واشنگتن از اروپا دور می شود

تا آنجا که به ساختار جدید نظم جهانی مربوط می‌شود اهمیت اروپا برای ایالات‌متحده روز به روز کمتر می‌شود و آمریکایی‌ها انگیزه کمتری برای تعامل با این قاره را در خود می‌یابند.

زمانی که اوباما همین اواخر با مرکل در درسدن آلمان دیدار کرد در میانه گفتگوها کاری انجام داد که هیچ کس انتظارش را نداشت. او به ناگاه موضوع مذاکره را برخلاف دستور کار نشست عوض کرد.

در دیدار مقامات عالی‌رتبه برنامه کاری یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها تلقی می‌شود. برنامه کاری یا دستور کار نشست متضمن موضوعاتی است که باید مورد بررسی قرار گیرند و دو طرف در مورد آنها به بحث و گفتگو بپردازند. به‌خصوص در دیدارهای در سطح سران همه طرف‌ها تلاش می‌کنند دستور کار نشست را با هدف جلوگیری از بروز اختلاف، تنش یا انحراف در جریان مذاکرات به دقت رعایت کنند.

اوباما در درسدن ابتدا به دستور کار مذاکرات پایبند بود اما به ناگاه و بدون مقدمه از مرکل پرسید چرا مخالف الحاق ترکیه به اتحادیه‌اروپایی است. مرکل که کاملا غافلگیر شده بود، سعی کرد جوابی سر هم کند و به این سوال که هیچ ذهنیتی لااقل در آن لحظه در موردش نداشت، پاسخ مناسبی بدهد.

در همان نشست برای مرکل کاملا مشخص شد که رئیس‌جمهور تازه آمریکا نه‌تنها برای او که برای تمامی سیاستمداران آلمانی چالشی جدی است. او حتی قبل از ملاقات با اوباما یکی از کتاب‌های او و خلاصه زندگینامه‌اش را مطالعه کرده بود تا با آمادگی کامل با او صحبت کند اما در جریان گفتگو نه یک بار که چند بار غافلگیر شد.

مرکل با این دیدگاه که در نشستش با اوباما ممکن است دوباره تجربه درسدن را تکرار کند راهی واشنگتن شد. اگرچه دیپلمات‌های آلمانی و آمریکایی پس از رایزنی‌های طولانی دستور کار نشست را آماده کرده بودند اما مرکل به‌صراحت اعلام کرده تضمینی برای انحراف از برنامه نشست وجود ندارد.

این در حالی است که موضوعات گنجانده شده در دستور کار به حد کافی دشوار بود. دو طرف طبق برنامه در مورد طیف وسیعی از موضوعاتی که از برنامه هسته‌ای ایران و بحران شبه‌جزیره کره گرفته تا مهم‌ترین دغدغه کشورهای غربی یعنی مهار کامل بحران مالی و اقتصادی جهان را دربرمی‌گرفت رایزنی کردند.

هرچند رهبران آلمان و آمریکا در نشست دیروز خود با لبخند با هم دست دادند و در فضایی دوستانه به گفتگو هم پرداختند اما آنچه پس از این دیدار کاملا مشهود بود اختلاف‌نظر عمیق دو طرف بر سر چگونگی مواجهه با بحران‌های معاصر و ناتوانی‌شان در دستیابی به راهکاری میانه بود.

بدتر آن که به نظر می‌رسد آمریکا دیگر آلمان و حتی تمامی اروپا را متحدی مهم در عرصه تحولات بین‌المللی نمی‌پندارد. به نظر می‌رسد واشنگتن ترجیح می‌دهد وزنه تعامل بین‌المللی را به سمت پکن متمایل کند و به همین دلیل مرکل در دیدار خود به جای آن که به نیابت از همه اروپا با اوباما صحبت کند تنها به نمایندگی از کشورش در مذاکرات حضور یافت که همین مساله انتقاد از سیاست‌های آمریکا را به مراتب دشوارتر کرده بود.

