وقتی که تئاتر قربانی می‌شود

صد حیف که آن رفت!

با طی کردن و پشت سر گذاشتن 3 دهه از انقلاب اسلامی‌ و با وجود تاکید کلیه مسوولان و هنرمندان نمایش لزوم تاسیس سالن‌های متعدد اجرای هنر تئاتر به منظور دستیابی به اعتلای این هنر و بالا بردن سطح فرهنگی جامعه بارها و بارها شنیده شده و شاهد بودیم که طی چند سال اخیر و با پیگیری‌های مسوولان و هنرمندان دلسوز امور نمایش سالنی با عنوان مجموعه نمایشی ایرانشهر در پایتخت کشور افتتاح شد.

اما مساله‌ای که طی چند ماه گذشته از سال 1388 ذهن اهالی تئاتر را به خود معطوف کرد برنامه‌ریزی مدیران بنیاد فرهنگی هنری رودکی و تالار وحدت پیرو صحبت‌های دکتر محمدحسین ایمانی خوشخو، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌ در حاشیه نشست جشنواره هنری عدالت و امید که اسفند سال گذشته برگزار شد، بود. تاکید آن نشست بر لزوم توجه به هنر موسیقی ملی و ارزشی استوار بود و اولین گام برای تحقق این خواسته گرفتن تالار وحدت از هنرمندان تئاتر بود که طی سال جاری و البته سال‌های آتی، دیگر امکان استفاده از این سالن برای اجرای نمایش‌های خود را نخواهند داشت.

این نکته را نیز نمی‌توان فراموش کرد که امکانات فنی تالار وحدت مانند صحنه‌گردان، بالابر و پایین‌بر و پرده‌ها و بازیگران که لازمه اجرای برخی از آثار نمایشی پرتعداد و حجیم است از امکانات اختصاصی این سالن به شمار می‌رود که در منطقه خاورمیانه یگانه است و در هیچ‌یک از سالن‌های نمایشی موجود در کشور یافت نمی‌شود.

داستان از کجا شروع شد

محمدحسین ایمانی خوشخو، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌در حاشیه نشست اولین جشنواره فرهنگی هنری عدالت و امید که اسفند سال گذشته برگزار شد گفته بود: به دلیل خواست‌های مکرر و بحق اهالی موسیقی، از سال آینده تالار وحدت به طور کامل در اختیار حوزه موسیقی قرار می‌گیرد. در سال‌های اخیر به دلیل کمبود فضاهای نمایشی، تالار وحدت که جزو معدود سالن‌های استاندارد موسیقی کشورمان محسوب می‌شود، در اختیار اهالی تئاتر قرار گرفته بود؛ هرچند کمبود فضای تئاتری همچنان وجود دارد، ولی باید به خواست‌های بحق و منطقی حوزه موسیقی نیز توجه کنیم و این تالار تخصصی را به آنان بازگردانیم؛ البته با هماهنگی بنیاد فرهنگی ‌ هنری رودکی که اداره تالار وحدت را برعهده دارد. وقتی کارهای حوزه موسیقی کم است، می‌توان این مکان را به طور مقطعی در اختیار تئاتری‌ها قرار داد، ولی اولویت همچنان با حوزه موسیقی است.

این مطالب در شرایطی مطرح شد که اصغر امیرنیا، مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی در واکنش اولیه به این خواست معاونت هنری ارشاد رویکرد جدید این بنیاد را اینچنین بیان کرد: این بنیاد براساس رسالت‌هایی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌ به عهده‌اش نهاده است، وظیفه دارد از فعالیت‌های حرفه‌ای موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی‌ پشتیبانی کند. تالار وحدت، سالن تخصصی موسیقی است و بدون هیچ جانبداری از رشته‌ای خاص، با همه توان برای پیشرفت فعالیت‌های این رشته تلاش می‌کنیم و بازگرداندن این تالار نباید موجب ناراحتی تئاتری‌ها شود.

نکته جالب توجه این بود که بر اساس گفته محمدرضا کارگر، مدیر تالار وحدت در نشست تشریح فعالیت‌های این تالار که تیر امسال برگزار شده بود به طراحی تقویم اجراهای این تالار برای اولین بار در سال 88 اشاره کرد که تمامی ‌روزهای آن نیز به صورت کامل بسته شده است و تنها اجرای مناسبتی 2 اثر نمایشی «فرزند صبح زمین» به کارگردانی حسین مسافرآستانه و «هفت‌خوان رستم» به کارگردانی پری صابری که قرارداد آن از سال پیش بسته شده بود در برنامه اجرای نمایشی تالار وحدت در سال 88 گنجانده شده بود.

در نظام طبیعت ضعیف پایمال است

حسین مجیدیان، مدیر امور عمومی تالار وحدت با دفاع از سیاست عدم اجرای نمایش در سالن اصلی تالار وحدت در طول ماه‌های باقیمانده از سال می‌گوید: هنرمندی مانند خانم پری صابری با وجود سال‌ها تلاش در تولید آثار نمایشی بر اساس شاهنامه‌ فردوسی، آخرین اثر خود را در این تالار اجرا کرد و بوضوح قابل لمس بود که بعد کیفی این اثر با آثار قبلی این هنرمند اختلاف آشکاری ‌داشت. لازم است در راستای حفظ و گسترش تعداد مخاطبان علاوه بر اهمیت آسیب‌شناسی نمایش‌های فاخر به تولید و اجرای آثار دیگر هنری نیز بپردازیم و اجرای تئاتر را به سالن‌های اختصاصی این هنر در سطح شهر بسپاریم.

