رقابت فیلم‌ها را پر بار کنید

امسال جشنواره فجر برای آن‌که موقعیت مناسبی برای نمایش فیلم‌های 90 دقیقه‌ای ایجاد کند، کار را ساده کرده است. سال گذشته فیلم‌های 90 دقیقه‌ای متقاضی شرکت در جشنواره می‌توانستند با قرار گرفتن در صف فیلم‌های سینمایی، بعد از تایید توسط هیات انتخاب به نگاتیو 35 میلی‌متری تبدیل و به جشنواره راه پیدا کنند، اما امسال همه این فیلم‌ها قرار است در بخشی مستقل حضور پیدا کنند و در دو بخش بهترین کارگردان و  بهترین فیلم برای دریافت سیمرغ و جایزه نقدی با هم رقابت کنند.

مهرداد خوشبخت، کارگردانی که سابقه‌ای طولانی در ساخت فیلم‌های 90 دقیقه‌ای دارد، وقتی این خبر را از خبرنگار جام‌جم می‌شنود، با ابراز رضایت از چنین موضوعی پاسخ می‌دهد: «بالاخره این کاری بوده که از مدت‌ها قبل باید انجام می‌شده و جای رقابت فیلم‌های 90 دقیقه‌ای در کنار فیلم‌های سینمایی در جشنواره خالی بوده است.» خوشبخت با اشاره به اتفاق مشابهی که در جشنواره‌ای مانند کن و پس از نمایش فیلم‌های سینمایی رخ می‌دهد، می‌گوید: در جشنواره کن نیز آن‌طور که من شنیده‌ام بعد از نمایش فیلم‌های 90 دقیقه‌ای آثار ویدئویی و دیجیتالی نمایش داده می‌شود و در کنار آن بازاری تلویزیونی نیز شکل می‌گیرد. مشابه چنین اقدامی هم در سال‌های اخیر از سوی جشن خانه سینما و با برگزاری بخش‌های مستند، کوتاه و انیمیشن در کنار بخش اصلی رخ داده است. بررسی فیلم‌های 90 دقیقه‌ای نیز در گذشته از سوی تلویزیون انجام می‌شد، اما واگذاری آن به بخشی بجز تلویزیون بهتر است، زیرا برگزاری چنین جشنواره‌ای به شکل داخلی نمی‌تواند چندان موثر باشد، زیرا تلویزیون در آن شکل خودش باید به خودش جایزه بدهد.

خوشبخت به نکته دیگری نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: البته باید به این مساله هم توجه داشت که ملاک فیلم‌های حاضر در این بخش چیست، اگر محدودیت خاصی نباشد فیلم‌های زیادی وارد این بخش می‌شوند و این مساله کار داوری را سخت می‌کند، اما در مجموع تفکیک این فیلم‌ها از بخش فیلم‌های سینمایی بسیار مفید است، زیرا سال گذشته برخی فیلم‌ها بعد از تایید هیات انتخاب مجبور به تبدیل شدند که این مساله کیفیت آنها را پایین آورد.

به اعتقاد خوشبخت با برگزاری این دو بخش به صورت مستقل حجم فیلم‌های بخش سینمایی نیز کم می‌شود و اعتبار جوایز بخش ویدئویی هم بیشتر می‌شود.

فیلم‌هایی که نمایش داده نشده، بیایند

جشنواره فیلم فجر همواره حکم سکوی پرتابی برای اکران را دارد و بسیاری از فیلم‌ها در جشنواره حضور می‌یابند تا بعد از نمایش در این عرصه، به اکران عمومی راه پیدا کنند. در حال حاضر تلویزیون، موسسه رسانه‌های تصویری و شرکت‌های خصوصی تولید فیلم‌های 90 دقیقه‌ای را به شکل انحصاری به عهده دارند. با این‌که ماموریت‌های هر یک از این تولیدکنندگان کاملا مشخص است، اما تهیه‌کنندگان چنین آثاری تمایل زیادی دارند تا فیلم‌های خود را در اکران عمومی نیز شرکت دهند. حالا این سوال پیش می‌آید که آیا نمایش این فیلم‌ها در جشنواره توقعی برای اکران آنها ایجاد نمی‌کند؟

حبیب ایل‌بیگی، مدیر روابط عمومی بنیاد سینمایی فارابی با اشاره به مقررات حضور این فیلم‌ها در جشنواره می‌گوید: فیلم‌هایی که مایل به حضور در این بخش هستند نباید تا بهمن 87 در تهران و همچنین در سال‌های گذشته به نمایش درآمده باشند و از تاریخ تولید آنها نیز بیش از 2 سال نباید گذشته باشد، اما درباره ایجاد توقع برای اکران، این چیزی نیست که ما درباره آن اختیاری داشته باشیم و ما فقط جشنواره را برگزار می‌کنیم.

