اهواز؛ از دیروز تا امروز

برخی از مورخان قدیم، تاریخ بنای اهواز را مربوط به ابتدای دوره ساسانیان و از اقدامات اردشیر بابکان بنیانگذار این سلسله دانسته و برخی نیز آن را از شهرهای دوره عیلامی ‌دانسته‌اند که توسط اردشیر احیا شد. عده‌ای از مورخان متاخر عنوان کرده‌اند نام اهواز در دوران باستان اوکسین بوده است؛ در صورتی که بنا بر نظر برخی مورخان «اوکسی» و «اوکسیان» واژه یونانی‌شده کلمه «اووج» و «خوز» بوده و اوکسی‌ها یا همان خوزی‌ها ساکنان سرزمین خوزستان بوده‌اند و اهواز در دوره عیلامیان تاریانا خوانده می‌شده است و کلمه «اگی نیز» یونانی شده نام این شهر است.

شهر رام یا رام شهر، هرمز اردشیر، هوز مسیر، هرمشیر، هومشیر، هوجستان و اجار، اخواز، سوق الاهواز، خزعلیه و ناصریه از جمله نام‌هایی است که بر این خطه نهاده شده است. اهواز جمع هوز است که در اصل حوز بوده است.

شهر اهواز به وسیله نهری به نام «شاهجرد» که در بالای سد اهواز از کارون جدا می‌شد، به دو محله تقسیم می‌شد و پلی به نام «هندوان» روی آن احداث شده بود که دو بخش را به هم وصل می‌کرد. محله غربی که بین رودخانه و نهر مذکور واقع شده بود «جزیره» نام داشت و محله دوم به نام مدینه در شرق نهر قرار داشت.

در روزگاری که خلفای اموی و عباسی قدرت و چیرگی داشتند اهواز منبع مالیات‌های نقدی و جنسی بود و در زمان آل بویه، به دلیل تمایل و توجه آنان به مسائل فرهنگی، مذهبی و آبادانی اهواز مورد توجه قرار گرفت و پل قدیمی‌ هندوان به زیبایی بازسازی شد.

در آغاز حکومت ناصرالدین شاه قاجار وضعیت عمومی‌اهواز رضایتبخش نبود تا این که در سال 1306 هجری قمری (1266 هجری شمسی) با آزاد شدن کشتیرانی در کارون برای کشورهای خارجی مخصوصا انگلیسی‌ها نخستین سنگ بنای اهواز نوین گذاشته شد. در همان ایام، حاج معین بوشهری معروف به معین‌التجار شرکتی برای کشتیرانی در کارون تاسیس کرد، اما سرانجام فعالیت کشتیرانی حاج معین و انگلیس با ایجاد راه آهن، راه شوسه، راه‌اندازی صنایع نفتی و توسعه کشتیرانی در زمان پهلوی اول پایان یافت.

در سال 1303 شمسی به دستور رضاشاه، ‌شهر ناصری به عنوان مرکز خوزستان اعلام شد و شهریور 1314 با تصویب هیات وزیران، نام بندر ناصری به اهواز (نام باستانی شهر) تغییر یافت و به عنوان مرکز استان ششم اعلام شد.

اهواز در دوران دفاع مقدس

از اولین روزهای شروع جنگ، اهواز زیر آتش مستقیم مهاجمان (ارتش عراق) قرار گرفت. بیمارستان شهید بقایی و معراج شهدا از مناطق فراموش‌نشدنی 8 سال دفاع مقدس‌اند. کانال سلمان در نزدیکی پلیس‌راه اهواز و آثار تخریب‌شده پادگان حمید در جاده اهواز خرمشهر از دیگر نشانه‌های هجوم دشمن بعثی به قصد اشغال شهر شهیدپرور اهواز است.

اماکن تاریخی اهواز

با وجود رونق چندین هزار ساله اهواز، به دلیل عوامل مختلف طبیعی و تحولات اجتماعی و سیاسی در طول دوره‌‌های گذشته، اغلب آثار تاریخی شهر از بین رفته و عمده آثار بر جا مانده مربوط به آخرین سال‌های حکومت قاجار و دوره پهلوی اول است.

