آموزش ، فصلی که از یاد رفت

چهلستون می لرزید آن شب زلالی تصویرش ، در آب کدر شده بود و زنگ خطر را تکرار می کرد ؛ اما جمعیت که پشتشان به تصویر لرزان چهلستون در آب بود ، نه صدای زنگ را می شنیدند

کد خبر: ۲۸۴۰۸

و نه لرزش ستونهایی را در آب می دیدند که سالها و سالها این بنا را بر پا نگه داشته بود. جمعیت زل زده بودند به صحنه . به جایی وسط ایوان چهلستون ، آنجا که 3سیاه آمده بودند تا صدای 3نسل از سیاه های نمایش سنتی ما را به گوش جمعیت برسانند و خنده را برلبان جمعیتی که آمده بودند تا مراسم اختتامیه دومین جشنواره بین المللی نمایش های طنز را ببینند، بنشانند؛ اما کسی نمی خندید. جمعیت ساکت بود و این سکوت بدجوری با لرزش ستونها در آب می آمیخت تا زنگ اخطار تکثیر شود. زنگ اخطار برای آنها که تئاتر را دوست داشته اند / دارند و آنها که در تئاتر بازی کرده اند / می کنند و حتی آنهایی که تئاتر را هدایت کرده اند/ می کنند. سیاه ها عاجز از خنداندن مردم پایین آمدند و کسی با گامهایی محکم از جمعیت فاصله گرفت . پشت به جمعیت به سمت صحنه رفت تا بعد مثل تمام این سالها روبه روی جمعیت بایستد و نفس به نفس با جمع بگوید: خنداندن مردم کار دشواری است . ایرج راد که آن شب به نمایندگی از هیات داوران آمده بود روی صحنه تا بیانیه هیات داوران را بخواند، برای دقایقی سکوت را از جمعیت گرفت و مردم را به واکنش وادار کرد. او خواسته یا ناخواسته دیروز و امروزمان را در تقابل با هم قرار داد. آنجا که از ارحام صدر و مرتضی احمدی به عنوان 2چهره پیشکسوت نمایش های طنز نام برد و ویژگی های بازی آنها را کوتاه و مختصر برشمرد. بعد هم که برگزیدگان معرفی شدند و جمعیت آرام آرام محوطه باغ موزه چهلستون را ترک گفت و بعد تنها تصویر چهلستون ماند و آب نمایی که سالهاست این تصویر را در سینه خود نگه می دارد تا درد جاودانه ماندن تکرار شود. جمعیت رفته رفته از باغ موزه چهلستون خارج می شدند و لابد بعضی ها هم به رای هیات داوران فکر می کردند؛ به آرایی که کارگردانی و متن هیچ کدام از نمایش ها را شایسته دریافت جایزه اول ندانسته بودند و این موضوع ، خود نشان می داد که یافتن و چرایی این مساله بسیاری از مشکلات را حل می کند. بخصوص لرزیدن ستونهای چهلستون در آب را و زنگ خطری که از این لرزش برمی خاست .

پشت صحنه

حالا سالهاست که به برگزاری جشنواره های تئاتری عادت کرده ایم . سالهاست که با تازه شدن سال ، شاهد برگزاری یک جشنواره دیگر یا اضافه شدن یک جشنواره تئاتری تازه به جمع جشنواره های تئاتر کشور هستیم . البته خیلی ها در این فاصله ها، هر جا فرصتی یافته اند از ازدیاد جشنواره های تئاتر به عنوان مشکلی سر راه هنر تئاتر نام برده اند و خطر جشنواره زدگی را برای تئاتر، گوشزد کرده اند. این جماعت البته در لابه لای گفته های خود ضمن بیان چنین حرفهایی برگزاری جشنواره های تئاتر را فی نفسه حرکتی مثبت دانسته اند و بر وجوه مثبت جشنواره ها تاکید کرده اند؛ اما بر این موضوع نیز پای فشرده اند که جشنواره باید از دل یک یا چند جریان زنده تئاتری برخیزد و تا زمانی که تئاتر، به درصدی از ایده آل ها دست نیابد، خود به خود برگزاری جشنواره ها دردی را دوا نمی کند. با توجه به این سطور اگر ایرادی از جشنواره نمایش های طنز اصفهان گرفته می شود، این ایراد تنها خاص جشنواره تئاتر طنز نیست و مشکلی است که از فضای فعلی تئاتر ما برمی خیزد. فضایی که خواسته یا ناخواسته بسیاری دیگر از جشنواره ها و جشنها را متاثر می سازد. هر چند در همین ابتدای نوشتار، باید به یک نکته بسیار مهم اشاره کرد. دومین جشنواره نمایش های بین المللی طنز اصفهان در بعد اجرایی ، چهره ای منسجم ، خوب و قابل قبول از توان اجرایی یک مجموعه ، برای برگزاری جشنواره های خاص ، تئاتر را به تماشا گذاشت . اجرای بموقع نمایش ، برنامه ریزی اصولی و برگزاری یک همایش خاص تئاتر، طنز پس آنچه در این میان شاید توجه برانگیز باشد/ است ، سطح کیفی نمایش هایی است که در این جشنواره به صحنه رفته اند.

