«ذائقه سازی» به جای «رفع تکلیف»

نمایش «فیلم‌های فرهنگی» در سال 1378 از سوی مسوولان سینمایی بشدت پیگیری شد و محمود اربابی در مقام مدیر کل اداره نظارت و ارزشیابی به میدان آمد و با ارائه طرحی که شامل محور‌های 5 برنامه جدید اداره کل نظارت و ارزشیابی برای نمایش فیلم‌های فرهنگی بود، تلاش کرد تا به وضعیت این فیلم‌ها که به «مساله‌ای جدی» برای اکران تبدیل شده بود، سر و سامان بدهد. برنامه اول پیشنهادی اربابی« اکران چرخشی» نام داشت که وی از آن به عنوان «اکرانی مثل برپایی یک جشنواره که در قالب آن تعدادی سینما در کل سال فیلم‌های ارزشمند فرهنگی را به صورت چرخشی اکران کنند» نام برد. برنامه دوم نمایش فیلم‌ها در دو گروه خوب سینمایی، با حداقل 5 سالن سینما بود. برنامه سوم نمایش فیلم‌های ارزشمند فرهنگی در گروه‌های سینمایی بود و در برنامه چهارم قرار بود برای اکران فیلم‌های ارزشمند فرهنگی، «اختصاص دادن سئانس فوق‌العاده سینماهای ممتاز به اکران فیلم‌های ارزشمند فرهنگی» مورد توجه قرار گیرد و دست آخر این‌که در برنامه پنجم اختصاص یک سالن سینما به یک یا چند فیلم فرهنگی برای مدت طولانی در نظر است.

درباره نمایش فیلم‌های فرهنگی، مهدی کرم‌پور کارگردان سینما و رئیس شورای صنفی نمایش به خبرنگار ما می‌گوید: «از نظر خانه سینما و شورای صنفی آنچه اهمیت دارد این است که در سال آینده وضعیت نمایش فیلم‌های فرهنگی از این وضع خارج شود و سینماهایی با تشخص و کاراکتر فیلم‌های فرهنگی به نمایش این آثار بپردازند و مخاطب بداند قرار است در سینمایی خاص شاهد نمایش فیلم‌های فرهنگی باشد.  کرم پور در توضیح این مساله می‌گوید: در حال حاضر مخاطبانی که به جایی مانند سینما تک و یا موزه می‌روند دقیقا می‌دانند شاهد چه نوع فیلمی‌ خواهند بود. به همان ترتیب مخاطب جایی مانند تئاتر لاله زار، تئاتر گلریز و تئاتر شهر هم می‌داند در آن فضا شاهد چه نوع آثاری خواهد بود. به همین ترتیب سینماها باید کاراکتر پیدا کند.» 

فیلم‌های فرهنگی «کم فروش» است؟

برخی دست‌اندرکاران سینمای ایران معتقدند فیلم‌های غیر تجاری ذاتا فیلم‌های کم مخاطبی هستند اما مراجعه به چند تجربه گذشته در این زمینه عکس این مساله را ثابت می‌کند. مثلا در سال 83 وقتی فیلم قدمگاه به عنوان فیلمی ‌با مخاطب خاص تنها در سه سینما اکران شد، بعد از هفته سوم و چهارم نمایش، سینماها خودشان برای گرفتن این فیلم اقدام کردند و فیلم با بلیت 800 تومانی 150 میلیون تومان فروش کرد، اما در حال حاضر خیلی از فیلم‌ها با بلیت 3000 تومانی به سختی به فروش 50 میلیون تومانی می‌رسند. درباره فیلم‌های مخاطب خاص و فرهنگی و مشکلاتی که در اکران با آنها مواجه می‌شوند، امیر حسین علم الهدی، کارشناس نمایش نیز به نکات جالبی اشاره می‌کند و می‌گوید: «در حال حاضر بدترین سینماهای شهر در اختیار فیلم‌های فرهنگی قرار می‌گیرد و به همین دلیل فروش این فیلم‌ها بسیار اندک است.» این کارشناس اکران در ادامه اضافه می‌کند: «این‌که تمامی ‌این فیلم‌ها توقع نمایش داشته باشند به نظر منطقی نیست چون در همه کشورها نیز تمامی ‌فیلم‌هایی که در فرمت‌های مختلف  از 35 میلی‌متری تا ویدئو  تولید می‌شوند امکان نمایش عمومی ‌پیدا نمی‌کنند و برخی از آنها نمایشی محدود و برخی دیگر نمایشی گسترده دارند.» علم الهدی در ادامه با اشاره به سرمایه‌گذاری بخش دولتی در ساخت چنین آثاری، این سوال را مطرح می‌کند که چرا دولت در پخش این آثار هزینه‌ای صرف نمی‌کند؟ علم‌الهدی به نکته‌ای اشاره کرده و می‌گوید: «سینماهای نمایش دهنده فیلم‌های فرهنگی به شکل بدی انتخاب می‌شوند و به جای این‌که این فیلم‌ها در مدتی طولانی و در چند سینمای خوب نمایش داده شوند، مانند فیلم‌های تجاری در مدتی کوتاه و در تعداد زیادی سینما نمایش داده می‌شوند و این خلاف روال جهانی در نمایش فیلم است.
اگر قرار باشد در زمینه فیلم‌های فرهنگی «رفع تکلیف» صورت بگیرد این یک بحث است اما اگر می‌خواهیم فرهنگ سازی و ذائقه سازی کنیم، این روش اکران درست نیست و بجز شکست به جای دیگری نمی‌رسد. در مورد فیلم‌های فرهنگی  تجربی دولت باید راهکاری پیدا کند و این فیلم‌ها در دو سه سالن در شهر تهران به شکل متمرکز و در قالب پاتوق‌های فرهنگی شناخته شود و این مراکز به‌گونه‌ای باشد که مردم بتوانند با مراجعه به آنها، نوع دیگری از فیلم را تجربه کنند. البته شکل‌گیری این سینماها به عنوان پاتوق هم کار یک روز و چند ماه نیست و باید با هدفی متمرکز در مدت زمانی چند ساله این سالن‌ها به گونه‌ای اداره شود که به یک هدف واحد برسد. در این میان مساله‌ای مانند چیدمان این سالن‌ها هم مهم است.»

امیدواریم تجربه‌ سال‌های گذشته در اکران فیلم‌های فرهنگی سال آینده به کار بیاید و با اختصاص زمان و سالن‌های مناسب برای نمایش این فیلم‌ها، هم بخشی از مخاطبان سینما از محصولات تولید شده در این سینما برخوردار شوند و هم فیلم‌های ساخته شده نمایش داده شده و سازندگان آنها را دلگرم کنند.