در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
در چنین شرایطی که رسانههای مدرن، میدان رقابت را تنگتر کرده و فکر مخاطبان را به نفع خود مهندسی میکنند؛ رادیو، این رسانه نجیب و سنتی، همچنان میکوشد تا به موازات این تحولات، ارزشها و باورهای عمیق دینی و قرآنی را معنا، هویت و ترجمهای رسانهای بخشد و بر تن ظواهر فعالیتهای قرآنی، لباس فاخر بپوشاند و با معماری تکنیکی و ساختاری و بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین رسانه، پژواک آیههای نورانی وحی ربالعالمین را در تالار زندگی مخاطبانش، طنینانداز کند.
روز گذشته اولین کنفرانس جهانی رادیوهای قرآنی اسلامی با چنین رویکردی پس از 3 روز هماندیشی، بحث و گفتمان در راستای افزایش توانمندیهای صوتی و محتوایی، تعامل، ایجاد همدلی و همگرایی و ارائه راهکارهای موثر در تولید و برنامهسازی در شبستان امام خمینیره حرم مطهر حضرت معصومهس به کار خود پایان داد تا مقدمهای برای گسترش مفاهیم قرآنی و ایجاد حرکتهای وسیع جهانی در این حوزه باشد.
برای آشنایی بیشتر با چگونگی شکلگیری و برگزاری، اهداف و دستاوردهای این کنفرانس، پای صحبتهای محمدرضا گلیزاده (دبیر کنفرانس) نشستهایم.
گلیزاده، 48 سال پیش در مشهد مقدس به دنیا آمده و نیمی از عمرش را به عنوان گوینده، نویسنده، سردبیر، کارشناس و تهیهکننده برنامههای مختلف در رادیوهای مشهد و تهران، سپری کرده است.
تجربه 10 سال تلاش و حضور مستمر در رادیو قرآن، داوری جشنوارههای مختلف، معاونت صدا، فعالیت به عنوان کارشناس ارزیابی صدای استانها و... سبب گردید تا به حکم و تشخیص دکتر خجسته (معاونت صدا) از
اسفند 1386 به عنوان دبیر نخستین کنفرانس جهانی رادیوهای قرآنی اسلامی، مقدمات برگزاری هر چه بهتر این کنفرانس را فراهم نماید.
نقطه عطف این کنفرانس که سبب گردید بر ضرورت برگزاری آن تاکید شود چه بود؟
شناسایی و معرفی تمامی رادیوهای اسلامی، قرآنی و ایجاد ارتباط دائمی و تعامل همیشگی بین این رادیوها، انتقال تجربیات دستاندرکاران آنها و بررسی علمی راهکارهای استفاده از ظرفیت رادیو در گسترش مفاهیم دینی و قرآنی ما را در برگزاری این کنفرانس، مصمم نمود. جدای از اینها، رادیو در سپهر گسترده رسانههای امروز، گم شده است و برگزاری چنین کنفرانسهایی باعث درخشش و مطرح شدن بیش از پیش آن میگردد.
همواره در هر حوزهای، اولینها به دلیل تازگی و ارزش خبری بالا، مورد توجه ویژه قرار میگیرند. این رویکرد تا چه حد در برگزاری هر چه بهتر و باشکوهتر اولین کنفرانس بینالمللی رادیوهای قرآنی و اسلامی نمود داشت؟
طرح و ایده ابتدایی برگزاری این کنفرانس، زمستان 1386 زمانی که دکتر حسن حجسته (معاون صدا) سرپرستی رادیو قرآن را بر عهده داشتند توسط ایشان در شورای طرح و برنامه این رادیو مطرح گردید و از اسفند همان سال با هدف ایجاد زمینههای همگرایی، همدلی و تعامل بین رادیوهای قرآنی اسلامی تعمیق شناخت گردانندگان و صاحبنظران رادیوها از توانایی، امکانات و محیط فعالیت یکدیگر به وجود آمدن گفتمان قرآنی در رادیوهای اسلامی، بررسی مبانی، روشها و قالبهای طرح مباحث و موضوعات قرآنی و اسلامی در رادیو و سازماندهی و توسعه موثرتر فعالیتهای رادیوهای قرآنی و اسلامی، در دستور کار قرار گرفت و با توجه به اینکه همیشه اولینها در تاریخ ثبت میشوند و از اهمیت ویژهای برخوردارند، تمامی دستاندرکاران این کنفرانس با جان و دل، تلاش خستگیناپذیری را آغاز کردند.
