دروازه قرآن شیراز تجلیگاه معنویت سفر
نام شیراز ، با یکی از بناهای معروف این منطقه ، یعنی دروازه قرآن عجین شده است . این بنای معروف ، در ورودی شهر شیراز و منطقه تنگ الله اکبر در معبر طبیعی کوهستان شمالی شیراز قرار دارد
1- دروازه های مذهبی - مکانهای مذهبی برای تجلی معنویت مذهبی و انجام مراسم آن است و دروازه نقش حد فاصلی را میان جهان مادی و جهان معنوی ایفا می کنند.
2- دروازه نظامی - در این حالت ، دروازه ها تنها راه ورود و خروج به قلعه ها و بناهای نظامی به شمار می آیند.
3- دروازه های حکومتی - دروازه ها فضای ورودی به مرکز حکومت هستند. ورود به کاخها و قصر فرمانروایی ها از طریق گذر از دروازه ها امکان پذیر شده است . این نوع دروازه ها از جبروت و آرایش بیشتری برخوردار بوده اند.
4- دروازه عمومی - در زندگی اجتماعی فضاهای عمومی مانند پل ، گردشگاه ، حمام ، مدرسه ، بازار، میدان ، کاروانسرا و امثال آن ساخته می شدند. دروازه ها در این حالت دیگر شکل جداکننده ندارند ، بلکه دروازه برای این نوع فضاها مکان اتصال فرد به جامعه و مکانی است که با عبور از آن ، فردیت خاتمه می یابد و اجتماع رسمیت پیدا می کند.
5- دروازه شهری - دروازه شهری مفهومی وسیع تر از دروازه های دیگر دارند. به این معنی که دروازه شهری می تواند، عمومی ، نظامی ، حکومتی و حتی نمادین یا مذهبی باشند ، زیرا یک شهر هم مرکز نظامی و حکومتی و دربرخی از شهرهای مقدس مثل مکه ، مشهد و امثال آن یک مرکز مذهبی است . به هر حال دروازه شهر، محل ورود به شهر و شروع تمدن و جامعه است .
دروازه قرآن شیراز ضمن آن که از قدیمی ترین دروازه های تاریخی است از هر 5جنبه اهمیت و ویژگی دارد. بنای اصلی دروازه قرآن را - که بنایی زیبا و محکم با دو اتاق در هر طرف بوده - به دوران عضدالدوله دیلمی یعنی سال 338ه.ق موسس آل بویه نسبت داده اند. بالاخانه این مکان ، اتاقی با یک پنجره بزرگ و مشبک در میان بوده و در درون اتاق مزبور یک جلد و برخی گفته اند 2جلد قرآن نفیس و گرانبها معروف به «قرآن هفده من» قرارداشت ، تا مسافران هنگام سفر از زیر آن عبور کنند. طی یک رسم قدیمی ، مردم شیراز روز اول هر ماه قمری به این دروازه می آمده و از زیر این قرآن رد می شده اند و بدین ترتیب خود را تا آخر ماه در پناه کتاب آسمانی مقابل بلایا بیمه می کرده اند. برخی ، خط قرآن مذکور را به امام زین العابدین (ع) منسوب دانسته اند، ولی اغلب عنوان کرده اند که قرآن مذکور به خط سلطان ابراهیم ، فرزند شاهرخ گورکانی (قرن نهم هجری) است . این بنا در زمان حکومت کریم خان زند ( 1172ه.ق) روبه ویرانی بود و به وسیله زکی خان ، وزیر اعظم شیراز مرمت اساسی شد و تا سال 1315ه.ش همچنان پابرجا بود. در این سال به منظور توسعه راه و به دنبال خراب کردن دروازه های دیگر در گوشه و کنار کشور، این دروازه به دست شهردار وقت با دینامیت خراب شد. در سال 1337ه.