیوتکنولوژی دانشگاه شهید بهشتی مستقر می باشند، صورت گرفته است.