مراقب ‌‌قلبتان ‌‌باشید

در حال حاضر یک میلیارد نفر مردم دنیا اضافه وزن داشته و به علت افزایش فشار خون و انباشته شدن چربی‌های زائد در دیواره رگ‌های خونی‌ در معرض سکته‌های قلبی، انواع سرطان،‌ دیابت و... هستند.

60  درصد مردم دنیا هم فعالیت بدنی مناسب ندارند. این در حالی است که افراد کم تحرک 15 برابر بیشتر از افراد فعال در معرض بیماری‌های عروق کرونر قلب هستند. از سوی دیگر 18 درصد از حوادث عروق مغزی و 59 درصد از کل بیماری‌های قلبی مربوط به سطح کلسترول بالاتر از حد طبیعی است. به علاوه امروزه مصرف دخانیات و الکل هم به عوامل پر خطر برای حفظ سلامت ما اضافه شده‌اند. اگر بخواهیم عوامل استرس زا را به موارد فوق اضافه کنیم که حداقل در جامعه خود ما آمار مبتلایان به بیماری‌های قلبی چند برابر می‌شود.

همه اینها را گفتیم تا بدانید یک سوم مرگ‌ها که ممکن است در صورت بی توجهی، دامنگیر هر یک از ما نیز بشود،علل قلبی  عروقی دارند که دامنه آن نیز هر روز گسترده‌تر می‌شود. البته مقوله حفظ سلامت و البته قلب سالم مساله‌ای نیست که برای توجه به آن نیاز به بهانه داشته باشیم. با این وجود بهانه این نوشتار فرارسیدن 28 سپتامبر (7 مهر) یا روز جهانی قلب است. روزی که عنوانش به معنای تدوام حیات بشر با قلبی سالم و تپنده است.

28 سپتامبر (7 مهر)، روز جهانی قلب و در واقع دهه اول مهرماه هفته قلب است. روز جهانی قلب مناسبتی است که با هدف اطلاع رسانی و جلب حمایت اقشار مختلف جامعه برای کمک به بهبود اقدامات پیشگیرانه از بیماری‌های قلبی ‌ عروقی در سراسر دنیا بنا نهاده شده است و هر سال روی یک موضوع خاص از این گروه بیماری‌ها و فعالیت‌های مرتبط با آن تکیه می‌کند. در واقع هدف از نامگذاری روزی به این عنوان، آن است که افراد تشویق شوند تا با بهبود وضعیت و عادات غذایی، انجام ورزش و تحرک بیشتر و همچنین پیشگیری از عوامل خطرزای بیماری‌های قلب و عروق از ابتلا به بیماری‌های قلبی و عواقب غیر قابل جبران آن در امان بمانند.

فراموش نکنید که حمله قلبی و بیماری‌های عروق مغز سالانه 12 میلیون نفر را به کام مرگ می‌برد. فشارخون بالا سبب 7/1 میلیون مرگ (13درصد کل مرگ‌های دنیا ) است و 600 میلیون نفر مبتلا به فشار خون بالا در دنیا زندگی می‌کنند و به‌طور خلاصه بیش از 50 درصد مرگ‌ها و ناتوانی‌ها ناشی از بیماری‌های قلبی و سکته مغزی است که با مجموعه‌ای از تلاش‌های ساده، صرف هزینه کم و منطقی و اقدامات فردی می‌توان از عوامل خطرسازی چون فشارخون و کلسترول خون بالا، چاقی و مصرف دخانیات که زمینه‌ساز سکته مغزی و بیماری‌های قلبی ‌ عروقی هستند کاست و در نتیجه از مرگ و ناتوانی ناشی از این بیماری‌ها تا حد زیادی کم کرد.

کاهش سن مرگ قلبی در کشور

براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2000 میلادی بیماری‌های قلبی و عروقی 50درصد علت مرگ‌ها محسوب می‌شد و پیش‌بینی شده است این آمار در سال 2020 میلادی به 75 درصد مرگ و میرهای شایع در جهان برسد.

باعث تاسف است که بدانید آمار مرگ و میر ناشی از بیماری‌های قلبی در کشور ما بخصوص در سنین پایین نیز به مرز نگران‌کننده‌ای رسیده کما این که چندی پیش رئیس انجمن توانبخشی قلب و عروق و تنفس ایران با اشاره به کاهش سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی، از عدم توجه جامعه نسبت به این وضعیت، انتقاد کرد و با تاکید بر به روز نبودن آمار‌های مربوط به تعداد بیماران قلبی و عروقی در ایران، از قابل استناد نبودن آنها صحبت کرد.

در واقع نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد ‌سن بیماران قلبی و عروقی در ایران به علت تغییر شیوه زندگی بسرعت درحال کاهش است و باید از همین امروز تدابیری اندیشید تا مانع از کاهش سن مرگ قلبی در کشور شد.

به علاوه مشکل دیگر در اینجاست که حداقل یک چهارم بیماران قلبی از بیماری خود بی‌اطلاع هستند و نیمی از آنها هم هرگز درمان صحیح نشده‌اند.

چاقی، قلبت را خفه می‌کند

شاید آنچه می‌گوییم تکراری باشد، ولی باز هم تاکید می‌کنیم که چاقی به صورت مستقیم و غیرمستقیم، منجر به افزایش و شدت بیماری قلبی و عروقی و بسیاری از بیماری‌های دیگر می‌شود. پس نگذارید دچار بیماری چاقی شوید.

حتی متخصصان قلب و عروق می‌گویند به ازای هر 20 درصد اضافه وزن، خطر بیماری‌های قلبی 2 برابر افزایش می‌یابد. در سال‌های اخیر تحقیقات پزشکی بسیاری دال بر اهمیت نقشی که رژیم در جلوگیری و درمان بیماری قلبی بازی می‌کند ارائه شده و در این زمینه 4 عامل بزرگ در ارتباط با گرفتگی رگ‌های خونی و رژیم غذایی مطرح شده که عبارتند از بالا بودن کلسترول خون، بالا بودن فشار خون، دیابت و چاقی.

بنابراین اهداف پیشگیرانه رژیم، برای سلامت قلب عبارتند از پایین آوردن میزان بالای کلسترول خون، کنترل فشار خون، طبیعی کردن میزان قند خون و به دست آوردن وزن طبیعی و مناسب.

رژیم غذایی مناسب چگونه به قلب کمک می‌کند؟

اصلاح و کنترل فشار خون، اولین و مهم‌ترین عامل تاثیرگذار یک رژیم غذایی مناسب است. در کنار آن ورزش نیز می‌تواند به نرمال کردن فشار خون کمک کند. بسیاری از مطالعات نشان داده است فشار خون بالا میزان خطر حمله‌های قلبی را افزایش می‌دهد و رژیم غذایی می‌تواند نقش مهمی را در درمان فشار خون بالا بازی کند و اولین برنامه توصیه شده در کمک به پایین آوردن فشار خون، کاهش نمک در برنامه رژیم غذایی است.

پایین آوردن میزان کلسترول خون نیز از دیگر اثرات ناشی از یک رژیم کم‌چربی است. بدون شک طبیعی کردن وزن نیز با قطع کالری‌های عمده بخصوص چربی‌ها، ورزش منظم و پیاده‌روی ممکن است. همه این موارد به کاهش عوامل پرخطر در بروز بیماری‌های قلبی منجر می‌شود.

اگر بخواهیم نمونه‌های معمولی رژیم مناسب را به سرعت با هم مرور کنیم، به شما مصرف لبنیات کم‌چرب، غذا‌های پخته شده با روغن‌های گیاهی، سبزیجات و میوه‌های تازه، کاهش مصرف نمک، مصرف نان‌های سبوس‌دار به جای موادی که میزان جذب فیبر آنها بالاست و گنجاندن ماهی تازه و گوشت‌های کم‌چرب در رژیم غذایی‌تان را به طور جدی توصیه می‌کنیم.

اهمیت کاهش یک درصدی کلسترول خون‌

همان طور که گفتیم، یکی از عوامل مهم ابتلا به بیماری‌های قلبی بالا بودن کلسترول خون است. آنچه اهمیت دارد، این است که کاهش یک درصدی کلسترول خون 2 برابر از احتمال سکته می‌کاهد.

کلسترول نوعی چربی است که در خون جریان دارد و در بدن همه موجودات یافت می‌شود. در همه فرآورده‌های حیوانی، زرده تخم‌مرغ، محصولات لبنی و فرآورده‌های گوشتی میزان بالایی از کلسترول را می‌توان یافت. اگرچه کلسترول برای زنده بودن لازم و اساسی است، اما افزایش آن در خون می‌تواند موجب ایجاد خطر سکته قلبی برای فرد شود. در واقع میزان بالای کلسترول خون می‌تواند باعث ذخیره شدن چربی در سرخرگ و در نتیجه تصلب شرایین (گرفتگی عروق) شود. در حقیقت انسداد رگ‌های قلب، علت عمده حمله‌های قلبی در تمام کشورهاست. برای جلوگیری از حمله‌های قلبی سازمان بهداشت جهانی برای افراد بزرگسال میزان کلسترول را در حد 200 و حتی کمتر نیز پیشنهاد و تعیین می‌کند.

خوب است بدانید کلسترول بد که به آن LDL هم گفته می‌شود، می‌تواند به صورت ژنتیکی یا در اثر شرایط شیمیایی ویژه بدن ایجاد شود. همچنین رژیم غذایی غنی از چربی‌های اشباع، عدم تحرک یا دیابت و وزن بالا هم در ایجاد آن نقش دارد. کلسترول خوب که به آن HDL هم گفته می‌شود، به برداشت کلسترول بد از بدن کمک می‌کند. در حقیقت این نوع کلسترول موجب برداشتن کلسترول بد از روی دیواره عروق و سلول‌های بدن و انتقال آن به کبد و سپس دفع آن می‌شود.

چرا کلسترول خون بالا می‌رود؟

واقعیت این است که سطح کلسترول خون، با افزایش سن بالا می‌رود. در واقع سن عامل مهمی است که پزشک در تعیین سطح کلسترول بیمار در نظر می‌گیرد. همان طور که گفتیم، افزایش وزن هم از عوامل مهم دیگر در افزایش کلسترول خون است. کما این که افراد چاق بیشتر از دیگر افراد در خطر ابتلا به هایپرکلسترولمی هستند. در این افراد میزان کلسترول خوب هم پایین‌تر از افراد معمولی است.

از سوی دیگر در مردان، بویژه در سن زیر 50سال، بالا بودن میزان کلسترول بد و پایین بودن میزان کلسترول خوب بسیار شایع‌تر از خانم‌هاست. در عین حال در دوران یائسگی کاهش میزان هورمون استروژن باعث افزایش میزان کلسترول بد می‌شود. در این دوره سنی بروز هایپرکلسترولمی و به دنبال آن بیماری‌های
قلبی - عروقی در زنان شایع‌تر است. البته در بعضی افراد، سابقه خانوادگی ابتلا به هایپرکلسترولمی وجود دارد. انواع گوناگونی از نقص‌های ژنتیکی می‌تواند منجر به افزایش تولید کلسترول بد یا کاهش قابلیت برداشت آنها از خون شود.

بیماری‌ زمینه‌ای‌

بیماری‌هایی نظیر دیابت می‌توانند باعث کاهش میزان کلسترول خوب، افزایش تری‌گلیسیرید و تسریع روند آترواسکلروزیس شوند. فشار خون بالا هم می‌تواند روند آترواسکلروزیس را تسریع کند. بعضی از داروها می‌تواند باعث افزایش میزان کلسترول بد و تری‌گلیسیرید و کاهش میزان کلسترول خوب شوند.

به علاوه فاکتورهایی که به طور منفی روی سطح کلسترول تاثیر می‌گذارند، شامل مصرف نوشیدنی‌های حاوی الکل، استرس بیش از حد و استعمال سیگار هستند. ورزش می‌تواند باعث کاهش میزان کلسترول بد و افزایش میزان کلسترول خوب شود.

دیابتی‌ها بیشتر مراقب باشند

میزان بالای قند خون عامل دیگری است که خطر حمله‌های قلبی را افزایش می‌دهد. در واقع دیابت از عوامل خطر بیماری‌های قلبی  عروقی است. مبتلایان به دیابت باید بیش از دیگران مراقب سلامت قلب و عروق خود باشند.
پژوهش‌های فراوان پزشکی نیز نشان داده‌اند که عوامل خطر قلبی  عروقی در مبتلایان به دیابت نوع 2 شایع‌تر است. حتی خطر سکته مغزی در مبتلایان به دیابت که فشار خون بالا نیز دارند، 2برابر افرادی است که تنها به پرفشاری خون دچار هستند. این مساله اهمیت کنترل فشار خون در بیماری دیابت را آشکارتر می‌سازد.

فراموش نکنید که دیابت نوع 2 با یک رژیم غذایی قابل درمان است و دیابت نوع اول را نیز می‌توان با رژیم غذایی و انسولین کنترل کرد. کربوهیدرات‌های موجود در غذا می‌تواند در افزایش قند خون نقش مهمی را ایفا کنند.

دود سیگار قلب را خفه می‌کند

شاید نتوانید تصورش را بکنید که کشیدن سیگار چه بلایی بر سر قلبتان می‌آورد. ما برایتان می‌گوییم.
استعمال دخانیات سبب افزایش ضربان قلب و در نتیجه کار قلب می‌شود و فشار خون را هم بالا می‌برد. همچنین سیگار با اثر روی عوامل انعقادی و نیز تغلیظ خون، احتمال تشکیل لخته و بسته شدن سرخرگ‌ها را افزایش می‌دهد. به علاوه سیگار با تاثیر روی رگ‌های کوچک، خون‌رسانی به بخش‌های انتهایی اندام‌ها را مختل می‌کند و این عارضه در افراد دیابتی که گرفتاری اعصاب محیطی نیز دارند، بسیار مهم است و خطر قطع عضو را باز هم افزایش می‌دهد. این آثارحتی جدی‌تر از آثار سرطان‌زایی سیگار است که به طور مکرر از آن صحبت می‌شود.

30 دقیقه پیاده‌روی روزانه، راه نجات قلب‌

محققان دریافته‌اند 30 دقیقه پیاده‌روی روزانه به کاهش 20 درصدی احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی منجر می‌شود.
به علاوه پژوهش‌های پزشکی نشان داده است داشتن یک زندگی کم‌تحرک علاوه بر بیماری‌های کرونر قلب، احتمال دیابت و چاقی و در کنار آن عوامل پر خطر دیگر برای سلامت فرد را افزایش می‌دهد. ورزش می‌تواند ساختمان پلاکت و رسوب چربی را محدود کرده یا روند آن را در عروق معکوس نماید و اکسیژن‌رسانی به قلب را بهبود بخشد.

پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، تنیس روی میز، باغبانی و دویدن آرام فعالیت‌های بدنی هستند که اثر مفیدی بر تندرستی خواهند داشت. پس به شما توصیه می‌کنیم روزانه 30 دقیقه به فعالیت‌های بدنی بپردازید. این میزان فعالیت را می‌توانید در سه دوره 10 دقیقه‌ای نیز انجام دهید. البته فراموش نکنید که ورزش برای همه بیماران قلبی مفید نیست. پس بسیار حیاتی است که بیماران قلبی پیش از شروع ورزش حتما با پزشک قلب خود مشورت کنند و تحت نظر وی به فعالیت بپردازند.

خطر سکته‌های خاموش‌

نکته جالبی که محققان اخیرا به آن دست پیدا کرده‌اند، آن است که تقریبا از هر 4 حمله قلبی یکی از آنها فاقد هر گونه علامت هشداری است و اگر هم نشانه‌ای باشد، تنها در همان لحظه بروز حمله خود را آشکار می‌سازد.

به این نوع بیماری‌های قلبی، سکته خاموش اطلاق می‌شود که به دلیل کم‌خونی‌های موقتی پدید می‌آیند. در واقع نوعی کمبود اکسیژن مزمن در قلب است که سبب می‌شود خون نتواند مواد غذایی لازم را برای لحظه‌ای خاص به عضلات قلب برساند. این مساله بیمار را در شرایط بدی قرار داده و ریسک مرگ در آن تا حد بسیار زیادی در مقایسه با حمله‌های قلبی دیگر بالاست.

دلیل ایجاد کم‌خونی موقتی (ایسکمی) یا سکته خاموش همیشه تصلب شرایین است. به این ترتیب که نوعی گرفتگی در رگ‌های خونی قلب ایجاد می‌شود و این گرفتگی به مرور زمان بیشتر و بیشتر شده و به واسطه جمع شدن کلسترول در رگ راه جریان خون را به طور کلی مسدود می‌کند. در بیشتر موارد، این کاهش ناگهانی در گردش خون مانع می‌شود تا خون، مواد غذایی و اکسیژن کافی را به ماهیچه‌های قلبی برساند و سبب ایجاد گرفتگی و از کار افتادگی عضلات قلب می‌شود.

درمان بیماری‌های قلبی، از دیروز تا امروز

مسلما بحث درمان عارضه‌های شایع قلبی طی سال‌های اخیر دستخوش تحولات چشمگیری شده است؛ کمااین که اگر در گذشته تعویض دریچه میترال قلب یا عمل بایپس بسیار حساس و چشمگیر محسوب می‌شد، امروزه بحث استفاده از سلول‌های بنیادی در ترمیم بافت‌های فرسوده قلب، جراحی‌های آندوسکوپیک قلبی و البته کاربرد کرم‌های رباتیک در جراحی‌های قلبی می‌تواند آینده جراحی را حتی در حوزه قلب و عروق متحول سازد. با این حال تحولات ذکر شده در حوزه درمان بیماری‌های قلبی نیز در‌حال‌حاضر چالش‌برانگیز به نظر می‌رسد.

در ارتباط با پیوند سلول‌های بنیادی در مجموع اعتقاد بر این است که سلول‌های بنیادی قادر به بهبود عملکرد قلب به وسیله افزایش یا حفظ تعداد سلول‌های قلبی زنده، بهبود ذخیره رگی و افزایش عملکرد انقباضی در ناحیه آسیب دیده هستند. به‌این ترتیب استفاده از سلول‌های بنیادی برای درمان بیمارانی که از سکته قلبی رنج می‌برند یا با نارسایی‌های مزمن قلبی زندگی می‌کنند، روزنه امیدی را برای جامعه پزشکی و عامه مردم فراهم کرده است. با این حال در ارتباط با این روش نوین درمانی در کنار کاربرد کرم‌های رباتیک در درمان بیماری‌های قلبی باید به آینده این پیشرفت‌های تکنولوژیک، برای رسیدن به نتایج قطعی درمانی چشم دوخت.

حمله قلبی را بشناسید

ابتدا مشخص کنیم که مسدود شدن رگ‌های خونی قلب می‌تواند مانع گردش خون در قلب شود. این مساله می‌تواند منجر به لخته شدن خون در شرایین قلب شود و سکته قلبی در فرد به‌وجود آید.