آمریکا و آلمان بر سر چگونگی برخورد با بحران مالی کنونی دچار اختلاف دیدگاه عمیقی هستند. دولت آمریکا با اخذ وام‌های جدید و تشویق به مصرف بیشتر به جنگ این بحران رفته است. وقتی جورج بوش، سلف اوباما در سال 2001 میلادی قدرت را به دست گرفت دولت هنوز مازاد بودجه داشت در حالی که براساس خوشبینانه‌ترین پیش‌بینی‌ها دولت آمریکا در فاصله زمانی سال‌های 2010 تا 2020 در حدود 9 هزار میلیارد دلار دیگر بر حجم بدهی‌های جاری آمریکا خواهد افزود. این بدان معناست که مجموع بدهی‌‌های آمریکا در آینده‌ای نه چندان دور به 100 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور (GDP) خواهد رسید.

این روند موجب شده دلار همین حالا هم در برابر سایر ارزها دچار افت ارزش شود تا آنجا که پول رسمی آمریکا در دو ماه گذشته 7 درصد ارزش خود را در برابر یورو از دست داده است. با این حال دولت آمریکا اعتقاد دارد انتشار اسکناس‌های جدید نه تنها مخاطره‌آمیز نیست که امری کاملا ضروری است.

مرکل درست در نقطه مقابل سعی دارد کسری بودجه آلمان را در سطح 4 درصد کلGDP حفظ کند. این در حالی است که کسری بودجه آمریکا تا پایان سال جاری از مرز 13درصد GDP این کشور خواهد گذشت.

مناقشه آب و هوایی

اختلاف نظر اروپا و آمریکا بر سر جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای به همان اندازه که موضوعی زیست‌محیطی است مبحثی اقتصادی هم تلقی می‌شود. مرکل در واشنگتن بار دیگر به سفرش به گریلند در سال 2007 میلادی -جایی که شاهد ذوب شدن یخ‌های قطبی بود- اشاره و سعی کرد جایگاه خود را به عنوان سفیر زیست‌محیطی اروپا تثبیت کند.

او سعی کرد اوباما را به اتخاذ تمهیداتی جدی‌تر برای جلوگیری از انتشار گاز‌های گلخانه‌ای که گرم‌تر شدن زمین را به همراه می‌آورند، ترغیب کند لیکن از آنجا که اوباما توسعه صنعتی که عامل اصلی آلایندگی زیست‌محیطی است را تنها راه حفظ سرمایه‌گذاری خارجی می‌پندارد گوشش چندان به حرف‌های مرکل بدهکار نبود.

هیات نمایندگی آمریکا در نشست زیست‌محیطی سال 2007 میلادی سازمان ملل در جزیره بالی اندونزی با بی‌رغبتی قبول کرد به همراه سایر کشورهای غربی تا سال 2020 انتشار گازهای آلاینده خود را بین 25 تا 45درصد در قیاس با سطح1990میلادی کاهش دهد اما به نظر می‌رسد اوباما خیلی خود را مقید به رعایت این تعهد نمی‌داند.

تعامل دشوار

مرکل و اوباما به رغم گفتگوهای نه‌چندان عاری از تنش خود در پایان دیدارشان از موفقیت‌ مذاکرات سخن گفتند اما این بار هم چون دیدار قبلی این دو ‌که بن لابوت، از سخنگوهای کاخ‌سفید ساعاتی بعد ناچار شد در برابر سوالات مکرر خبرنگاران اذعان کند دو طرف دقایقی سخت را با هم گذرانده‌اند باید منتظر اظهارنظرهای بعدی ماند.

یکی از تحولات مهم در سیاست خارجی ایالات‌متحده پس از روی کارآمدن اوباما کاهش اهمیت دیدار با سران کشورهای خارجی و تلاش برای همراه ساختن ملت‌ها با اهداف کاخ‌سفید بوده است. وزارت امور خارجه آمریکا در همین راستا سبک و سیاق کاملا نوینی از دیپلماسی عمومی را تبیین کرده و در عمل به کار گرفته است.شاید به همین دلیل است که آمریکایی‌ها دیگر اهمیت چندانی برای همراهی یا عدم همراهی آلمان و سایر کشورهای اروپایی با سیاست‌هایشان قائل نیستند. اوباما در واشنگتن هم به‌سان درسدن وقت زیادی را به گفتگو با مرکل اختصاص نداد. او در درسدن تنها 35 دقیقه به طور خصوصی با مرکل صحبت کرد اما در مقابل 43 دقیقه را به پاسخگویی به سوالات خبرنگاران اختصاص داد.