14قرن است حق زنان پایمال می‌شود

به گزارش خبرگزار ی فارس آیت الله هاشمی رفسنجانی در همایش اجتهاد در دوره معاصر که از سوی دانشگاه مذاهب اسلامی در تالار علامه امینی دانشگاه تهران برگزارشد،گفت: اگر به عقل و خواست قرآن در اجتهاد توجه شود، به تخصص در رشته‌های مختلف فقهی بها داده شود، بحث‌های فقه مقارن را جدی بگیریم، تقلید را تخصصی کنیم، شورای فقهی حداقل برای مسائل عمده‌ مدیریت کشور تشکیل شود و علمای اهل تسنن و تشیع در دانشگاه‌ها با هم همراهی کنند،آنگاه می‌توان به وحدت جهان اسلام امید داشت و برای اداره جهان به ظرفیت اسلام اتکا کرد.

رئیس مجلس خبرگان افزود: از این طریق می توانیم به اهداف اسلام، پیامبر، انقلاب اسلامی و خواست علمای شیعه و سنی دست یابیم.

نوآوری‌های حضرت امام(ره)

وی به نوآوری‌های حضرت امام اشاره کرد وافزود: امام (ره) نوآوری‌های زیادی داشتند که یکی از آن‌ها تاسیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بود که کاری بزرگ و ریشه‌ای در اداره جامعه است.

هاشمی رفسنجانی گفت: امروز اتکا به عقل و تعقل لازمه‌ تفقه و اجتهاد است و به آسانی نمی‌شود از توجه ویژه‌ای که قرآن به تعقل دارد، گذشت.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: نمی‌توان جامعه‌ای را که تحت عنوان اسلام اداره می‌شود، با برخی روایاتی مدیریت کرد که هزار و چند سال پیش در آن شرایط بدون اجتهاد، بدون توجه به عقل و بی‌توجه به مصالح و مفاسد، نقل شده است.

آیت الله هاشمی رفسنجانی ادامه داد: در آن دوران موضوع هوا و فضا، اعماق چند هزار متری زمین و مسائل پیچیده‌ امروزی وجود نداشت؛ مسائل مستحدثه مسائلی هستند که هر لحظه اتفاق می‌افتند و در دوران کنونی، ما باید با عقل و منابعی که در اختیار داریم، آن‌ها را حل کنیم.

رئیس مجلس خبرگان بیان داشت: فقه امروز علما و حوزه‌های ما با دوران‌ قبل قابل مقایسه نیست، درست است که فقه سیاسی در اعماق فقه ما وجود دارد اما باید قدری تغییر کند و بزرگ‌تر شود.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان این نکته که احکام سیاسی اداره کشور، قانون‌گذاری و قضا ده‌ها برابر آن‌چه در گذشته نوشته‌ایم فروع دارد،گفت: باید درباره‌ این مسائل بحث شود و این‌ها هم وارد قوانین ما شوند.

غلبه‌ حاکمیت جهانی بر حاکمیت ملی

آیت الله هاشمی رفسنجانی گفت: در عصر حاضر شاهد غلبه‌ حاکمیت جهانی بر حاکمیت ملی هستیم و جهانی‌شدن یعنی هر روز قدرت دولت‌های محلی به نفع اداره‌ جهانی کم شود.

وی افزود:ما در بسیاری مسائل اختیار را به دست سازمان‌های بین‌المللی می‌دهیم، اسلام هم که یک دین جهانی و همیشگی است که به زمان و مکان محدود نیست و حتما برای این‌ها اصول دارد؛ از این رو حوزه‌ علمیه باید وارد این‌گونه اصول نیز بشود.

رئیس مجلس خبرگان در ادامه، تاسیس دانشگاه مذاهب اسلامی را گام عملی مهمی در جهت پرداختن به فقه مقارن خواند و تصریح کرد: باید از آیت‌الله واعظ‌ زاده که در آن زمان به دنبال تاسیس این دانشگاه بودند و توانستند با کمک دولت آن را عملی کنند، تشکر کرد. این دانشگاه امروز بسیار پیشرفت کرده اما امکانات ضعیفی دارد و یکی از وظایف نظام که ضرورت زمان ماست، تقویت این دانشگاه است.

تشکیل دانشگاه‌های متعدد فقه در کشور

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بیان داشت: امروز کارهای بسیار خوبی در حوزه‌های علمیه‌ قم و مشهد برای رفتن به سمت فقه مقارن انجام شده و این از کارهایی است که امروز باید به شکل جدی دنبال شود. هم‌چنین باید دانشگاه‌های متعدد فقه در کشورمان و بویژه در مناطق اهل سنت به وجود بیاید؛ تقاضاهای زیادی هم از سراسر دنیا در این‌باره وجود دارد، این مراکز باید توسعه پیدا کند و حمایت بیشتری از آنها صورت گیرد.

وی با اشاره به تدوین دایره‌المعارف فقه مقارن از سوی آیت‌الله مکارم شیرازی تاکید کرد: ایشان کار بسیار بزرگی انجام دادند و شیعه و سنی هم باید به دنبال این کار باشند؛ چرا که اگر فقه مقارن را بخوانیم و آن را درس بدهیم، فقه‌مان بسیار متفاوت خواهد بود.

لزوم تغییر برخی احکام در دوره جدید

آیت الله هاشمی رفسنجانی به لزوم تغییر برخی احکام در دوره‌ جدید تاکید کرد و اظهار داشت: من یک بار به خاطر مساله‌ ارث در خانواده خودمان فکر کردم که چرا حکمی وجود دارد که می‌گوید همسران نمی‌توانند از زمین ارث ببرند؟ این مساله برای من قابل توجیه نبود؛ چرا که قرآن این را نمی‌گوید و تنها بحث یک چهارم از اموال همسر مطرح است. پس از بررسی این مساله متوجه شدم به خاطر موضوعی که در زمان فوت پیامبر درباره مالکیت زمین از سوی یکی از همسران ایشان وجود داشته، بحثی بر سر این امر بین شیعه و سنی پدید آمده است.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: این فتوای بسیار معروفی است که اکنون هم به آن عمل می‌شود و زن‌ها نمی‌توانند حق خود را از ارث همسر بگیرند؛ پس از این‌که به قم رفتم و با مراجع دیگر صحبت کردم آن‌ها گفتند با احتیاط و مصالحه در این زمینه عمل شود، صحبتی هم با رهبر معظم انقلاب در این‌ زمینه داشتم، ایشان دستور دادند علما در جلسه‌ شب‌های پنج‌شنبه در این‌باره بحث کنند. آیت‌الله شاهروی این بحث را آغاز کرد و این فتوا خیلی اصلاح شد. اکنون هم به مجلس رفته تا به صورت تائید، به شکل قانون درآید.

14 قرن است حق زنان در ارث شوهرانشان پایمال می‌شود

رئیس مجلس خبرگان تصریح کرد: 14 قرن است حق زنان در ارث شوهرانشان پایمال می‌شود. موارد بسیار زیاد دیگری هم از این قبیل وجود دارد؛ خاصیت فقه مقارن، پیداکردن همین حقیقت‌هاست، این‌طور جلسات و سمینارها هم بسیار مفید است و دانشگاه فقه مقارن هم می‌تواند در این زمینه بسیار مفید باشد. موضوع مهم این است که فقه مقارن را در حوزه‌ها جزو درس علما قرار دهیم.

لزوم تخصصی‌شدن اجتهاد

آیت الله هاشمی رفسنجانی با تاکید بر لزوم تخصصی‌شدن اجتهاد اظهار داشت: یک مجتهد به تنهایی در همه‌ ابواب مورد نیاز فقهی مردم نمی‌تواند متخصص باشد، چطور فردی می‌تواند درطول 30-40 ساله تحصیل خود، همه‌ این حقوق را که هر کدام تخصص بزرگی است بداند؟ لذا ما باید به سمت فقه تخصصی در یک حکومت اسلامی برویم؛ زیرا دخالت در امور مردم با فقه تخصصی امکان‌پذیر است.

وی گفت: اگر فقه تخصصی را بپذیریم باید تقلید تخصصی را هم بپذیریم و این‌گونه لازم نیست کسی در همه امور از یک نفر تقلید کند. اگر این دو را پذیرفتیم باید شورای فقهی را هم بپذیریم. وقتی با سیاست می‌خواهیم همه جامعه را اداره کنیم، شورای نگهبان ناظر مجلس باید همه‌ تخصص‌ها را در خود داشته باشد و نظر تخصصی بدهد.

هاشمی تاکید کرد: لامحاله در دوره تخصصی‌شدن رشته‌های فقهی به شورایی شدن فقه می‌رسیم و اساس همه‌ این‌ها باید بر عقل استوار باشد. ضمن این‌که باید به چارچوب اجتهاد هم توجه کرد که قرآن و سنت، مبانی اصلی ما در این راه هستند.

باید مرجعیت اهل بیت را پذیرفت

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: من پیشنهادی در فقه مقارن دارم که علمای شیعه و سنی می‌توانند بنشینند و در این‌باره بحث کنند؛ این‌که طبق روایت متواتر ثقلین باید مرجعیت اهل بیت را پذیرفت؛ البته نه به شکل انحصاری بلکه به عنوان یک مرجع مطمئن. اگر فقه مقارن وجود داشته باشد و علما و فقهای ما با یکدیگر بنشینند می‌بینند که مرجعیت اهل بیت از مراجع قابل اتکاست.

رئیس مجلس خبرگان یادآور شد: زمانی که بسیار جوان بودم و در درس آیت‌الله بروجردی شرکت می‌کردم ایشان می‌گفتند چرا بر سر خلافت با اهل سنت دعوا می‌کنید که متعلق به زمان گذشته است. باید روی مرجعیت اهل بیت بحث کنید که موضوع روز است.

آیت الله هاشمی رفسنجانی هم‌چنین گفت: امروز دنیای اسلام نسبت به دوره‌های واسط در بعد تفقه و اجتهاد بسیار نزدیک‌تر به صدر اسلام است و اکنون ما حرکتی در جهت اصالت و عمق اجتهاد و نزدیک شدن به اصل تشریع می‌بینیم، در مقابل هم البته دست‌های زیادی در کار است که نگذارد این نتیجه‌ مبارک از آن گرفته شود، اما امیدواریم بتوانیم بر شیطنت‌ها غلبه کنیم.

 در عصر بعثت اجتهاد وجود داشت

وی افزود: در عصر بعثت، اجتهاد وجود داشت و جای تعجب است که هنوز در این‌باره بحث وجود دارد، این مساله بسیار بدیهی است؛ البته در آن زمان وقتی قرآن بر مردم مکرر نازل می‌شد، احتیاجات مردم هم پیچیده نمی‌شد و حداکثر با یک واسطه موضوع حل می‌شد؛ اما حتی پیغمبر هم غیر از وحی و الهام، اجتهاد و مشورت می‌کردند.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام یادآور شد: مشکلی که ایجاد شد پس از رحلت پیامبر بود؛ گرچه در زمان خلفای راشدین هم عده‌ معدودی از صحابه، مرجع اصلی بودند و شاگردان هم برای مردم و جامعه مرجع قرار می‌گرفتند. مردم به علی(ع)، عایشه، ابن‌عباس، ابن مسعود و ... مراجعه می‌کردند و احکام را از آن‌ها می‌گرفتند تا دینشان را با آنها تنظیم کنند؛ البته در این میان علی بن ابیطالب از همه نیرومندتر بود.

آیت الله هاشمی رفسنجانی گفت: در قرن اول بسیاری اختلافات مسلکی و مذهبی مانند قرن دوم وجود نداشت. دو مدرسه بود که اشتراکاتی داشتند و انتقادی هم به یکدیگر وارد می‌کردند. آنها دو شیوه را برای رسیدن به احکام ارائه می‌دادند. در قرن دوم هم در بین اهل سنت، اجتهاد بسیار توسعه پیدا کرد و بیش از 100 مسلک در شهرهای جهان اسلام وجود داشت.

رئیس مجلس خبرگان ادامه داد: در میان شیعیان مساله به گونه‌ دیگری بود، آنها ائمه معصوم را مرجع اصلی می‌دانستند؛ البته در آن دوران اهل سنت هم امام صادق(ع) و امام باقر(ع) را مرجع می‌دانستند و به شاگردی آنها افتخار می‌کردند.

 بین شیعه اجتهاد وجود داشت اما نه به فراوانی اجتهاد در اهل سنت

وی گفت: در بین شیعه اجتهاد وجود داشت اما نه به فراوانی اجتهاد در اهل سنت؛ زیرا بین سنی‌ها اجتهاد بسیار قوی‌تر بود. شیعیان متکی به اظهارات معصوم عمل می‌کردند و مسائل عملی از متن روایات تبیین می‌شد.

رئیس مجلس خبرگان افزود: در پایان قرن سوم و شروع غیبت در شیعه، شرایط جدیدی پیش می‌آید و اوضاع معکوس می‌شود. در اهل سنت به خاطر افراط در مذاهب اجتهادی، خلفا جلوی آزادی اجتهاد را که قطعا آثار سیاسی داشت گرفتند. این دوره، دوره‌ انسداد نسبی در تاریخ تفقه اهل سنت بود؛ برعکس شیعه که از حالت حدیث و روایت‌گویی به فضای جدیدی وارد شد که تقریبا فضای اجتهاد بود.

اتکا به عقل و تعقل لازمه‌ تفقه و اجتهاد است

آیت الله هاشمی رفسنجانی ادامه داد: از آن زمان فقهای ما در عالم تشیع هم شروع به کارهای فقهی کردند، علم و اصول تبیین شد، مبانی اجتهاد به وجود آمد و روی عقل تکیه بیشتری شد. امروز اتکا به عقل و تعقل لازمه‌ تفقه و اجتهاد است و به آسانی نمی‌شود از توجه ویژه‌ای که قرآن به تعقل دارد، گذشت. خداوند انبیا را نزد ما فرستاده تا گنجینه‌ عقل را استخراج کنند؛ به همین خاطر، عقل، پیامبر باطن نامیده شده است.

وی ادامه داد: در عصر غیبت، علمای پیشتاز شیعه وارد شدند و فقه را تبیین کردند. فقاهت در قرن چهارم به معنای مصطلح در کنار حدیث در شیعه به وجود آمد. هم‌چنین در بغداد شرایطی پیش آمد و شیخ طوسی مجبور شد حوزه را به نجف بفرستد و این نقطه روشنی بود؛ زیرا آنجا کانون عظیم تفقه، حدیث و درایت شد.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکید کرد: اهل سنت قرن‌ها به چهار مذهب بزرگ خود محدود بود. پس از پایان دوره‌ خلفا، در دوره‌ عثمانی که تکیه اصلی بر فقه حنفی بود، باب اجتهاد باز شد؛ اما پس از این‌که عثمانی ضعیف شد آن چهار مذهب مجددا گسترده شد که پس از آن به دوره‌ نوآوری رسیدیم که این مساله را باید به عبده و سید جمال‌الدین اسدآبادی متکی دانست، امروز هم نوآوری‌های اهل سنت بسیار قابل توجه است.

آیت الله هاشمی رفسنجانی تصرح کرد: همان‌طور که امام (ره) اکنون جایگاهی در جامعه دارد که وقتی ایشان چیزی گفته، بسیاری از شخصیت‌های فقهی به خودشان اجازه نمی‌دهند خلاف آن را بگویند، در قرن چهارم تا ششم و هفتم هم شیخ طوسی این شرایط را در جامعه پیدا کرده بود؛ گرچه تفقه وجود داشت ولی مبنا و محور، حرف‌های شیخ طوسی بود.

وی گفت: در قرن هفتم محققان نوآوری‌هایی انجام دادند. محققان ما در جبل‌عامل، نجف و حله دوره‌های خوبی داشتند. همان‌طور که در بین اهل سنت هم کسانی هستند که بسیار جدی روی روایت و حدیث کار می‌کنند، در شیعه هم اخباری‌ها به وجود آمدند که به مکتب محدثین با تعصب بیشتری تعلق داشتند. محدثین، متون حدیث را جمع می‌کردند اما اخباری‌ها مسائلی را جمع کردند که با علم اصول مخالف است؛ آنها با استفاده از عقل در اجتهاد مخالفند.

در دوره‌ رضاخان پهلوی فقها آسیب دیدند

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: بسیاری از شخصیت‌های بزرگ پس از آن آمدند و آنها را منزوی کردند و این‌گونه فقه بر مبنای درایت شکل گرفت، پس از شیخ انصاری که او را قله‌ بلندی در فقه می‌دانند، فقه شیعه رو به کمال گذاشت؛ گرچه در دوره‌ رضاخان پهلوی فقها آسیب دیدند ولی نجف روی پای خود ایستاد تا کم‌کم به دوره‌ جدید رسیدیم. پس از این‌که رژیم پهلوی به این جریان ضربه زد، فقها جان گرفتند و نوآوری‌هایی در عصر مشروطه، خود را در عالم سیاست نشان داد؛ گرچه بسیاری از آنها سرکوب شد.

آیت الله هاشمی رفسنجانی افزود: بعد از شهریور 20 که حوزه دوباره شکل گرفت و بعد از 20 سال که دوران طفولیت و جوانی‌اش را پشت سر گذاشت، در اواخر دهه‌ 30 و 40 به بلوغ رسید تا شخصیتی مثل امام راحل وارد فقاهت نوین می‌شود. یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های ایشان هم ولایت فقیه بود که می‌گفت این مساله تشریفاتی نیست بلکه به اداره‌ همه‌ امور کشور مرتبط می‌شود.

رئیس مجلس خبرگان تصریح کرد: تعبیر امام (ره) این بود که فقه اسلامی تئوری کامل و جامع اداره انسان و جامعه از گهواره تا گور است. این موضوعی بود که هیچ‌کس تا آن زمان به صراحت در آن وارد نشده بود و امام (ره) در حالی این درس‌های ولایت فقیه را در نجف می‌گفت که دوران تبعید خود را می‌گذراند.

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام از دانشگاه مذاهب اسلامی برای برگزاری همایش اجتهاد در عصر معاصر تشکر کرد و گفت: این حرکت شریف در جهت تعمیق اجتهاد و نزدیک کردن مذاهب اسلامی به یکدیگر صورت گرفته و من مطمئن هستم بحث‌ها می‌تواند گامی در جهت وحدت جهان اسلام بردارد.