چراغ برات ؛ سنت مردمی خداباور

«چراغ برات‌» که با نام‌هایی چون برات و شب برات نیز در مناطقی از مرکز، غرب و بویژه خراسان بزرگ رایج است، آیینی ایرانی و اسلامی است که در آن خانواده‌ها به شکلی خاص، یاد و خاطره رفتگان خود و اسیران خاک را زنده می‌کنند و برایشان نذری می‌دهند و بر سرمزارشان حاضر می‌شوند.

درباره ریشه‌ها و دلایل برگزاری این مراسم در این موقعیت خاص زمانی حدس و گمان‌های فراوانی عنوان شده است، اما آنچه تقریبا قطعی است، پیوند خوردن سنت‌های ایرانی مبتنی بر خداباوری و معاداندیشی با آموزه‌ها و مناسبت‌های اسلامی در برپایی این آیین در خراسان است.

مراسم 3 روزه چراغ برات با حضور بستگان درگذشتگان بر سر مزارهای آنان و پخش حلوا و خیرات و نان‌های محلی همراه است. در این آیین تقریبا تمام مردم شرکت می‌کنند و حال و هوایی خاص بر شهرها حاکم است.

این روزها اگر در خراسان باشی، می‌بینی مردم شهرها و روستاها گروه گروه راهی گورستان‌ها می‌شوند. در این روزها علاوه بر این مراسم که در آن یاد رفتگان زنده نگه داشته می‌شود، کودکان نیز در مراسمی شبیه ملاقه‌زنی در شب چهارشنبه سوری به در خانه‌های مردم می‌روند و از آنان هدایایی دریافت می‌کنند.

مراسم «چراغ برات» که ظرفیتی بالا برای ثبت در میراث معنوی کشور دارد، نشان‌دهنده باور عمیق مردم ایران از دیر باز به رستاخیز و زندگی پس از مرگ و نشانگر ایمان به خدا و آخرت در زندگی هزاران ساله این مردم تمدن‌ساز و با فرهنگ است.

در این روزها و شب‌ها ما نیز یاد شهیدان و درگذشتگانمان بویژه تازه رفتگان از این دنیای فانی باشیم و برایشان خیرات کنیم و فاتحه بفرستیم.

آرش شفاعی