«دا» گسست سینما و ادبیات را می‌شکند

خیلی وقت‌ها یک کتاب برای پذیرش در جامعه نیازمند حجم انبوهی از تبلیغات و نقدها و نظرهاست که گاه حجم زیادی از این تبلیغات نتیجه روابط نویسنده با رسانه‌هاست البته در کشور ما برخی از آثار ارزشمند در گیر و دار دعواهای قومی و قبیله‌ای و تبارگرایی‌های غیرفرهنگی نادیده گرفته می‌شود؛ جایزه‌ای متعلق به یک گرایش ادبی کتاب‌های ارزشمند گروه مقابل را نادیده می‌گیرد و بالعکس.

در این میان برخی آثار هستند که به دلیل ارزش ادبی بالایی که دارند از سطح  این درگیری‌ها بالاتر می‌ایستند و هرخواننده‌ای که درک  و شناخت درستی از ادبیات و ارزش کتاب داشته باشد در برابر جاذبه آن آثار بی اختیار تسلیم می‌شود. این کتاب‌ها معمولا (و شاید درست‌تر باشد اگر بنویسم همیشه) کتاب‌هایی هستند که تنها برای افزودن بر پرونده ادبی یک نویسنده نوشته نشده‌اند، بلکه حاصل یک اندیشه والا، یک تجربه بی‌مانند یا یک احساس سرشار هستند.

کتاب «دا» که این روزها از آن زیاد می‌خوانیم و می‌شنویم یکی از این آثار است که در مدت زمانی کمتر از یک سال از انتشار به 21چاپ رسیده است.

این اثر نه فقط به خاطر ساختار دراماتیک فوق‌العاده، روایت درست داستانی و  تکراری نبودن جنس خاطرات روایت شده در آن بلکه بیشتر و بالاتر از همه به خاطر ملموس کردن شکوهمندی مقاومت روح انسان در برابر بدترین شداید در راه حفظ شرف اینچنین در بین خوانندگان طرفدار پیدا کرده است.

البته نباید از اهمیت شیوه روایت و ساختار اثر در این میان غافل بود چرا که  خواننده در حین خواندن این کتاب ناخودآگاه تصویری روشن  از همه رویدادهای اثر را در پیش چشم می‌بیند و به همین دلیل می‌توان «دا» را داستانی کاملا سینمایی و تصویری دانست و راز استقبال و توجه سینماگران از این اثر نیز در همین است.

به خاطر دارم در مراسم چهره‌گشایی از کتاب، حضور و اشتیاق سینماگران از اهل ادبیات بیشتر بود؛ مینو فرشچی  سخن گفت، تهمینه میلانی پیام داد، رخشان بنی اعتماد در فیلمی که برای آن مراسم تهیه شده بود حرف زد و دیروز نیز خبری داشتیم که داریوش مهرجویی کارگردان بنام سینمای ایران ضمن تمجید از این کتاب به عنوان یکی از رمان‌های خیلی قوی ادبیات کنونی ما گفته است: «این داستان با تمام جزئیاتی که دارد آنقدر فنی است که بدم نمی‌آید قسمتی از آن را تبدیل به فیلم سینمایی کنم.»

مهرجویی با تاکید بر این نکته که به خاطر احساس خوبی که از خواندن کتاب داشته است  خواندن این کتاب را به همه توصیه می‌کند، اضافه کرده است: «این کتاب یک تجربه غنی هنری، تاریخی، فلسفی، فکری و فرهنگی به انسان می‌دهد و تصویری درخشان از موقعیتی را به نمایش می‌گذارد که ما در آن گرفتار شدیم بدون این که گناهی کرده باشیم.»

این استقبال نشان‌دهنده آن است که اگر در گونه ادبیات دفاع مقدس آثار برجسته و فنی نظیر «دا» باز هم منتشر شود گسست میان سینما و ادبیات ایران  اندک اندک رنگ می‌بازد و این پیوند می‌تواند  هم به سود سینمای ایران و هم ادبیات فارسی باشد. ادبیات دفاع مقدس همین امروز هم از آثاری با این قابلیت خالی نیست و تنها کافی است سینماگران ایرانی حوصله رمان خواندن پیدا کنند.

آرش شفاعی