زاینده‌رود را بی‌مدیریتی برد نه بی آبی

زاینده رود به عنوان منبع حیاتی و تامین‌کننده آب فلات مرکزی ایران، این روزها حال و روز خوبی ندارد. خشکسالی و کمبود آب، بستر این رودخانه را به محلی برای بازی بچه‌های قد و نیم قد و میانبری برای عابران تبدیل کرده است.

رودخانه این روزها، نفس‌های آخرش را می‌کشد و اگر فکری برای آن نشود، آرام آرام این شهر نه تنها یکی از زیبایی‌هایش را از دست می‌دهد، بلکه بخش‌های وابسته بدان نیز دچار بحران‌های جدی خواهد شد.

سخنگوی شورای اسلامی ‌شهر اصفهان می‌گوید: مشکل اصلی زاینده رود، نبود مدیریت حوزه آبریز از سرچشمه تا انتهای رودخانه است. چرا که نبود یک مدیریت منسجم باعث شده میزان آب برداشتی در بالادست رودخانه به قدری زیاد باشد که پایین دست با کمبود آب مواجه شود.

ابوالفضل قربانی با اشاره به رهاسازی پساب‌های آلوده به زاینده رود که منجر به آلودگی آب باقیمانده رودخانه می‌شود، می‌افزاید: برداشت‌های بی‌رویه آب در بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی، موجب شده از فلاورجان به بعد زاینده رود، آب نداشته باشد و علاوه بر وارد آمدن آسیب‌های جدی به پل‌ها و سازه‌های تاریخی، نابودی تالاب گاوخونی، تهدید جدی کشاورزی شرق اصفهان و فضای سبز فراروی منطقه باشد.

وی با تاکید بر این‌که جاری شدن مقطعی نمی‌تواند مشکلی را حل کند، می‌گوید: وزارت نیرو، متولی مدیریت آب زاینده رود است که در گذشته این حوزه مدیریتی به 6 حوزه و منطقه آبریز (در استان‌ها) تفکیک شد که این مساله توزیع آب را در رودخانه ناهمگون ساخته به نحوی که در حال حاضر، استان‌های بالادست این رودخانه براحتی از آب برداشت می‌کنند اما استان‌های پایین دست چون اصفهان، شهر‌های شرق استان و حتی سیستان و بلوچستان با مشکل کم آبی مواجهند.

وی حفظ زیبایی شهر اصفهان را مقوله‌ای ملی دانسته و اضافه می‌کند: پمپاژ، جلوگیری از نفوذ آب در بستر رودخانه و ایجاد سد‌ و مخزن که به مثابه استخر باشد، می‌تواند در قالب طرح‌هایی اجرایی شود.

سخنگوی شورای شهر درباره راهکارهای مقطعی برای هدایت آب به زاینده رود می‌گوید: تسریع در روند اجرایی پروژه‌های انتقال آب از چشمه لنگان (تونل تکمیلی آن) و تونل بهشت آباد، می‌تواند مشکل این رودخانه را در کوتاه مدت حل کند.

وی ادامه می‌دهد: البته انتقال آب مازاد حوزه‌های آبریز سرشاخه‌های کارون و صرفه‌جویی آب در بخش صنعت نیز از دیگر راهکارهایی است که می‌تواند موثر باشد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اصفهان نیز می‌گوید: با بهره‌برداری از تونل سوم کوهرنگ می‌توان سالا‌نه 250 میلیون مترمکعب آب روانه زاینده رود کرد فعلا از 23 کیلومتر این تونل 22 کیلومتر آن حفاری شده است.