ابتدا اتاق فکری متشکل از کارشناسان قرآنی، رسانهای و اساتید و مدیران گروههای معارف رادیو تشکیل شد و پس از بحث و بررسی و تبادل نظر بسیار با توجه به اهدافی که در ابتدا تعریف شده بود، 10 محور تکنیکی درخصوص ساختار رادیوهای قرآنی و اسلامی برای فراخوان مقالات پژوهشی این کنفرانس طراحی گردید که عبارت بود از:
کارکرد رسانههای دینی و قرآنی و چگونگی پیامرسانی آنها، بهرهگیری از تکنولوژیهای جدید رسانهای در ارائه موضوعات قرآنی و اسلامی، قالبها و روشهای جدید برنامهسازی، راههای تامین و تدارک مالی رادیوهای قرآنی و اسلامی، شیوه بررسی و ارزیابی میزان تاثیرگذاری رادیوهای اسلامی و قرآنی، مشکلات و موانع پیامرسانی دینی در فضای رسانهای، چگونگی حفظ و جذب مخاطبان جدید، تفکر و گفتمان قرآنی در رسانهها، شیوههای تبادل و تعامل میان رادیوهای قرآنی و اسلامی، نیازسنجی و چگونگی آموزش عوامل در رادیوهای قرآنی و اسلامی.
پس از مشخص شدن موضوعات، برای برگزاری هر چه بهتر کنفرانس، 3 کمیته تبلیغات و روابط عمومی، تشریفات و علمی پژوهشی را تشکیل دادیم و با تقسیم کار و ارائه شرح وظایف هر بخش، کار خود را با رصد و شناسایی رادیوهایی که از شاخصههای موردنظر برخوردار بودند، آغاز نمودیم. در این قسمت، از میان 11 هزار و 700 عنوان و کانال قرآنی، در نهایت به 235 رادیوی قرآنی و اسلامی که دارای فرستنده بودند، رسیدیم و متوجه شدیم که از این تعداد، 130 رادیو هم تلاوت پخش میکنند و هم به معارف دینی میپردازند. 35 رادیو تنها تلاوت پخش میکنند که شامل تلاوت مجلسی، ترتیبی و ترتیل میباشد و 75 رادیو نیز با توجه به اهداف و ماموریت خود، تنها به تبلیغ اسلام میپردازند. به عنوان نمونه 5 4 رادیو در آمریکا هستند که با رویکرد خودشان در این زمینه برنامهسازی میکنند. در این میان حدود 15 رادیوی محلی نیز اصلا سایت نداشتند و متاسفانه نتوانستیم فراخوان مقاله را برایشان ارسال کنیم، مثلا رادیویی قرآنی و اسلامی در کشور هلند بود که 2 ساعت در روز برای شنوندگان خود برنامه پخش میکرد. پس از ارسال فراخوان، تعداد زیادی از کشورهای اسلامی و غیراسلامی برای شرکت در کنفرانس اعلام آمادگی کردند و با وجود آن که برخی از کشورهای همجوار علاقه داشتند تا میزبان اولین دوره کنفرانس باشند، این رویداد فرهنگی با حضور گسترده برنامهسازان داخلی و 60 مهمان خارجی از کشورهای استرالیا، نیوزیلند، سوئد، فرانسه، انگلیس، ساحل عاج، آفریقای جنوبی، مصر، لبنان، عراق، آلمان و... برگزار شد.
البته برای ما مقدور نبود که از تمام رادیوهای قرآنی دعوت کنیم، بنابراین تنها رادیوهایی که در پایتخت کشورها فعال بودند یا مخاطب گستردهای داشتند، مهمان کنفرانس گردیدند.
تمامی 235 رادیوی قرآنی و اسلامی شناساییشده، دولتی هستند؟
خیر، تعداد کمی از آنها دولتی هستند و بیشترشان توسط انجمنها و «NGO»ها اداره میشوند و خصوصی هستند. غالب این رادیوها توسط شخصیتهای قرآنی و مذهبی سر و سامان یافتهاند است و در واقع مردم و مخاطبان آنها با کمکهای خود هزینههای جاریشان را تامین میکنند، معمولا هم 24 ساعته و دائمی نیستند.