ق ، یکی از بازرگانان معروف شیراز به نام حاج حسین اعتماد التجار ایگاری دروازه جدید را با فاصله از محل دروازه کهن برپا کرد؛ دروازه قرآن جدید با اندازه دهانه ای بزرگتر، بنا بر وصیت اعتماد التجار، اتاق کوچک سمت چپ دروازه را که به دره کنار تنگ مشرف بود، به محل آرامگاه او اختصاص دادند. در پیشانی نماهای دروازه قرآن که با کاشی 7رنگ ساخته شده است ، آیاتی از کلام الله مجید نوشته شده است . با نگاه اجمالی می توان دریافت که دروازه قرآن مبتنی بر نظام هندسی دقیقی ساخته شده است . جدای از نظام هندسی ، این دروازه ویژگی های جغرافیایی و مکانی قابل توجهی داشته است . دیورافوآ در سفرنامه اش می نویسد: «این معبر تنگ [منظور تنگ الله اکبر است] تنها راهی است که می توان از آن به دشت شیراز رسید و تا شهر، یک کیلومتر فاصله دارد»، دروازه قرآن در زمان احداث با حصار و دروازه ورودی شهر فاصله داشته ، ولی به سبب موقعیت خاص و نقش ارتباطی ویژه ، با اهداف و انگیزه های فرهنگی و مذهبی و تجلی یافتن احساس مسافران در معماری و شهرسازی ، به عنوان دروازه نمادین شهر شیراز از ارزش خاصی برخوردار بوده است . دروازه قرآن ، از ویژگی استراتژیک برخوردار است . شهر شیراز از ارزش خاصی برخوردار بوده است . دروازه قرآن ، از ویژگی استراتژیک برخوردار است . شهر شیراز به صورت طبیعی محصور در دشتی میان کوههای بلند است در مسیر جاده اصلی از طرف شمال ، به علت وجود کوه های بلند، اثری از شهر شیراز دیده نمی شد، تا هنگامی که مسافران به تنگ الله اکبر برسند و در این مکان ، از میان شکاف کوه و در میان قاب دروازه قرآن ، منظره زیبا و دلربای شیراز را ببینند. تعجب کنند و بی اختیار زبان به تحسین و آفرین گشایند و واژه الله اکبر را بر زبان جاری کنند. جکسن در سفرنامه اش می نویسد: «شیراز با همه جلال و زیبایی اش گویی جزیره ای از دل دریای زمردگون سر برمی کشد که رشته ای از تپه های ارغوانی رنگ در میانش گرفته اند. رنگ آمیزی این منظره هم متنوع و هماهنگ است و با چنین زیبایی شگفت نیست ، اگر شیرازیان دروازه شهر را که در این نقطه در دل دروازه شکوهمندتر طبیعت ساخته اند، تنگ الله اکبر می نامند، زیرا هر بیننده ای که چشمش بر این منظره می افتد، بی اختیار فریاد برمی آورد: «الله اکبر» از دیگر سو، عبور از زیر کتاب آسمانی قرآن ، هنگام سفر، یکی از ابعاد عینی مذهب ما به شمار می آید و به عنوان یک سنت و رسم مذهبی شناخته می شود. این سنت نیز برای انگیزه ساخت دروازه قرآن بی تاثیر نبوده است . از دیگر ویژگی های دروازه قرآن ، این بوده است که پس از عبور از جاده های باریک و خطرناک کوهستانی و گذر از بیابان گرم و خشک و سوزان ، عبور از گردنه های سختی که بیم یورش حمله حیوانات وحشی و راهزنان می رفت ، افراد با عبور از آن به امنیت دست پیدا می کردند. امروزه اطراف دروازه قرآن به یک مجموعه تفریحی و گردشگاه شهری تبدیل شده است . بدین ترتیب با تاسیس این گردشگاه در حضور مردم ، خاطره این بنای تاریخی و قابل توجه زنده نگاه داشته می شود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