وی با اشاره به تونل 13 کیلومتری چشمه لنگان که سال 84 به بهره‌برداری رسید و سالانه 110 میلیون متر مکعب آب به زاینده رود می‌‌ریزد، می‌افزاید: تونل تکمیلی چشمه لنگان (خدنگستان) 11 کیلومتر طول دارد و سالانه 190 میلیون متر مکعب آب را به زاینده‌رود هدایت می‌کند، ولی تکمیل آن مستلزم زمان و همکاری استان است.سخنگوی شورای شهر اصفهان با اشاره به این‌که در حال حاضر، حجم آب سد زاینده رود 567 میلیون متر مکعب است، می‌گوید: با وجود بارندگی‌های اخیر هنوز حجم واقعی آب پشت سد کمتر از نصف است و از آنجایی که اولویت استان تامین آب نوشیدنی و بخش صنعت است، احتمال دارد اواسط تابستان به خاطر باغات و فضای سبز، آب زاینده رود باز شود.

خشک شدن زاینده رود، خطری برای پل‌های تاریخی به حساب می‌آید و آن‌گونه که دکتر سیدعبدالعظیم امیر شاه‌کرمی، عضو هیات علمی‌ دانشگاه امیرکبیر و متخصص ژئوتکنیک، سازه و هیدرولیک معتقد است،استمرار این خشکسالی و نبود آب در رودخانه، می‌تواند منجر به تخریب پایه‌های پل‌های تاریخی اصفهان شود. وی می‌گوید: پل‌های تاریخی اصفهان، از آثار کم‌نظیر معماری و مهندسی جهان است که بعد از چندصد سال ماندگاری در سال‌های اخیر بشدت در معرض آسیب و تخریب تدریجی قرار گرفته‌ است.

این استاد دانشگاه که مدت 2 دهه است بر روی پل خواجو، منارجنبان، میدان نقش‌جهان و ... تحقیق می‌کند،‌ با بیان این که تخریب تدریجی پل‌های اصفهان بخصوص خواجو و سی و سه پل فراتر از مشکلات ناشی از خشکسالی است، می‌افزاید: آلوده بودن آب بخصوص آلودگی آب‌های زیر زمینی در دوران پر آبی، کمبود آب و خشکسالی، همواره تهدیدی جدی برای پل‌هاست که با استمرار خشکسالی شدت گرفته است.

وی می‌گوید: آب آلوده، حاوی انواع نمک‌های مخرب و آلاینده است که این نمک‌ها با صعود رطوبت و تغییر سطح آب، داخل پایه‌های پل شده، در پشت لایه‌های رویی پایه رسوب کرده و باعث می‌شود ملات پایه، خاصیت باروری و فشردگی خود را از دست بدهد، سنگ‌ها پوسته پوسته و آجرهای پل فرسوده شود که در نهایت، این پدیده منجر به سست شدن پایه‌های پل، نشست، ترک خوردن و در نهایت تخریب تدریجی پل می‌شود.

دکتر امیر شاه‌کرمی، ادامه می‌دهد: طبقه نخست پل 4 طبقه خواجو در کف رودخانه قرار دارد. این طبقه همان شمع‌های پل به حساب می‌آید و بر اثر صعود رطوبت هم آسیب نمی‌بیند، اما آن طبقه‌ای که بالاتر کف رودخانه واقع شده، براثر نفوذ روزافزون نمک‌های آلوده، آسیب می‌بیند و این آسیب، سرانجام در طبقه آخر به صورت ترک‌خوردگی بر روی دیواره‌ها خود را نمایان می‌سازد.شاه‌کرمی با تاکید بر این که خشک شدن آب زاینده‌رود، دامنه تخریب پل[ خواجو را که قرار بود جزو عجایب جهان ثبت شود اما بخاطر ضعف مدیریت عمل نشد] را بیشتر کرده است و آلودگی هوای اصفهان بر این مساله دامن می‌زند،می‌افزاید: افزایش هوازدگی شیمیایی و فیزیکی باعث شده که با توجه به آهکی بودن سنگ‌های پل‌هایی چون خواجو و نفوذپذیری قابل توجه آنها، دامنه تخریب آنها همواره افزایش یابد و با شدت گرفتن خشکسالی، آسیب‌دیدگی‌های بیشتری بر روی این پل‌ها نمایان شود.