چقدر از نظرات و رهنمودهای علما، مراجع و صاحبنظران رسانه بهره بردید؟
قبل از آنکه پیشنهاد تجلیل از حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی در اختتامیه کنفرانس مطرح شود خدمت ایشان رسیدیم که با استقبال گرمشان از طرح کنفرانس، موجبات دلگرمی ما را فراهم نمودند و فرمودند: «برگزاری همایشهایی از این دست، ضرورتی انکارناپذیر است، همه کشورهای اسلامی باید رادیوی
24 ساعته قرآنی داشته باشند.» ایشان در ادامه، برگزاری این کنفرانس را مفید و سازنده دانستند و افزودند: «رادیو قرآن از ابزاری است که میتواند با رسانههای فاسد و مفسد بیگانگان که بشدت به اسلام هجمه کردهاند، مقابله کند.» خوشبختانه همه بزرگان و اساتید و شخصیتهای قرآنی داخل و خارج سازمان از این ابتکار استقبال کردند و خوشحال شدند و ما را از نظرات و راهنماییهایشان بهرهمند ساختند.
لزوم ترویج و توسعه فرهنگ قرآنی از سوی رسانهای پرقدمت چون رادیو بر چه مبنایی صورت گرفت؟
در دو سه دهه گذشته همواره این بحث مطرح بوده که چگونه میتوانیم از طریق رسانه به تبلیغ دین بپردازیم. اگر به تاریخچه تبلیغ نگاه کنیم درمییابیم قبل از آن که رادیو و تلویزیون و رسانهای وجود داشته باشد، وعظ، منبر و جلسات و محافل دینی و قرآنی در قالب یک رسانه تاثیرگذار، پیامهای دینی را منتقل میکردند. با روی کار آمدن رادیو و تلویزیون و گرایش گسترده مردم به آنها، این قالبهای رسانهای کوشیدند تا از این مهم دور نمانند و از ظرفیت خود برای تبلیغ دین استفاده کنند. اصلا کارکردهای دین و رسانه، نزدیک به هم است. ما برای رادیو، کارکرد آموزشی، تربیتی، ارشادی و اطلاعرسانی را مطرح و تعریف میکنیم. کارکرد دین هم سامان دادن جامعه، انبساط خاطر و ایجاد نشاط معنوی، کاهش آلام و رفع ناراحتیها، نیکو ساختن روابط اجتماعی و... است. لذا ترویج و توسعه فرهنگ دینی و قرآنی از سوی رادیو اجتنابناپذیر است. رسانه در جامعه امروز باید نقش منبر را ایفا و پیام دینی را به گونهای هنرمندانه به شنونده و مخاطبی که پای این منبر نشسته منتقل کند.
شاخصهای که این کنفرانس را از سایر جشنوارهها و همایشها ممتاز نمود چیست؟
شاخصه این کنفرانس، قرآنی بودن آن است. ما رادیوهای قرآنی و اسلامی را رصد کردیم که دارای فرستنده هستند، یعنی حتی رادیوهای اینترنتی نیز مد نظر نبودند.
پژوهش به عنوان عنصری مهم در عرصه برنامهسازی تا چه حد میتواند در روند تاثیرگذاری یا بهرهوری رسانه، موثر واقع شود؟
کار بدون فکر، شناخت و مطالعه به کف روی آب میماند و ماندگار نخواهد بود. اگر حرکتی با معرفت و تحقیق و پژوهش همراه باشد قطعا به سرمنزل مقصود خواهد رسید. پژوهش، حکم راهنما و بلد راه را دارد. در رادیو نیز کارها و مطالعات پژوهشی قطعا میتواند به یک منبع بسیار عالی برای برنامهسازی تبدیل شود و در بهرهوری رسانه، نقش موثری داشته باشد.
