هدیه‌ای از طرف خودم به خودم

فیلمساز 73 ساله برنده اسکار بندرت خارج از نیویورک، شهر محل سکونت خود برنامه اجرا می‌کند. آلن امسال فیلم «ویکی کریستینا بارسلونا» با بازی اسکارلت یوهانسن، پنه‌لوپه کروز و خاویر باردم را روی پرده داشت. «ویکی کریستینا بارسلونا» چهارمین فیلم آلن است که پشت سر هم در اروپا ساخته می‌شود. او پیش از این فیلم‌های «امتیاز نهایی»، «اسکوپ» و «رویای کاساندرا» را در لندن ساخت. خومه رورز یکی از تهیه‌کنندگان فیلم و رئیس کمپانی رسانه‌ای قدرتمند میدیاپرو گفت فیلم آلن با وجود اسپانیایی‌زبان بودن 2 ستاره فیلم (کروز و باردم) به زبان اسپانیایی نمایش داده نمی‌شود. «ویکی کریستینا بارسلونا» در دیگر نقاط اسپانیا نیز به زبان انگلیسی با زیرنویس اسپانیایی به نمایش در‌می‌آید.

تصمیم تهیه‌کنندگان فیلم آلن باعث خشم گروهی از اهالی منطقه کاتالونیا شد که خود را مستقل از اسپانیا می‌دانند و این اقدام را یک حرکت سیاسی تعبیر می‌کنند. برابر با یکی از قوانین این منطقه، شرکت‌هایی که از نشانه‌های کاتالان استفاده نمی‌کنند، جریمه می‌شوند. دولت محلی اخیرا برای تبلیغ سینمای کاتالان بودجه 4/7 میلیون یورویی را در نظر گرفت. رورز که خود یک ناسیونالیست کاتالان است، گفت: بارسلونا در فیلم جدید آلن بی‌شباهت با هر چه قبلا دیده‌ایم، تصویر شده است.

تامین 10 درصد از بودجه فیلم از شهرداری بارسلونا و مالیات‌دهندگان منطقه کاتالونیا باعث اعتراض گروهی از محلی‌ها شد. بارسلونا حدود یک میلیون یورو به فیلم آلن کمک کرد و مقامات منطقه نیز بعدها 500 هزار یورو دیگر برای فیلم در نظر گرفتند.

وودی آلن فیلم ساختن در شهرهای مختلفی را تجربه کرده است: شهرها مرا حرکت می‌دهند. این که چرا در این باره فکر نمی‌کنم به این خاطر است که ممکن است من در هر جایی فیلمی بسازم اما بسیار خسته‌کننده و بیهوده باشد. این مساله مهم است که بتوانم در آن شهری که قرار است فیلمبرداری کنم، فضای داستان را پرورش بدهم و فضاسازی را به نحو احسنت انجام دهم. در ابتدا قرار بود نام فیلم، «نیمه شب در بارسلونا» باشد و من از این اسم چندان راضی نبودم و آن را به «ویکی کریستینا بارسلونا» تغییر دادم. به این دلیل که فیلم به طور کل در رابطه با شخصیت ویکی، کریستینا و شهر بارسلونا بود و همه آنها شایسته حضور در فیلم را داشتند. بارسلونا شهری پیچیده و جذاب با ترکیبی از بناهای تاریخی و ساختمان‌های امروزی است.