روی صحنه

بهترین گواه برای پایین بودن سطح کیفی نمایش های این جشنواره را باید در آرای هیات داوران جست . جایی که متن و کارگردانی هیچ نمایشی شایستگی دریافت جایزه اول را پیدا نکرد. پس اگر ما در ادامه این گزارش بحث کیفی اجراها را رهاکردیم و به خلائ موجود در این جشنواره پرداختیم ، گناهی مرتکب نشده ایم . مثلا فراموشی بحث آموزش در این جشنواره نوپا. در این میان ؛ اما علیرضا خمسه یکی از اعضای هیات داوران به نکته قابل تاملی اشاره کرد. به گفته وی جای آموزش در این جشنواره ها بشدت خالی است ؛ آموزش های کوتاه مدت ، میان مدت و بلندمدت . این بازیگر می افزاید: برگزاری این جشنواره می تواند گره گشا باشد؛ اما به شرطی که با پایان یافتن آن همه کارهای تا دوره بعدی رها نشود. به اعتقاد خمسه از اولین دوره این جشنواره تا دومین دوره آن ، هیچ اتفاق آموزشی رخ نداده است . بچه هایی که امسال شرکت کردند، طی این مدت هیچ آموزشی ندیده اند. وی تاکید می کند: اگر بخشی از بودجه صرف آموزش کمدین ها و کسانی که علاقه مند به کمدی هستند، بشود قطعا سال آینده جشنواره پربارتری خواهیم داشت . فرهاد ناظرزاده کرمانی نیز معتقد است : اگر هنرمندان شرکت کننده در جشنواره طنز بتوانند در دوران برگزاری جشنواره وضعیتی آموزش جویانه را دنبال کنند و از هر موقعیتی برای آموختن سود ببرند، بر کیفیت هنر خود خواهند افزود و موقعیت خود را نیز بهتر درک می کنند. به گفته این مدرس تئاتر 2نکته اصلی باعث رشد کیفی نمایش های طنز می شوند؛ آموزش و افزایش میزان تجربه ها. ناظرزاده کرمانی اضافه می کند: منظورم از جریان آموزش ، آموزش دانشگاهی و غیردانشگاهی ، تئاتر طنز به همراه هم است . تئاتر طنز در هر شکل آن ، مقوله ای آموزشی است که به تمام وسایل آموزشی از قبیل کتاب درسی ، استاد، فضای آموزشی و نظایر آن احتیاج دارد. ایرج راد نیز در این باره می گوید: به نظر من در کنار برگزاری چنین جشنواره هایی باید جلسات بحث و گفتگو، نقد و بررسی و شناخت درباره جنبه های مختلف طنز از سوی استادانی که شناخت کامل از این جنبه ها دارند، برگزار شود. وی می افزاید: در این جلسات نه تنها می توان تعریفی از طنز ارائه کرد؛ بلکه می شود انواع آن را نیز مورد بررسی قرار داد. از طنز خانوادگی گرفته تا طنز سیاسی در هر صورت باید زمینه ها را بشناسیم و بتوانیم پس از آشنایی با آنها نگاه دقیق تری به طنز داشته باشیم . قرار دادن بار معنایی این جملات در کنار هم نشان می دهد که توجه به جنبه های آموزشی در این جشنواره ها و لحاظ کردن مباحث آموزشی در ساختار چنین جشنواره هایی خود به خود می تواند تاثیر مثبتی بر فضای چنین جشنواره هایی بر جای بگذارد تا در دوره های آتی این جشنواره که اتفاقا گامهای اولیه را در این زمینه برمی دارد، شاهد حرکتهایی نویدبخش و اجراهایی امیدوارکننده باشیم . هرچند این نکته را هم نباید از یاد برد که برگزاری چنین جشنواره هایی در شهرستان ها ، همیشه با استقبال خوب مردم مواجه شده است و این استقبال نشان می دهد که چنین جشنواره هایی حتی به صورت مقطعی می توانند از تمرکز فعالیت های فرهنگی - هنری در تهران بکاهند و پای این فعالیت ها را در شکل گسترده تری به شهرستان ها باز کنند.

خارج از محدوده

جشنواره نمایش های طنز نوپاست و این نو پایی خبر از احتیاج تجربه اندوزی می دهد ، تجربه اندوزی هایی که هم می تواند به این جشنواره غنا ببخشد و هم می تواند چهره های متفاوت از سایر جشنواره های ریز و درشت تئاتری برای این جشنواره به ارمغان بیاورد ، اگر فقط خلاءها شناخته شود و لرزش ستون ها در آب به چشم بیاید.