متخصصان قلب، شرایطی چون فشار غیرقابل تحمل، احساس سیری، فشردگی و درد در قفسه سینه بیش از چند دقیقه و دردی که از ناحیه قفسه سینه به شانه‌ها کشیده می‌شود و در گردن و بازوها نیز ادامه پیدا می‌کند را از اصلی‌ترین نشانه‌های حمله قلبی معرفی می‌کنند. البته این درد می‌تواند ملایم تا شدید باشد و ممکن است با احساسی نظیر فشار، گرفتگی، تنگی نفس و سوزش همراه باشد، یا حتی ممکن است در قفسه سینه، بالای شکم، گردن، چانه و داخل بازوها و شانه‌ها باشد.

در عین حال شخص در قفسه سینه احساس ناراحتی شدید می‌کند، احساس غش کردن به وی دست می‌دهد، تعرق زیاد می‌شود، حالت تهوع در او ایجاد شده و نفس‌ها کوتاه‌کوتاه و بریده‌بریده می‌شوند. اضطراب، حالت ناآرامی و عصبانیت، سرد شدن بدن و بدن عرق کرده، رنگ پریدگی و زرد شدن بدن نیز ازجمله علائم دیگر این بیماری هستند.

البته باید توجه داشت که در یک حمله قلبی، تمام علائم همراه با هم در فرد ظاهر نمی‌شوند. حتی در بیماران دیابتی حمله قلبی ممکن است دردی به دنبال نداشته باشد و فقط با یک تهوع و استفراغ خود را نشان دهد. به هر حال در صورت مشاهده هر یک از این نشانه‌ها، فورا به مرکز درمانی مراجعه یا با اورژانس تماس بگیرید. اما حالا‌ که تاکنون با علا‌ئم حملا‌ت قلبی آشنا شدید، باید بدانید که خطر بروز ایست قلبی تا سن 45 سالگی در مردان بیش از زنان است و بعد از این سن بروز این بیماری در مرد و زن برابر است؟ ایست قلبی حالتی است که طی آن ضربان قلب کاملا از بین می‌رود و تاخیر در درمان حتی برای 3 تا 5 دقیقه ممکن است باعث مرگ یا آسیب دائمی مغز شود. تصلب شرایین و همچنین پیدایش لخته‌ها درون رگ‌های کرونر سبب می‌شود خونرسانی به سلول‌های عضله قلب کاهش یابد. در نتیجه کمبود اکسیژن و مواد غذایی و انباشت مواد زائد در عضله قلب پدید می‌آید. اگر سرخرگ کرونر به‌طور کامل بسته شود، سلول‌های قلبی مربوط به آن حوزه خواهند مرد که به این وضعیت انفارکتوس یا سکته قلبی می‌گویند. گاهی نیز در اثر اختلال شدید و گسترده در کارکرد عضله قلب، مرگ ناگهانی رخ می‌دهد.

سیگار، کم تحرکی، چربی، چاقی و استرس به عنوان عوامل تشدید بیماری‌های قلبی و عروقی و به دنبال آن خطر ایست قلبی هستند. استرس، دیابت، مصرف برخی داروها که ریتم قلب را دچار اختلال می‌کند و آدرنالین یا هر دارویی که فشار خون را در یک بیمار قلبی افزایش دهد، از عوامل افزایش‌دهنده خطر ایست قلبی هستند.

البته خیلی هم نگران نباشید، زیرا با پیروی از یک رژیم غذایی مناسب، انجام حرکات ورزشی، پیاده‌روی، کم‌کردن میزان نمک غذا، نکشیدن سیگار، دوری از تنش‌های عصبی و استفاده ازروش‌های مهار استرس و در نهایت بهبود کیفیت زندگی، می‌شود از بروز خطری که شاید به قیمت مرگمان تمام شود به‌طور جدی جلوگیری کرد.