جای خالی پژوهش و برنامههای پژوهشمحور را در حوزه تولیدات قرآنی و دینی رادیو چقدر احساس میکنید؟
بدون شک در رادیو قرآن، همه برنامهها براساس پژوهش تولید میشود. در چارت کاری برنامهسازی هم مشاور برنامه داریم و سردبیران برنامهها نیز به کار تحقیقی مقیدند؛ حتی از کارشناسانی که در برنامهها حضور مییابند هم در طرح بحثها و موضوعات مختلف، راهنمایی میگیریم. در حوزه برنامههای پژوهشمحور نیز میتوان به برنامه (آیههای زندگی) که پروژهای عظیم و ملی است و اکنون دهمین دوره آن در حال پخش است و در اختتامیه کنفرانس جهانی هم از برندگان آن تقدیر شد، اشاره نمود. محقق، سردبیر و نویسنده این برنامه آیات موضوعی را انتخاب کرده و شنوندگان پس از تماس با برنامه، آیاتی که برایشان مطرح میشود را حفظ میکنند و در انتهای هر دوره طی مسابقهای، کسی که بیشترین تعداد آیات را حفظ نموده باشد، جایزه نفیسی دریافت میکند.
نگاه کنفرانس به این مقوله مهم و حساس چگونه بود؟
اصلا این کنفرانس بر مبنای استفاده و بهرهگیری همهجانبه رادیوها و برنامهسازان از پژوهشها و مقالات ارائهشده برگزار شد. معتقدیم آنچه برنامهسازی در رادیو را به نسبت 60 سال قبل متفاوت کرده است همین پژوهشها و تحقیقهاست. بررسی مقالات و پژوهشها بر عهده کمیته علمی پژوهشی کنفرانس بود که به سرپرستی شهریار ضیاء آذری از نخبگان حوزه و دانشگاه تشکیل شد. این کمیته در اولین روز برگزاری کنفرانس، مقالات و مباحث اندیشهای و نظری را تحت عنوان پانل اندیشه و مقالاتی که به انتقال تجربههای رسانهای اختصاص داشت و جنبه علمی ترویجی آن بیشتر بود را در پانل رسانه مطرح نمود و تنها مهمانانی به سخنرانی پرداختند که در مقالاتشان مطالب مفید و درخور توجهی ارائه داده بودند.
چه تعداد مقاله به دبیرخانه کمیته علمی پژوهشی کنفرانس رسید و کدام پانل بیشتر مورد توجه شرکتکنندگان قرار گرفت؟
15 مقاله از کشورهای خارجی و 20 مقاله از برنامهسازان و محققان داخلی به دبیرخانه کنفرانس رسید. در پانل رسانه با ترافیک عجیبی در تعداد مقالات روبهرو بودیم و مجبور شدیم در سطح بالاتری دست به انتخاب مقالات بزنیم. برخی از مقالات، موضوعاتی را از دل محورهای اصلی بیرون کشیده و ارائه داده بودند که عنوانهای بررسی مشکلات و چالشهای پیش روی رادیوهای قرآنی و اسلامی و نوآوری در رادیوهای قرآنی و... ازجمله آنهاست.
مقالات و تالیفهایی که در قالب کتاب و نشریه در اختیار برنامهسازان قرار میگیرد، فصل جدیدی نسبت به برنامهسازی رادیو در آنها شکل میدهد. آیا بارقه امیدی برای ثبت اثری مکتوب و ماندگار از میان آثار ارسالی وجود دارد؟
بله، این پیشنهاد نیز از سوی کمیته علمی پژوهشی ارائه شده است و هماکنون به دنبال راهکارهای عملی شدن آن هستیم. تلاش خواهیم کرد تا کلیه مقالات ارائه شده را در کتابی مجزا به 3 زبان فارسی، انگلیسی و عربی در دومین دوره کنفرانس ارائه دهیم و مقالات پژوهشی و ترویجی را نیز در مجلات تخصصی به چاپ برسانیم.
میزبانی این کنفرانس، همه ساله با جمهوری اسلامی ایران خواهد بود؟
معمولا کشور مبتکر که زنگ اولین دوره کنفرانس را به صدا درمیآورد تا آخر میزبان و متولی کار باقی خواهد ماند.
چه تلاشهایی برای مرتبط کردن مسائل مطروحه در کنفرانس با جریان برنامهسازی در رادیو آغاز کردهاید؟
کنفرانس تازه دیروز به پایان رسید، بدون شک چاپ و انتشار مقالات و پژوهشهای ارائهشده، در ساختار برنامهها و جریان برنامهسازی در کلیه رادیوهای شرکتکننده در کنفرانس موثر خواهد بود.
