تعزیه، سرانجام ثبت ملی می‌شود

داوود فتحعلی‌بیگی از اعضای هیات مدیره انجمن تعزیه در گفتگو با جام‌جم، درباره تاخیر این اقدام می‌گوید: ما از 25 سال قبل داریم درباره ضرورت ثبت ملی و جهانی تعزیه صحبت می‌کنیم و کمتر گوش شنوایی پیدا کرده‌ایم. چرا هنری که چند قرن سابقه دارد، ثبت ملی آن اینقدر باید طول بکشد.

این پژوهشگر نمایش‌های سنتی تاکید می‌کند: اولین جلوه‌های حضور تعزیه در مراسم مذهبی و سوگواری را در دوره معضدالدوله دیلمی می‌توانیم پیدا کنیم که البته به شکل امروزی نبوده است.

وی با اشاره به این که اولین گزارش‌های مکتوب درباره تعزیه مربوط به دوران زندیه است، می‌افزاید: قدیمی‌ترین نسخه تعزیه که در اختیار داریم با عنوان جنگ شهادت، در دوره فتحعلی شاه تحریر شده است و آن زمان را می‌توان آغاز رواج و فراگیری این هنر نمایشی دانست.

فتحعلی‌بیگی ادامه می‌دهد: در دوره ناصرالدین‌شاه، تعزیه به اوج خود رسید و در حوزه موسیقی، قصه و بازی تحولات زیادی در آن رخ داد و کامل شد.

اگرچه خاستگاه تعزیه، ایران است و ریشه در آیین عزاداری شیعیان دارد، اما در بسیاری از کشورهای منطقه رواج یافته است. هند، پاکستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان، عراق و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که این نمایش مذهبی در آنها اجرا می‌شود. علاوه بر این، در ناحیه کارائیب که هزاران کیلومتر با ایران و آسیا فاصله دارد، نوعی از تعزیه که به آن تجه گفته می‌شود، برگزار می‌شود.

اما آشنایی هنرمندان تئاتر جهان با تعزیه عمری کمتر از یک قرن دارد که باعث تاثیرپذیری آنان از این نمایش ایرانی شده است. پیتر بروک از معروف‌ترین هنرمندان نوآور تئاتر جهان است که حدود 4 دهه پیش، طی سفر به ایران با تعزیه آشنا شد و از قالب نمایشی آن در کارهای خود استفاده کرد. در حال حاضر، مثل بسیاری از گنجینه‌های میراث فرهنگی ایران، کشورهای دیگری نیز مدعی تصاحب تعزیه هستند.