جراحی را به نانو رباتها بسپارید

در فاصله زمانی بین سال‌های 1999 تا 2005 میلادی آمار تشخیص موارد جدید مبتلا به سرطان سالانه 8 درصد کاهش یافته است. اگرچه در سال‌های اخیر مرگ و میر ناشی از برخی بیماری‌های خاص رشد صعودی داشته است، اما به دلیل کاهش پیامدهای نامطلوب ناشی از ایجاد سلول‌های سرطانی در برخی از اندام‌ها نظیر پروستات، ریه، پستان و روده نرخ مرگ و میر ناشی از سرطان در کشورهای مختلف به میزان چشمگیری کاهش یافته است. البته باید توجه داشت که این موضوع از بسیاری جهات قابل تامل است. برخی از محققان و کارشناسان بر این باورند که نتایج به دست آمده از بررسی‌های آماری می‌تواند ناشی از کاهش مراجعه بیماران به مراکز درمانی برای انجام آزمایشات تشخیصی مانند انجام ماموگرافی، تست‌های تشخیصی پروستات و دیگر روش‌های تشخیص سلول‌های سرطانی در اندام‌ها و اعضای مختلف بدن باشد. در این صورت، پزشکان از وجود بیماران دیگری که هنوز ابتلا به سرطان در آنها تایید نشده است، آگاه نخواهند بود. این در حالی است که از سوی دیگر کاهش آمار مبتلایان به سرطان می‌تواند بازتاب انتخاب روش سالم زیستن توسط افراد مختلف و بویژه تصمیم‌گیری آنها مبنی بر ترک عادات غیرسالم و غیربهداشتی در برنامه زندگی باشد. اگرچه دستیابی به این هدف، رویدادی است که باید آن را به فال نیک گرفت، اما باید توجه داشت که حفظ چنین جریانی مستلزم انجام اقداماتی دیگر مانند ایجاد تغییراتی مشابه در شیوه زندگی افراد است.

حمله به سلول‌های سرطانی با نانوذرات

از آنجایی که نانوفناوری توانسته است به نتایج موفقیت‌آمیزی در انتقال داروها به هدف در مراحل آزمایشی و بالینی دست یابد، محققان امیدوارند با استفاده ازنانوذرات بتوانند در آینده‌ای نه‌چندان دور برای انتقال روش‌های درمانی مختلف ضد سرطانی در بدن، به روش درمانی موثری برای این بیماری که رتبه اول عامل مرگ و میر انسان‌ها در سطح جهان را به خود اختصاص داده است، دست یابند. براساس مطالعات انجام شده شکل نانوذرات بیش از اندازه آنها در از بین بردن سلول‌های سرطانی موثر خواهد بود. با تغییر شکل ناقل‌های میکروسکوپی داروها ممکن است به جای این که نانوذرات بتوانند در سلول‌های سرطانی نفوذ کرده و آنها را منهدم سازند، خود طعمه سیستم ایمنی بدن شده و از بین بروند. اگرچه از نظر منطقی هرچه این ذرات کوچک‌تر باشند، توانایی نفوذ آنها در غشاء سلولی نیز به مراتب بیشتر خواهد بود، اما به گفته دانشمندان با توجه به واکنش سیستم ایمنی بدن نسبت به این نانوذرات اگر شکل آنها میله‌ای باشد در مقایسه با دیگر انواع نانوذرات سریع‌تر جذب سلول‌های هدف می‌شوند. اگر ایمنی و تاثیر مثبت نانوتکنولوژی به عنوان روشی جدید در دارورسانی مورد تایید قرار گیرد، می‌توان نانوذرات غلیظ شده حامل دارو را به طور مستقیم به محل مورد نظر تزریق کرد. در صورتی که بتوان این ذرات را از مواد آلی زیستی و به شکل‌های گوناگون طراحی کرد، برای مثال جایگزینی روش تزریق و نانوذرات ناقل دارو به محل مورد نظر به جای تزریق وریدی 2 ساعته داروهایی که برای درمان بیماران مبتلا به آرتریت روماتیسمی تجویز می‌شود، امکان‌پذیر خواهد بود. علاوه بر این در این روش، دارو در زمان مورد نظر و بدون این که بخشی از آن هدر برود به محل مورد نظر تزریق خواهدشد. با توجه به آنچه گفته شد می‌توان پیش‌بینی کرد در آینده نانوربات‌ها ساخت و انتقال داروها در بدن را متحول ساخته و به تسخیر درآورند. اگرچه پیش از این دانشمندانی همچون ریچارد فاینمن با ارائه مقالاتی در سال 1959 میلادی با بررسی موانع و محدودیت‌های موجود در مسیر ساخت اجسام بسیار کوچک و مینیاتوری در ابعاد نانو دستیابی به این هدف را براساس فناوری‌هایی که در این بازه زمانی در اختیار داشتند، امکان‌پذیر نمی‌دانستند، اما خوشبختانه امروزه با اتکا به فناوری‌های نوینی که در اختیار دانشمندان قرار گرفته است، دستیابی به بسیاری از اهداف دیرینه امکان‌پذیر شده است.

