روزهای‌ خوش‌شانسی بانک‌ها

در همین حال گزارش‌ها حاکی است که استقبال شهروندان از خرید این اوراق خوب و قابل توجه بوده است و اکثر بانک‌هایی که از حوالی 20 دی ماه فروش خود را آغاز کرده‌اند، به اهداف مالی‌شان رسیده‌اند و اکنون سایر بانک‌ها نیز بتدریج و در دوره‌های 9 روزه در نوبت انتشار این اوراق قرار دارند. به اعتقاد کارشناسان مالی، آنچه باعث استقبال مردم از این اوراق شده است به 2 عامل اصلی تقسیم می‌شود: عامل نخست شرایط ذاتی خرید اوراق بویژه نرخ سود آن و عامل دوم شرایط عمومی اقتصاد کشور.

کارشناسان‌ معتقدند در شرایطی که بسته سیاستی بانک مرکزی حداکثر نرخ سود پرداختی به سپرده‌های عادی مردم نزد بانک‌ها را 19 درصد  آن هم برای مدت 5 سال  معین کرده است، اعلام نرخ ویژه 19 درصد با امتیاز معافیت از مالیات برای یک سال، نرخ عادلانه و مناسبی به نظر می‌رسد و در شرایطی که سایر مولفه‌های سرمایه‌گذاری چندان قابل اعتماد به نظر نمی‌رسد، شهروندان این سود نسبتا بالا را ترجیح می‌دهند. این مساله وقتی قابل اثبات‌تر به نظر می‌رسد که توجه کنیم حداکثر نرخ سود سپرده یک ساله در بانک‌ها 25/17 درصد است  و نرخ اعلامی سود برای اوراق گواهی سپرده سرمایه‌گذاری 75/1 درصد بیشتر است.

و اما هشدار...

اما عامل دومی که کارشناسان اقتصادی برای استقبال مردم از خرید اوراق گواهی سپرده سرمایه‌گذاری ذکر می‌کنند و نسبت به توجه و ریشه‌یابی آن هشدار می‌دهند، شرایط عمومی اقتصاد کشور است. به‌زعم آنان شرایط نه‌چندان مطلوب و نامعلوم کسب و کار و سرمایه‌گذاری در کشور که زائیده عوامل داخلی و خارجی اقتصاد ایران است، احتمالا مردم را به سوی سرمایه‌گذاری‌های نسبتا مطمئن اینچنینی که بازگشت سود آن  هرچند در مقایسه با سود سایر رشته‌های سرمایه گذاری کمتر است  سوق داده است. اگر این فرآیند صحیح باشد، باید نشانه‌های نه‌چندان خوشایندی را از آن استنباط کرد؛ چراکه این واکنش به خریدار اوراق گواهی سپرده سرمایه‌گذاری مانند سرفه‌ای که خبر از سرمایه‌گذاری سخت و طولانی می‌دهد؛ لذا باید درمان را از همین حالا شروع کرد.دکتر بیژن بیدآباد، کارشناس مسائل پولی  مالی به خبرنگار ما می‌گوید: نگاه مردم به انتشار اوراق مشارکت در شرایط رونق اقتصاد مساعد نیست؛ چراکه سود این اوراق معمولا کمتر از نرخ سود واقعی پرداختی در اقتصاد اعم از تولید یا مشاغل دلالی است؛ اما اکنون که مردم به این اوراق روی خوش نشان داده‌اند، احتمالا نوید این واقعیت است که سایر راه‌های سرمایه‌گذاری از آینده و اطمینان مناسبی برخوردار نیستند و سرمایه‌ها به دنبال جایی می‌گردند که فقط امن باشند.

وی خاطرنشان کرد: نکته دیگری که در این فرآیند به چشم می‌خورد این است که نرخ سود این اوراق حدود 6 درصد زیر نرخ تورم رسمی است و لذا از نظر اقتصادی سرمایه‌گذاری روی آن عقلانی نیست، اما وقتی با وجود یک چنین قیودی استقبال بالایی از خرید آن می‌شود، واکنشی معنی‌دار است.