چطور شد که حضرت آیتالله مکارم شیرازی برای تجلیل در مراسم اختتامیه اولین دوره کنفرانس برگزیده شدند؟
پیشنهاد اولیه تجلیل و تقدیر از یک شخصیت قرآنی، توسط دکتر خجسته مطرح شد. افراد مختلفی مد نظر بودند که در نهایت، کمیته علمی پژوهشی و شورایعالی طرح و برنامه به این نتیجه رسیدند که در اولین دوره، از شخصیت برجسته قرآنی ایشان که سالهاست به عنوان مفسر و مترجم قرآن کریم خدمت کردهاند، تجلیل و تقدیر شود. به همین منظور نشانی قرآنی طراحی شد که به همراه لوح تقدیر مهندس ضرغامی به ایشان اهدا گردید. انشاءالله این حرکت را در دورههای بعد نیز از میان چهرههای شاخص حوزه و دانشگاه شاهد خواهیم بود.
فکر میکنید اتحادیه رادیوهای قرآنی و اسلامی، قبل از برگزاری دومین دوره کنفرانس تشکیل شده باشد؟
طرح تشکیل این اتحادیه طی برگزاری کنفرانس مطرح و با استقبال خوب کشورهای شرکتکننده مواجه شد. مجمع عمومی نمایندگان و مدیران رادیوهای حاضر در کنفرانس، آن را به تصویب رساندند، ما نیز در تلاشیم و دعا میکنیم تا این اتفاق دوباره زمانی رخ دهد. قبل از هر اقدامی باید دبیرخانه دائمی تاسیس شود. دبیرخانه، پیگیر ثبت این اتحادیه خواهد بود.
مقر اتحادیه در تهران خواهد بود؟
ممکن است مجمع کنفرانس در دومین دوره، پیشنهاد میزبانی دیگر کشورها را نیز مطرح کند، اما بدون شک دبیرخانه دائمی کنفرانس در تهران خواهد بود.
چرا فصل پاییز را برای برگزاری کنفرانس برگزیدید؟
معمولا بهترین زمان برگزاری همایشها و نشستها را به لحاظ تردد و حضور کارشناسان قرآنی و رسانهای، نیمه دوم سال و فصل پاییز میدانند.
کمبودهای اساسی این کنفرانس از دیدگاه شما؟
به طور طبیعی برگزاری هر جلسه مهمانی و کنفرانس با سختیها و مشکلاتی همراه است که اگر افق دید انسان گسترده و با آیندهنگری همراه باشد به این موارد جزئی توجهی نشان نخواهد داد. ما به عنوان برگزارکننده، کمبودی احساس نکردیم. لطف خدا سبب گردید تا کنفرانس به بهترین وجه برگزار شود. دیگران باید نقد کنند و مشکلات و کمبودها را گوشزد نمایند.
مهمانان از برنامههای جنبی و حاشیهای کنفرانس راضی بودند؟
به فضل و عنایت پروردگار بله. در حاشیه اولین روز برگزاری کنفرانس، نمایشگاههایی با همکاری روابط عمومی رادیو قرآن، رادیو معارف و اداره کل نغمات دینی برپا گردید که طی آنها، توانمندیهای صدا در حوزه برنامهسازی معرفی شد. علاوه بر آن نمایشگاههای عکس با موضوع فرآیند برنامهسازی در رادیو قرآن و عرضه محصولات قرآنی در قالب کتاب و سیدی نیز برگزار شد. سرود ویژه کنفرانس نیز با شعری از سهیل محمودی و آهنگسازی استاد آزرم به 3 زبان از سوی گروه اهلبیت علیهمالسلام اجرا گردید. مترجم شعر به زبان انگلیسی خانم دکتر فاطمه راکعی بودند و ترجمه عربی آن را نیز استاد موسی بیدج برعهده داشتند. روز دوم کنفرانس نیز با بازدیدهای متنوعی از استودیوهای رادیو قرآن، موزه قرآن، کتابخانه ملی، مجموعه
فرهنگی تاریخی سعدآباد و آرشیو رادیو قرآن که حاوی 15 هزار تلاوت از قاریان برجسته داخلی و خارجی و 10 هزار تواشیح، ابتهال و همخوانی فارسی است، همراه بود که لازم است از طریق روزنامه جامجم از تکتک مسوولان این مراکز که نهایت همکاری را با ما داشتند، تقدیر و تشکر ویژه نمایم. همچنین سایت ما نیز به نشانی:
شیما کریمی
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: