آذربایجان پایتخت فرش ایران

صنایع دستی برجسته استان شامل قالیبافی، گلیم بافی، هنرهای چوبی(خاتم ، معرق،منبت، سبد و حصیر بافی ، دست باف های سنتی( پشمی،ابریشمی، جاجیم بافی)، چاپ‌های سنتی(قلم کاری و باتیک)، شیشه‌گری، سفالگری فلزکاری(قلم زنی، حکاکی و ملیله دوزی )، رودوزیها(سوزن دوزی، پته دوزی، شکمه دوزی و گلابتون دوزی) ، نمدمالی، کتاب آرایی( مینیاتور، تذهیب و تشعیر) است.

به گزارش ایسنا، منطقه آذربایجان‌شرقی، در اینجا به معرفی تعدادی از انواع هنرهای دستی رایج در آذربایجان شرقی می پردازیم. به استناد منابع بسیار، در قرن سوم هجری آذربایجان از بزرگترین مراکز بافت قالی و زیلو بود.

در دوره سلجوقیان و ایلخانیان هنر قالیبافی در آذربایجان رواج کامل داشت و بر مبنای مینیاتورهای نسخ خطی "خمسه نظامی" اثر "قاسم علی " و برخی آثار دیگر که بیشتر نقوش قالی و طرز بافت آن را نمایش می‌دهند آشکار می‌شود که قالیبافی در دوره تیموریان و سپس در دوره صفویه سیر تکامل خود را طی کرد و نقوش جدیدی چون سجاده‌ای، گل بوته، ترنج و لچک، حیوانات، خصوصاً نقش "گل شاه عباسی" متداول شد و تنوع رنگ‌ها و استفاده از ابریشم، ظرافت و زیبایی و کیفیت قالی‌ها را تا حد قالی پرد نما ، بالا برد. نمونه های چنین فرش‌هایی در حال حضر در بسیاری از موزه های دنیا در معرض نمایش قرار دارد.

تبریز از مراکز عمده قالیبافی ایران است و از زمان جانشینان هلاکوخان مغول و پس از آن مرکز دادو ستد قالی بوده است.

در دوره صفوی نیز قالی‌های بسیار نفیس در آذربایجان بافته می‌شد، از این رو به جرات می‌توان گفت که حفظ و احیای هنر قالیبافی در ایران مرهون هنرمندان قالیباف و بازرگان آذربایجان است.

امروز هم آذربایجان یکی از مراکز مهم تولید انواع قالی در ایران است و بافتن انواع قالی در بیشتر شهرها و روستاهای آذربایجان رواج کامل دارد.

قالیبافی از صنایع دستی مهم استان محسوب می‌شود. تولیدات این هنر از نظر صادرات اهمیت بسیار دارد و یکی از اقلام صادراتی عمده ایران را تشکیل می‌دهد، این امر موجب اشتغال نیروی عظیم انسانی نیز شده است.

صنعت قالیبافی در سراسر استان به صورت کارگاهی در مناطق شهری و تک بافی تقریباً در اغلب روستاهای آذربایجان رواج دارد و هر ساله تعداد قابل توجهی از انواع قالی و قالیچه در طرح‌ها و نقش‌های متنوع و بافت‌های گوناگون به بازارهای داخلی و خارجی عرضه می‌شود.

علی مردانی، یک شهروند تبریزی که شغلش بافندگی فرش است در خصوص مشکلات این هنر دیرینه گفت: بافندگی فرش شغل اصلی من به حساب می‌آید و زندگی‌ام از طریق فروش فرش تامین می‌شود ولی متاسفانه در حال حاضر بازار فروش فرش چندان خوب نیست.

وی افزود: کسانی که در این زمینه فعالیت می‌کنند با مشکلات فراوانی مواجه هستند که نیازمند کمک بیشتر مسئولین ذیربط است.

همچنین اصغر میزایی یک هنرمند قالی باف نیز گفت: فرش های ایرانی و مخصوصاً آذربایجان در جهان مشهور هستند و باید مسئولین با بازاریابی مناسب باعث رونق این هنر شوند.

همچنین صادق نجفی، رییس سازمان بازرگانی آذربایجان شرقی گفت: با اطلاع‌رسانی خصوصیات فرش کشور و شناخته شدن خصوصیات بازارهای مصرف فرش ایرانی، خواهد توانست مشکلات فروش آن را حل سازد.

وی افزود: سلیقه‌یابی بازارهای مصرف و به کارگیری تجربیات به دست آمده در این راه در تولید و بافت فرش، حضور فرش دستباف ایران و به ویژه آذربایجان را در بازارهای جهانی قوی‌تر خواهد کرد.

وی از صادرات فرش دستباف به عنوان صادرات فرهنگ و اندیشه ایرانی و اسلامی یاد کرد و با اشاره به تنوع‌خواهی مشتریان در بازارهای خارجی، اضافه کرد: اکنون که عرصه فعالیت، هر روز برای رقابت تنگ‌تر می‌شود باید تولیدکنندگان برای حفظ موقعیت‌های تجاری خود به فکر طرح‌ها و ایده‌های نو باشند.