ذراتی در ابعاد نانو

یافته‌های نوین، نویدبخش دستیابی به تجهیزاتی در ابعاد میکروسکوپی است که با هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی جایگزین روش‌هایی خواهند شد که در مقایسه از دقت کمتری برخوردار بوده و علاوه بر سلول‌های سرطانی، با عوارض جانبی برای بافت‌های سالم بدن همراه بودند. استفاده از مواد شیمیایی سمی یا پرتو درمانی برای مبارزه با سلول‌های سرطانی از جمله روش‌هایی است که اگرچه در مبارزه با سلول‌های سرطانی در بدن موفقیت‌آمیز بوده است اما با عوارض جانبی برای بافت و سلول‌های سالم پیرامون سلول‌های سرطانی همراه است. این در حالی است که استفاده از فناوری نانو در حوزه پزشکی برای یافتن سلول‌های سرطانی و از بین بردن آنها می‌تواند بدون این که به سلول‌های سالم آسیبی برساند آنها را به طور هدفمند از بین ببرد. پزشکان پیش‌بینی کرده‌اند که استفاده از این روش در درمان طیف وسیعی از بیماری‌هایی مانند سرطان به عنوان سلاحی جدید در مبارزه با بیماری‌ها می‌تواند انقلاب عظیمی را در حوزه پزشکی بنیان‌گذاری کند، نانو ذارت می‌توانند به طرق مختلف سلول‌های هدف را مورد حمله خود قرار دهند که یکی از این‌ راه‌ها ورود این ذرات به جریان خون و مکان‌یابی سلول‌های سرطانی است. همچنین این ذرات می‌توانند با انتقال داروها به سلول‌های هدف و آزادسازی این داروها در داخل و یا نزدیکی سلول‌های سرطانی سبب کوچک شدن یا منهدم ساختن آنها شوند. به عبارت دیگر نانوفناوری چگونگی شناسایی، تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری‌های مختلف را تحت‌‌تاثیر خود قرار خواهد داد. از آنجایی که فناوری‌های نوین به دست آوردن اطلاعات زیستی و تجزیه تحلیل آنها در کمترین زمان ممکن و با صرف کمترین هزینه را امکان‌پذیر ساخته‌اند می‌توان امیدوار بود که پزشکی با اتکا به این توانمندی آینده درخشانی را پیش‌روی داشته باشد. یکی از زیرساخت‌های اصلی و مهم در این روند، در اختیار داشتن تجهیزات بسیار کوچک در ابعاد نانو متری است که انجام آزمایشات تشخیصی از تنها مقدار اندکی از نمونه خون جمع‌آوری شده از فرد بیمار و یا حتی یک سلول از بافت بیمار را امکان‌پذیر می‌سازد. به این ترتیب راه‌های جدیدی برای بررسی و درمان بیماری‌ها بدون این که بدن فرد را به عنوان یک سیستم پویا از واکنش‌های مولکولی در نظر گرفته و تحت بررسی قرار دهیم در اختیار خواهد بود. علاوه بر این در نهایت می‌توان سیستم‌های سطحی اندازه‌گیری پارامترهای متغیر را به صورت یک مدل رایانه‌ای مورد توجه قرار داده و درباره نخستین شاخص‌های یک بیماری اطلاعاتی را به دست آورد.

درمان در سطح وسیع

اگرچه گسترش فناوری نانو در حوزه پزشکی هدفی است که دستیابی به آن مستلزم انجام تحقیقات بسیار در این زمینه خواهد بود اما این بدین معنی نیست که دستیابی به چنین هدفی دور از انتظار است. از آنجایی که نانوفناوری بیش از آن که به عنوان کاربرد اتم‌ها به عنوان واحدهای ساختمانی مطرح باشد به عنوان کاربرد مکانیک کوانتومی در زمینه‌های مختلف علوم مهندسی مورد توجه قرار گرفته است بنابراین می‌توان امیدوار بود که نانو داروها نیز بتوانند روزی به عنوان یک روش سیستماتیک و طبقه‌بندی شده برای انجام مطالعات در حوزه سلامت و همچنین تضمین سلامت و بهبود بیماران در سطح مولکولی مورد استفاده قرار گیرند.

تسریع پیشرفت و توسعه علوم ژنتیکی زمینه مناسبی را برای ایجاد سهولت در شناسایی و تشخیص بیماری‌ها حتی در صورت عدم وجود نشانه‌های بالینی در فرد بیمار، به وجود خواهد آورد. به این ترتیب نه تنها با استفاده از آزمایشات تشخیصی نمونه‌گیری خون فرد بیمار تشخیص ایجاد سلول‌های سرطانی در کبد امکان‌پذیر خواهد بود بلکه می‌توان تشخیص داد که تومورهای سرطانی ایجادشده در مغز بیمار به کدام زیرگروه تعلق دارد تا براساس آن بتوان موثرترین روش درمانی را انتخاب کرد. اگرچه بسیاری از محققان بر این باورند که حتی علی‌رغم دسترسی به روش‌های درمانی نوین مانند نانو داروها نمی‌توان بهبود بیماری را تضمین کرد اما می‌توان امیدوار بود روزی بتوانیم بیماری‌های کشنده مانند سرطان و ایدز را نیز مانند بیماری دیابت تحت کنترل قرار دهیم. چرا که یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد نانو داروها این است که این سلول‌ها علی‌رغم این که بسیار کوچک هستند قادرند به روش موثرتری بخش وسیع‌‌تری از بدن را که مورد هجوم عوامل بیماریزا قرار گرفته است، درمان کنند.

فرانک فراهانی جم