او زمانی نه چندان کوتاه، به کارگردان نیویورکی معروف بود و تمام فیلم‌هایش در نیویورک فیلمبرداری می‌شد و بعد از این‌که برای ساخت امتیاز نهایی به لندن رفت، همه تعجب کردند. اما وودی آلن خودش متعجب نبود: من متعجب نبودم. اجازه بدهید به شما بگویم، من به دلایلی تصمیم گرفتم دور از نیویورک کار کنم. دلیلش این نیست که من در نیویورک اوقات خوبی را سپری نمی‌کردم. اتفاقا برای من نیویورک بسیار لذتبخش بود. اما خیلی برای من هیجان‌آور بود که در لندن برای مدتی بمانم و در آنجا کار کنم؛ تابستان‌های خنک و نور خاکستری. گروه با استعداد و فعالی آنجا جمع کرده بودم و خانواده من دوست داشتند که آنجا اقامت داشته باشند. این یک تجربه خیلی خوب برای من بود. وقتی خواستم همین فیلم ویکی کریستینا بارسلونا را بسازم، خودم را در رویای یک مرد جوان یافتم. وقتی که جوان بودم و هنوز در فیلمی بازی نکرده بودم، در نیویورک فیلم اروپایی زیاد می‌دیدیم و آنها را دوست داشتیم. من هیچ چیز را بیشتر از این‌که یک فیلمساز خارجی باشم، نمی‌خواستم. نمی‌خواستم از آن دسته‌ای باشم که فیلم تجاری می‌سازند و این در سینمای آمریکا یکی از اهداف فیلمسازی است.

وقتی من در اروپا کار می‌کنم، احساس می‌کنم که این کار کردن چقدر رویایی خواهد بود. من در حال حاضر در این رویا حرکت می‌کنم. فیلم من حال و هوای اروپایی پیدا می‌کند. در نیویورک که بودم، دوست داشتم فیلمنامه «آنچه که کار می‌کند» را در اروپا بسازم، اما موقعیت‌های خانوادگی‌ام در نیویورک این اجازه را به من نداد و دوباره در نیویورک مشغول فیلمبرداری شدم. بعد از این فیلم دوباره به اروپا باز خواهم گشت و فیلمی خواهم ساخت که مردم را به شور و شعف درآورد و این هدیه‌ای است از طرف خودم به خودم.

فیلم وودی آلن در کن و در بخش خارج از مسابقه هم به نمایش درآمد و مخاطبان، منتقدان و همچنین استودیوهای اروپایی بشدت از آن استقبال کردند.

وودی آلن بعد از نمایش فیلم در کن گفت: نمی‌توانم بفهمم که چرا فیلم‌های من از همان ابتدا همواره با استقبال فراوان مخاطبان اروپایی روبه‌رو شده است.

تنها دو احتمال وجود دارد، یکی این‌که فیلم‌های من زمانی‌که به زبان دیگری ترجمه می‌شوند، اصلا چیز دیگری می‌شوند و دیگر این‌که ممکن است به خاطر این باشد زمانی‌که مرد جوانی بودم همواره فیلم‌های مورد ستایش من فیلم‌های خارجی بودند، عادت داشتم که آنها را بارها و بارها تماشا کنم، بنابراین زمانی که شروع به فیلمسازی کردم، ناخواسته و بدون آن‌که به این مساله بیندیشم، شروع کردم به ساخت فیلم‌هایی تحت تاثیر فیلم‌های اروپایی. فکر کنم به همین خاطر است که فیلم‌های من که در ایالات متحده آمریکا چندان مورد استقبال قرار نمی‌گیرد، بشدت مورد علاقه اروپایی‌هاست.

فیلمساز سرشناس آمریکایی در ادامه انتخاب شهرهای اروپایی به عنوان لوکیشن فیلم‌های خود ابراز امیدواری کرده که تابستان بعد فیلمی کمدی در پاریس بسازد.

او قرار بود این فیلم را چند سال پیش کارگردانی کند، اما وقتی برای انجام مقدمات کار به پاریس رفت، ناگهان پروژه آنقدر پرهزینه شد که نتواست از پس آن بربیاید.

آلن پس از دیدار با کریستین آلبانل، وزیر فرهنگ فرانسه با اشاره به این‌که مشکلات مالی نباید این بار مانع توقف کامل پروژه پاریسی او شود، تاکید کرد، در صورت ایجاد مشکل خود را برای ساخت این فیلم در تابستان 2011 آماده کرده است. او افزود: اکنون که می‌توانیم در پاریس از مشوق‌های مالیاتی جدید استفاده کنیم، برای بررسی شرایط ساخت فیلم بار دیگر به این شهر می‌آییم. اگر هم نتوانستم در پاریس فیلم بسازم احتمالا در آمریکا سراغ پروژه‌ای دیگر می‌روم.

آلن سال 1978 برای «آنی هال» برنده اسکار بهترین کارگردان و فیلمنامه شد و در 1987 با «هانا و خواهرانش»، اسکار بهترین فیلمنامه را برد. او در‌‌عین‌‌حال 15 کاندیدای اسکار و ده‌ها جایزه از گلدن گلوب، بفتا، سزار و جشنواره‌های برلین، کن، ونیز و سن سباستین در کارنامه دارد.

آلن اگرچه 73 سال دارد و حتی از مرز بازنشستگی گذشته است، اما به هیچ وجه قصد بازنشسته شدن و دست کشیدن از فیلمسازی ندارد. او می‌گوید: «به بازنشستگی فکر خواهم کرد، اما این اتفاقی نیست که به این زودی‌ها بیفتد.» برای آلن در این روزها شادترین لحظات موقعی است که در خانه به نوشتن مشغول است و از همین رو جای تعجب نیست که این فیلمساز بهترین نقدهای خود را طی چند سال اخیر نه در حوزه فیلمسازی بلکه برای چهارمین مجموعه داستان‌های کوتاهش دریافت کرده است. او معتقد است: «زندگی یک نویسنده، زندگی خیلی خوبی است.»

وودی آلن سال گذشته یکی از 3 بخش اپرای «ایل تریتیکو» اثر «جیاکومو پوچینی» آهنگساز ایتالیایی را در لس‌آنجلس به روی صحنه برد. وودی آلن که برای اجرای این اپرا، از فیلم‌های ایتالیایی الهام گرفته و برای آغاز آن هم از تیتراژی سیاه و سفید روی یک پرده سینمایی استفاده کرده بود، باعث خنده تماشاچیان شد. داستان این اپرا، مربوط به قرن سیزدهم میلادی است. طراحی صحنه این اپرا و لباس‌ها نیز به رنگ‌های سیاه و سفید و خاکستری است. نکته جالب این‌که او ظاهرا به خاطر خجالتی بودن، مقابل تماشاچیان اولین کار اپرایی خود ظاهر نشد و در پایان اجرای اپرا، به صف هنرمندانی که طبق سنت برای تشکر از تشویق تماشاچیان در برابر آنها تعظیم می‌کنند، نپیوست.

سخت‌ترین بخش ساخت یک فیلم

قصد آلن ساختن فیلم در اسپانیا نبود. پیشنهاد برای ساختن فیلم از سوی تهیه‌کنندگانی در این کشور مطرح شد و با این‌که به گفته وودی آلن، پول این کار چندان خوب نبود، آن را قبول کرد: یک کمپانی در بارسلونا به من گفت اگر ما از لحاظ بودجه تو را تامین کنیم، اینجا یک فیلم می‌سازی؟ من هم همیشه دنبال چنین پشتیبانی هستم چون این قسمت سخت‌ترین بخش ساخت یک فیلم است. با خودم فکر کردم که تجربه خوبی است. قرار نیست برای ساخت فیلم به سودان بروم. آنجا بارسلوناست. پر از فرهنگ، رستوران، موزه و این خیلی شگفت‌انگیز است و همسرم هم موافقت کرد که برای مدتی در بارسلونا اقامت داشته باشیم. من هم شروع کردم به فکر کردن راجع به چیزی که می‌توانستم در ارتباط با بارسلونا بسازم. نمی‌خواستم متن من منحصرا برای بارسلونا باشد. می‌خواستم نوشته‌ای باشد که در هر جایی بتوان آن را فیلم کرد.