مرقد علی ابن مهزیار اهوازی: علی ابن مهزیار اهوازی(ژرفای قرن سوم ه. ق) از فقها، محدثان و دانشمندان معروف شیعه و از اصحاب حضرت امام رضا، حضرت ‌امام جواد، حضرت ‌امام ‌هادی و حضرت امام حسن عسکری (علیهم‌السلام) است . ایشان احکام دینی را نزد آن بزرگان معصوم(ع) فرا گرفته و در اهواز به عنوان نماینده ایشان فعالیت می‌کرد.

علی بن مهزیار از مردم دورق شادگان بود که بعدا در اهواز ساکن شد. البته منطقه تولد وی هندیجان (هندیان) است. بنا بر روایات تاریخی، هنگامی‌که خلیفه عباسی دستور داد تا حضرت امام رضا(ع) به عنوان ولیعهد از مدینه عازم خراسان شوند، امام(ع) در مسیر حرکت خود روز 16 صفر در سال 201 ه.ق وارد اهواز شدند و چند روز در این شهر توقف داشتند. در محل اقامت امام(ع) مسجدالرضا(ع) بنا شد که علی ابن مهزیار وصیت کرد پس از مرگ، او را در همان مسجد دفن کنند.

سرای معین التجار: یکی از بناهای ارزشمند بافت قدیم اهواز، سرای بازرگان بوشهری حاج محمدتقی معین التجار است که در دوره قاجاریه در انتهای خیابان کیوان (کاوه امروز) و مشرف به ساحل کارون بنا شد. بازار معین معروف به ساباط مانند بازارهای سنتی سایر شهرهای ایران مسقف و گنبدی‌شکل است.

عمارت ماپار: در دوره پهلوی اول ساختمان ماپار در خیابان خوانساری جنوبی ساخته شد. در حال حاضر این ساختمان توسط سازمان میراث فرهنگی خوزستان به کارگاه هنرهای سنتی استان تبدیل شده است.

پارک جزیره اهواز: این پارک تا دو دهه گذشته به عنوان پارک جزیره یا پارک شادی مورد استفاده شهروندان بود. با توجه به پرآبی رودخانه کارون در گذشته و بارندگی‌های شدید، بخش عظیمی‌از این پارک به زیر آب می‌رفت. در 5 سال گذشته تصمیم گرفته شد که این مکان به موزه سازه‌های آبی (گنجینه‌های آبی) تبدیل شود.

پارک جزیره با مساحتی بالغ بر 12 هکتار از قدیمی‌ترین اماکن تفریحی شهر تاریخی اهواز است.

ساختمان سه گوش (دانشکده ادبیات اهواز): عمارت مثلثی واقع در مقابل میدان مولوی در شرق رودخانه کارون با دو ورودی شمالی و جنوبی و حیاطی باصفا در بخش مرکزی، در سال 1313 توسط بانک ملی استان به عنوان ساختمان سرپرستی، با شیوه معماری ایرانی پس از ورود مدرنیسم ساخته شد.

شادروان اهواز: شادروان یا سد قدیم اهواز در حدود پل سیاه بر روی سنگ‌های بستر رودخانه کارون که به دلیل آبراهه‌های متعدد به رود سد ره (صد راه) شهرت داشت ساخته شده بود. آب انباشته شده در پشت آن از طریق سه دریاچه به نهرهای آبیاری اراضی و کشتزارهای کرانه‌های شرقی و غربی رود جاری می‌شد. در کتب سده‌های میانی، شهرت شادروان اهواز از شهرت شادروان شوشتر و سایر ساختمان‌های کهن جهان کمتر نیست. بنا بر روایت‌های ایرانی، تاریخ بنای آن به روزگار کیانیان می‌رسد. ‌بقایای این سد عظیم را می‌توان در زمان فروکش آب در حدود پل راه آهن (پل سیاه) نظاره کرد.

پل سفید اهواز: ایرانیان از پیشروترین انسان‌های کره زمین در برپایی شهرها هستند. یکی از حاصلخیزترین دشت‌های جهان، دشت خوزستان است.

خوزستان مکان مناسبی برای اسکان مردم از هزاران سال قبل بوده که در کنار رودخانه زیبای کارون (پرآب‌ترین و طولانی‌ترین رود ایران) آثار بسیار مهمی‌از سلسله‌های عیلامیان، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان بر جای مانده است.

این رود که از وسط شهر اهواز عبور می‌کند و زیبایی خاصی به این شهر می‌دهد، پل سفید اهواز اکنون به نماد این شهر تبدیل شده که حدود 73 سال پیش توسط اتریشی‌ها کشیده شد.