ایل‌بیگی درباره سقف آثار حاضر در این بخش می‌گوید: دراین بخش نیز مانند بخش اصلی جشنواره با توجه به کیفیت فیلم‌ها، تعداد آنها معین می‌شود و با توجه به حجم بالای این فیلم‌ها محدودیتی از لحاظ تعداد فیلم‌ها برای شرکت در این بخش وجود ندارد و همه چیز به نظر هیات انتخاب بستگی دارد.

وقتی از ایل‌بیگی درباره مشارکت جشنواره با تلویزیون در برگزاری این بخش تازه سوال می‌کنم هم پاسخ می‌دهد: این تصمیم از سوی شورای سیاستگذاری جشنواره گرفته شده، اما امیدواریم تلویزیون نیز با استقبال از این بخش، در کیفیت برگزاری آن به ما کمک کند. امسال سال اول برگزاری این بخش است و ما نمی‌دانیم چقدر از برگزاری این بخش استقبال خواهد شد.

نباید توقع اکران ایجاد کرد

سیروس تسلیمی، پخش‌کننده و تهیه‌کننده سینمای ایران نیز با استقبال از برگزاری بخشی ویژه برای نمایش فیلم‌های 90 دقیقه‌ای در جشنواره می‌گوید: به نظرم نمایش مستقل چنین فیلم‌هایی می‌تواند فضای مناسبی را برای رقابت این آثار فراهم کند، زیرا گاهی این فیلم‌ها به دلیل شرایط نامناسب نمایش جشنواره مورد توجه قرار نمی‌گیرند. البته در سال‌های اخیر فیلم‌های ویدئویی اندکی در جشنواره نمایش داده شده که کیفیت آنها مناسب بوده و اتوبوس شب یکی از این موارد بوده است.

تسلیمی در این زمینه پیشنهادی را مطرح می‌کند و می‌گوید: به نظر من بهتر است نمایش فیلم‌های ویدئویی در بخش مستقلی انجام شود، زیرا نمایش این فیلم‌ها در بخش سینمایی جشنواره و در کنار این فیلم‌ها، به دلیل آن‌که با ساختار 90 دقیقه‌ای ساخته شده و نسبت به فیلم‌های سینمایی کیفیت کمتری دارد، هم ایجاد سوءتفاهم می‌کند و هم این‌که مانند برگزاری مستقل سبب نمی‌شود که این بخش جدی گرفته شود. البته این فیلم‌ها این آسیب‌پذیری را هم دارند که معمولا یک بار نمایش داده می‌شود و بعد فراموش می‌شود. بهترین کار نیز این است که سازمان صدا و سیما که تولیدکننده اصلی این فیلم‌هاست، این آثار را در جشنواره‌ای مستقل نقد و بررسی کند.

وقتی درباره این مساله که آیا نمایش این فیلم‌ها در جشنواره در سازندگان آنها برای اکران توقعی ایجاد می‌کند یا خیر، می‌پرسم هم تسلیمی می‌گوید: سینماگران همواره نگران این مساله هستند که با توجه به محدودیت اکران و سالن‌های سینما، حضور این فیلم‌ها نیز رقیبی جدی محسوب شود و این عرصه را تهدید کند.

هر فیلمی مناسب نمایش سینما نیست‌

این روزها در تلویزیون فیلم‌های 90 دقیقه‌ای گاه در فاصله‌ای 2 ماهه تولید و پخش می‌شوند، شاید قرار دادن قید «عدم نمایش فیلم‌های 90 دقیقه‌ای» سبب شود بسیاری از فیلم‌ها امکان شرکت در این رقابت را پیدا نکنند و از سوی دیگر ممکن است تهیه‌کنندگان چنین فیلم‌هایی به سودای دریافت جایزه، فیلم‌های خود را به بهانه‌هایی همچون مشکلات فنی، تا برگزاری جشنواره جهت نمایش به تلویزیون ارائه نکنند.

ایجاد توقع در صاحبان این فیلم‌ها نیز همان‌گونه که تسلیمی می‌گوید بحثی است که باید کاملا جدی گرفته شود، ضمن آن‌که بسیاری از این فیلم‌ها با سرمایه‌های دولتی ساخته می‌شود و این مساله امکان خوبی برای اکران آنها فراهم می‌کند.

در کنار همه اینها نباید از یاد برد فیلمی که از تلویزیون نمایش داده می‌شود، با فیلمی که از سینما قرار است نمایش داده شود تفاوت دارد. 2 سال قبل فیلم «ساعت 25 » ساخته مسعود آب پرور در جشنواره شرکت کرد، اما بعد از آن به جای اکران عمومی از شبکه ویدئویی نمایش داده شد، زیرا فیلم کشش اکران سینماها را نداشت. در مجموع در مفید بودن چنین حرکتی نمی‌توان تردید داشت، اما قطعا باید چاره‌ای اندیشید تا این حرکت نتایج مثبتی به دنبال داشته باشد.