خون را در پاهایتان زندانی نکنید

DVT مخفف نام بیماری ای است که پزشکان فارسی زبان آن را ترومبوز وریدهای عمقی می نامند.

کد خبر: ۲۵۱۱۶

D ابتدای کلمه Deep یعنی عمقی ، V مخفف واژه Vein یعنی ورید (سیاهرگ) و Tهم به جا مانده از واژه Thrombosis است . ترومبوز به معنای تشکیل لخته خون داخل رگهاست . به این ترتیب DVT وقتی ایجاد می شود که به علت کندی حرکت خون در وریدهای عمقی پا لخته شود. وریدهای عمقی دیگر چه هستند؛ خون شما، اگر آدم سالمی هستید، بدون هیچ مشکلی ، بدون آن که خودتان بفهمید، هر لحظه از کف پایتان ، یک ارتفاع تقریبا 5/1 متری را طی می کند و به قلب می رسد. می توانید از یک پمپ گوشتی قوی و فوق العاده حیاتی به نام قلب ممنون باشید که این امکان را برایتان فراهم می کند؛ اما واقعیت این است که قلب شما برای انجام این کار نیاز به کمک دارد و بدون کمک نمی تواند این کار را بدرستی انجام دهد. 2مکانیسم کمکی مهم که به قلب کمک می کنند تا خون از پاها به سمت قلب پمپ شوند، یکی دریچه های یکطرفه معروف لانه کبوتری هستند که از بازگشت خون رو به پایین جلوگیری می کنند و دیگری انقباض عضلات ساق پاست که هنگام تحرک پا، به رگهای عمقی پافشار می آورند و خون را در سیاهرگ ها جلو می رانند. هر کدام از این دو مکانیسم ، مختل شود، سرعت حرکت خون در وریدهای عمقی کاهش می یابد و همین کندی حرکت ، مهمترین عامل ایجاد لخته و ابتلا به DVT است . DVT چه بلایی سر ما می آورد؛ بیشتر وقتها لخته های کوچکی در وریدهای عمقی ایجاد می شود که روح ما هم از آنها خبردار نمی شود. این لخته ها به مرور زمان به قول معروف حل می شوند و از میان می روند؛ اما اگر لخته ای که تشکیل شده آنقدر بزرگ باشد که جریان خون را مسدود کند، آن وقت DVT علایمش را نشان می دهد: دردی که بیشتر در پشت ساق پا حس می شود؛ حساسیت پا به لمس ، به طوری که داد بیمار حتی با یک انگشت زدن به ساق پایش به هوا می رود، تورم و تغییر رنگ پا به دلیل این که خون در قسمت پایین محل تشکیل لخته جمع شده و راه بازگشتش به قلب مسدود شده است . DVT چطور تشخیص داده می شود؛ امروزه وقتی پزشک از علایم بالینی که بیمار به DVT شک می کند، به اولین وسیله تشخیصی که فکر می کند، سونوگرافی است ؛ یک نوع سونوگرافی خاص موسوم به داپلر که می تواند جریان خون در رگها را نشان بدهد. با سونوگرافی داپلر حتی لخته های کوچک را هم می توان در سیاهرگ ها دید. غیر از سونوگرافی داپلر، آزمایش خون هم می تواند به پزشک در تشخیص DVT کمک کند. آیا DVT واقعا بیماری خطرناکی است؛ اگر DVT فقط خود DVT بماند و بس ، اصلا بیماری خطرناکی نیست ، یعنی لااقل تهدیدکننده حیات نیست ، اما مساله این است که DVT خیلی وقتها DVT نمی ماند و عوارضی ایجاد می کند که مرگ آورند. جدی ترین عارضه DVT این است که لخته ای که تشکیل شده از جایش کنده شود و در مسیر گردش خون راه بیفتد به سمت بالا. از هر 3یا 4فرد مبتلا به DVT یک نفر دچار این عارضه مرگبار می شود. لخته خون کنده شده در بیشتر موارد در سرخرگ های ششی ، گیر می افتد و باعث انسداد آن رگها می شود. گیر افتادن لخته همان و نرسیدن خون به قسمتی از ریه ها همان . این عارضه که امبولی ریه نام دارد، باعث می شود بخشی از ریه از کار بیفتد. از هر 10بیمار مبتلا به امبولی ریه ، دست کم یک نفر به خاطر این که قسمت زیادی از ریه اش ، از دورخارج می شود، جانش را از دست می دهد. بقیه که جانشان را از دست نمی دهند هم البته جان به لب می شوند. تنگی نفس و درد قفسه سینه شدید برای بیمار مبتلا به امبولی ریه تجربه ای ایجاد می کند که تا عمر دارد آن را از یاد نمی برد. بیماران بدشانس تری هم هستند که لخته پای آنها راهش را تا مغز هم ادامه می دهد که این بیماران دچار سکه مغزی می شوند. آیا DVT درد بی درمان است ؛ بیمار مبتلا به DVT باید در بیمارستان بستری شود و تحت درمان قرار بگیرد. درمانی با هدف حل کردن لخته تشکیل شده و پیشگیری از ایجاد لخته های جدید. هپارین ، دارویی است که ضد ایجاد لخته خون است و در چنین مواردی تجویز می شود. مشابه خوراکی هپارین ، وارفارین نام دارد که بیمار تا چند ماه پس از ابتلا به DVT باید آن را مصرف کند. این داروها خودشان بالقوه خطرناک هستند. علتش هم معلوم است . وقتی دارویی جلوی انعقاد خون را می گیرد، یعنی خونریزی را تسهیل می کند بنابراین بیمار ممکن است دچار خونریزی های داخلی از قبیل (خونریزی مغزی یا گوارشی) شود. مساله مهم دیگر در درمان DVT این است که بیمار هرچه زودتر راه بیفتد؛ چراکه بی حرکتی و استراحت بیش از حد بیمار باعث تشکیل مجدد لخته خون می شود. چه کنیم تا DVT نکنیم ؛ شیوع DVT یک یا دو در هزار است و این شیوع زیادی نیست ؛ اما اگر از عوامل مستعدکننده یک فرد برای ابتلا به DVT آگاه شوید ، آن قوت ممکن است به این نتیجه برسید که شما ، بیش از دیگران در معرض ابتلا به آن هستید. بی حرکتی ، اولین عامل خطر است . در ابتدای این مقاله ، نقش مهم انقباض ماهیچه های پا را در بازگشت خون و ریه به قلب اشاره کردیم . چاقی و بزرگی شکم (مثلا در بارداری) هم عامل خطر DVT هستند، چراکه افزایش فشار داخل شکمی هم در جریان بازگشت خون به قلب ، مانع ایجاد می کند. جراحی های بزرگ ، شکستگی های اندام تحتانی هم عامل مستعدکننده ابتلا به DVT هستند. هم به دلیل بی حرکتی ناشی از آنها و هم این که دستکاری رگها هم می تواند باعث ایجاد ترومبوز شود. به دلیل تغییرات هورمونی ، مصرف قرصهای ضدبارداری هم عامل خطر DVT به حساب می آیند. سابقه خانوادگی ابتلا به DVT هم همین طور ؛ اما از همه اینها مهمتر، عدم تحرک است . محققان فرانسوی بتازگی نشان داده اند مسافرت های طولانی بیش از 5ساعت با هواپیما، خودرو یا قطار، خطر بروز DVT را افزایش می دهند. چطور باید از DVT پیشگیری کرد؛ کسی که یکبار به DVT مبتلا شود، به دلیل آسیبی که در این بیماری به وریدهای پا می رسد و به دلیل نارسایی دریچه های وریدی ، بازهم مستعد این بیماری می شود. مصرف آسپیرین که آن هم یک اثر خفیف ضدانعقادی دارد، برای همیشه و بخصوص پیش از مسافرت های آنچنانی به این افراد توصیه می شود؛ اگر مدت زیادی به دلایل شغلی یا در مسافرت یا... مجبوریم بنشینیم و بی حرکت بمانیم ، باید از پاهایمان غافل نشویم . حرکاتی مثل چرخاندن مچ پا و حتی حرکت دادن انگشتان پا از ماندن خون در پاها و ابتلا به DVT جلوگیری می کند. اصلا اگر می توانیم ، بهتر است هرچند دقیقه بایستیم یا چند قدم راه برویم . هیچ وقت از یاد نبرید که بی حرکت نشستن با پاهای آویزان برای مدت طولانی ، خطر DVT را به همراه دارد.