نجفی ادامه داد: رقبای فرش ما توانسته‌اند در این بازارها با کپی‌برداری از نقشه‌های اصیل فرش ایرانی به‌خصوص فرش آذربایجانی بازارهای مصرف را احاطه کنند در حالی‌ که هیچ فرشی از نظر مرغوبیت و کیفیت بالا توان رقابت با فرش دستباف ایران و آذربایجان‌شرقی را ندارد.

وی گفت: شناسنامه‌دار کردن فرش یکی از اولویت‌های مهم در راستای توسعه هنر صنعت فرش است و باید با برنامه‌ریزی‌های منظم و مدون در این مورد را به منصه ظهور برسانیم.

نجفی، با تاکید بر لزوم سرمایه‌گذاری در زمینه فرش دستباف، افزود: تلاش در جهت افزایش اشتغال‌زایی از طریق حمایت از این هنر صنعت فرش کاملاً ضروری است و در این میان تولید فرش دستباف آذربایجان به دلیل بالا بودن کیفیت و تنوع در جلب رضایت مشتریان در بازارهای خارج از کشور موثر است.

رییس سازمان بازرگانی آذربایجان‌شرقی، نبود هماهنگی میان تولید کننده، سلیقه و خواست مشتری را در بازارهای مصرف، مشکل اصلی صادرات و فروش فرش دستباف دانست و با اشاره به تنوع طلبی مصرف کنندگان بازارهای مصرف جهانی، اظهار کرد: در تولید و صادرات برای فروش فرش در بازارهای جهانی تجار و فعالان حوزه فرش باید به مسائل فرهنگی و روانشناسی آن کشور نیز توجه ویژه کنند؛ چرا که آنچه در بازار مصرف یک کشور مورد پسند مردم است شاید در بازار مصرف کشور دیگر خریدار نداشته باشد.

وی اظهار کرد: داشتن برنامه عملیاتی و برنامه‌ریزی صحیح در حوزه تولید و صادرات چالش‌ها و مشکلات مربوط به حوزه فرش را حل می‌کند.

نجفی تصریح کرد: هم ‌اکنون 200 هزار نفر به صورت مستقیم از راه تولید فرش دستباف در استان آذربایجان‌شرقی کسب درآمد می‌کنند، ضمن آنکه مجموع اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم فرش دستباف در زمینه‌های همچون تولید، تجارت، رنگرزی، تولید نخ، روفه گری و نقاشی فرش و سایر موارد بالغ بر 500 هزار نفر است.

رییس سازمان بازرگانی آذربایجان‌شرقی گفت: روسیه از بازارهای مهم و متقاضی فرش ابریشم است و در همین ارتباط، تولید این نوع فرش در آذربایجان شرقی با کیفیت بسیار بالا صورت می‌گیرد.

نجفی، افزود: 5 درصد تولید فرش ابریشم کشور به آذربایجان شرقی تعلق دارد و بیش از 15 هزار نفر به صورت مستقیم و غیر مستقیم در ارتباط با تابلو فرش اشتغال دارند.

وی از شهرستان سردرود به عنوان پایتخت بافت تابلو فرش یاد کرد و گفت: سالانه به صورت میانگین 30 هزار قطعه تابلو فرش در این شهرستان تولید می‌شود.

همچنین اسماعیل چمنی، رییس اتحادیه تولیدکنندگان و بافندگان فرش آذربایجان‌شرقی گفت: بیش از 500 هزار قالی باف در استان وجود دارد که در مجتمع های متمرکز و غیر متمرکز مشغول به کار هستند.

وی فرش را پس از نفت سرمایه اصلی کشور دانست واعلام کرد: مسئولین باید برای ارج نهادن و منزلت بخشیدن به این صنعت ،هفته‌ای بنام هنر و صنعت فرش ایران نامگذاری کنند.

چمنی، مشکلات عمده قالی بافان را عدم دادن تسهیلات بانکی، نبود بیمه تامین اجتماعی و کمی حقوق دریافتی قالی بافان اعلام کرد.

ارسلان فتحی‌پور، نماینده مردم کلیبر و هوراند در مجلس شورای اسلامی نیز گفت: هم‌اکنون بیش از 20 هزار نفر از جمعیت منطقه ارسباران در مناطق عشایری و روستایی به تولید ورنی اشتغال دارند.

وی افزود: این تعداد از مردم منطقه امرار معاش خود را از تولید ورنی تأمین می‌کنند که با اجرایی شدن طرح بیمه قالیبافان در سال ‌جاری یکی از آرزوهای دیرینه این قشر زحمتکش در سایه برنامه‌های عدالت‌محور دولت نهم تحقق می‌یابد.

وی اضافه کرد: بر‌اساس این طرح، استادکاران و کارگران قالی و فرش دستباف بدون کارفرما و با کارفرما، شاغل در کارگاه‌های خانگی، تک‌باف، قالی فروش یا زیرپوشش تعاونی‌های فرش، زیرپوشش بیمه تامین اجتماعی قرار می‌گیرند.

نماینده مردم کلیبر در مجلس،اظهار کرد: با وجود استعداد بالقوه در منطقه برای توسعه این صنعت، نبود برنامه‌ریزی مدون برای رونق صنعت ورنی، باعث شده بازار صادرات جهانی را در حوزه صنایع دستی از دست بدهیم و کشورهای دیگر که به الگوپردازی از کشور ما بعد از ما آغاز کرده‌اند در این زمینه موفق باشند.