همچنین امیرنیا، مدیر بنیاد فرهنگی هنری رودکی در این باره خاطرنشان می‌کند: از آنجا که بازیگران حوزه نمایش زیاد هستند و معمولا اجراهای تئاتر با گروه‌های موسیقی تداخل پیدا می‌کند، تصمیم گرفتیم با همفکری مدیران معاونت هنری بخش تئاتر را در قیاس با سال‌های گذشته کم کنیم. برنامه ما در طول سال جاری کاملا مشخص است و بنا داریم تالار وحدت در سال 88 و سال‌های آینده برای کمک کردن به اعتلای موسیقی کشور تلاش خود را بیشتر معطوف به این هنر کند و اولویت اول خود را بر پایه حمایت از اجراهای موسیقی قرار دهد تا هنرهای نمایشی؛ بنابراین با توجه به سیاست در پیش گرفته شده هیچ تئاتری چه مناسبتی و چه غیرمناسبتی در تالار وحدت اجرا نخواهد شد، چرا که تمام تلاشمان بر این است که استانداردها را برای موسیقی در این تالار فراهم آوریم و آن را به سالن مختص موسیقی تبدیل کنیم تا هنرمندان این حوزه نیز از سالن‌های دیگر از جمله تالار بزرگ کشور فاصله بگیرند و به جایی که خانه خودشان است، روی بیاورند.

کارگر، مدیر تالار وحدت نیز در راستای تاکید این سیاست نادرست می‌افزاید: قصدمان این است بی‌مهری‌هایی را که به هنر موسیقی و هنرمندان آن به دلیل کم‌توجهی تحمیل شده است جبران کنیم و همچنین تعهد می‌کنیم با گروه‌های موسیقی نهایت همکاری را داشته باشیم تا هیچ مانعی متوجه گروه‌های موسیقی طرف قرارداد با تالار وحدت نشود.

مدیر تالار وحدت درباره اجرای کوتاه‌مدت و چند‌روزه بعضی آثار هنری که با هزینه سنگینی تهیه می‌‌شوند مانند نمایش «پرنیان هفت‌رنگ» نیز یادآور می‌شود: بعضی برنامه‌ها متولیان خاص خود را دارند و فقط از ما زمانی را برای اجرا تقاضا دارند، هرچند ما محدودیتی نیز برای آنها قائل نشده‌ایم. گاهی دیده شده است که به دلیل استقبال این زمان تمدید شده یا در مواردی نیز به دلیل عدم استقبال زودتر از زمان تعیین شده به کار خود پایان دادند.

با شنیدن و دقت در این گفته‌ها تنها نکته‌ای که به ذهن هنرمندان تئاتر و دوستداران این هنر می‌رسد زمزمه این ضرب‌المثل تلخ و دردناک، اما واقعی است که برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی/ که در نظام طبیعت ضعیف پایمال است.

تئاتر را بیش از این به انزوا نکشانیم

پری صابری، نویسنده و کارگردان نام‌آشنای تئاتر ایران درباره اجرا نشدن تئاتر در تالار وحدت می‌گوید: من به شخصه از این‌که دیگر امکان اجرای تئاتر در تالار وحدت وجود ندارد و مسوولان قصد دارند فقط به موسیقی بپردازند دلشکسته و ناراحت هستم. تالار وحدت از معدود سالن‌های بی‌نظیر و ناب است که در کمتر کشوری وجود دارد، حتی در کشورهایی همچون ترکیه و فرانسه نیز چنین تالاری با این امکانات وجود ندارد و این‌که دیگر قرار نیست در تالار تئاتر اجرا شود باعث تاسف است و به نظر من امکانات و تجهیزات تالار وحدت به تئاتر بیشتر کمک می‌کند تا موسیقی، چون موسیقی به امکانات زیادی نیاز ندارد. نمی‌دانم چرا این تصمیم گرفته شده، اما این نکته را می‌دانم که این سالن برای اجراهای نمایشی ساخته شده و امیدوارم مسوولان در این تصمیم تجدیدنظر کنند و تئاتر را بیشتر از این به انزوا نکشند.

نگاه نگران به روزهای پیش رو

شاید تنها نکته‌ای که در این میان می‌تواند نگاه لبریز از نگرانی اهالی تئاتر را به کورسو نوری امیدوار کند صحبت‌های امیرنیا پیرو این مطلب است که «اگر هنرمندان موسیقی از امکانات تالار وحدت استفاده درست نکنند، قطعا در برنامه‌ریزی‌های بعدی و در اختیار قرار دادن این تالار تصمیمات دیگری خواهیم گرفت.» اما واقعا تا کی و چه زمانی چشم و دل هنرمندان تئاتر برای رسیدن به حداقل خواسته‌هایشان باید به ای کاش‌ها و اگر‌های مسوولان باشد خود پرسشی است که تاکنون پاسخی برای آن پیدا نشده و امید هم نمی‌رود پاسخ قطعی در ارتباط با مظلومیت هنرمندان تئاتر ایران در تاریخ هنر این مرز و بوم برای آن پیدا شود؛ اما نشانه‌ها و شواهد حاکی از این ادعاست که برای نیل به اهداف متولیان هنر، اولین هنری که قربانی می‌شود و به مسلخ نابودی سوق پیدا می‌کند متاسفانه تئاتر است. به امید روزی که این هنر زایا و مانا قدر و اعتبار واقعی خود را بازیابد.

امین خرمی