بیدآباد تصریح کرد: معنی واکنش خرید زیاد این اوراق از سوی مردم آن است که جذابیت سرمایه‌گذاری در اقتصاد کاهش یافته و راه‌های متعارف مانند بورس و بازارهای مالی، مشاغل تولیدی یا خدماتی، ساختمان و مسکن و سایر رشته‌های سرمایه‌گذاری جذابیت نسبی خود را برای جذب سرمایه‌ها از دست داده‌اند.

وی افزود: این امر می‌تواند هم متاثر از عوامل داخلی اقتصاد و هم متاثر از عوامل خارجی مانند بحران اقتصاد جهانی باشد. ما در داخل کشور موضوع اجرای طرح تحول اقتصادی را داریم که اگر تصویب شود، اثرات مهمی بر هزینه تولید از یک سو و قدرت خرید مصرف‌کننده از سوی دیگر دارد. همین عامل کافی است که سرمایه‌گذار را در سرمایه‌گذاری جدید یا توسعه کارش مردد کند و دست نگاه دارد .

تا ببینید چه پیش می‌آید

وی گفت: بحران اقتصاد جهانی نیز باعث کاهش قیمت بسیاری کالاها در کشور شده و همچنین تقاضای صادراتی ما را کاهش داده است. لذا در مجموع سرمایه‌گذار احتمالا تا نیمه سال آینده دست به حرکت جدیدی نمی‌زند.

در همین حال دکتر جمشید پژویان، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی به خبرنگار ما می‌گوید: استقبال مردم از خرید هر نوع اوراق قرضه می‌تواند ناشی از احساس ناامنی برای سرمایه‌گذاری باشد. چرا که سرمایه‌گذار به دنبال کسب سود بیشتر است و وقتی به سود کم قناعت می‌کند که جای بهتری پیدا نکرده است. در نتیجه به سود زیر نرخ تورم که از نظر منطق اقتصاد حکم ضرر دارد، بسنده می‌کند. چرا؟ چون به دنبال سرپناهی مطمئن می‌گردد که او را در برابر تلاطم‌های اقتصاد حفظ کند.

وی افزود: شرایط داخلی و بین‌المللی اقتصاد چندان مساعد نیست. درست است که بحران جهانی اقتصاد باعث کاهش قیمت برخی کالاها در ایران شده، اما سرمایه‌گذاری را نیز به رکود کشانده است. چرا که مشتری از این پس احتمالا آمادگی پذیرش هر قیمتی را ندارد و این احساس در شرایطی ایجاد می‌شود که هزینه‌های واقعی تولید در کشور ما کاهش نیافته است.وی اظهار کرد: از سوی دیگر، اجرای احتمالی طرح تحول اقتصادی، هزینه‌های تولید دست کم از نظر انرژی را افزایش خواهد داد و کالای تولیدی با توجه به اساس مصرف‌کننده و عدم رونق و بویژه احتمال روی آوردن دولت به واردات کالای ارزان از خارج، بازار فروش نخواهد داشت. این فرآیند طوری روشن است که هر سرمایه‌گذاری را از فعالیت بازداشته و وی ترجیح دهد برای جلوگیری از کاهش ارزش پولش و طی مدت خواب سرمایه به این اوراق یک ساله روی بیاورد.

وی افزود: این نمونه و ده‌ها نمونه دیگر به ما می‌گوید که اقتصاد ایران وارد دوره بحرانی خود شده است. لذا باید دولتمردان به علایم اینچنینی توجه و برای رفع ریشه‌ای آن اقدام کنند. چرا که همیشه منطق و کاری که سرمایه می‌کند، درست‌ترین و منطقی‌ترین کار است که باید به علت آن توجه کرد.