داروسازی در پیچ و خم آموزش‌

ناهماهنگی در پذیرش دانشجو

در یک نظام مناسب سلامت رشته داروسازی باید بتواند نیازهای ملی را برآورده کند و نظام آموزشی نیز به تعداد مناسب متخصصان این رشته را تربیت کند.اما متاسفانه یکی از مهم‌ترین مشکلات نظام آموزشی داروسازی ناهماهنگی میان نیاز کشور و تربیت داروساز در نظام آموزشی کشور است. طبیعتا نظام آموزشی داروسازی باید بر اساس نیازهای کشور ورودی خود را تنظیم و کیفیت محصول انسانی خود را تعریف کند.

مشخص شدن این‌که چه انتظاراتی از داروساز در کشور داریم و در چه موقعیت‌هایی قرار است از این افراد بهره‌برداری کنیم باید به طور مناسب در نظام سلامت کشور تعریف شود.

در شرایط فعلی به نظر می‌رسد هماهنگی کاملی در تربیت دانشجو وجود ندارد. در واقع تحولات بازار دارویی نظام آموزشی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. 8 سال پیش کشور شاهد افزایش چشمگیر عرضه داروساز نسبت به تقاضای موجود شد که این امر موجب شد قیمت کار داروساز در بازار کار بشدت افت کند و فارغ التحصیلان به بازار کار کمتر وارد شوند و کشور با نوعی کمبود داروساز مواجه شود. اما در چهار پنج سال اخیر سیاست دارویی کشور درخصوص داروهای وارداتی تغییر کرد و دوباره مراکز و دفاتر شرکت‌های دارویی خارجی در ایران فعال شده‌اند و در کنار مراکز تک نسخه‌ای این شرکت‌های دارویی خارجی نیز تعداد زیادی داروساز را جذب کرده اند که این کار تعادل عرضه و تقاضای داروساز را بشدت دچار اختلال کرد. در صورتی که اگر این کار بر اساس یک سیاست درازمدت صورت می‌گرفت نظام آموزشی می‌توانست برنامه‌ریزی بهتری درخصوص تعداد دانشجویان این رشته داشته باشد.

رئیس انجمن علمی داروسازان کشور معتقد است افزایش ظرفیت پذیرش داروسازی در حال حاضر راه‌حل مناسبی برای رفع مشکل کمبود داروساز نیست، بلکه کشور پیش از آن‌که کمبود داروساز داشته باشد با مشکل توزیع داروساز و تعریف نشدن جایگاه حرفه‌ای داروساز در جامعه مواجه است.

دکتر خویی معتقد است تعداد قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان دانشکده‌های داروسازی به کارهایی غیر از حرفه داروسازی اشتغال پیدا می‌کنند.

او بر لزوم برآورد واقعی درصد فارغ‌التحصیلان داروسازی که به طور فعال مشغول کار هستند تاکید می‌کند و می‌گوید: تعداد فارغ‌التحصیلان دانشکده‌های داروسازی در یک دهه اخیر با کسانی که در حال حاضر مشغول کار داروسازی هستند باید مقایسه شوند و تنها در این صورت است که مشاهده می‌کنیم متاسفانه داروسازان بر اساس اولویت‌ها تقسیم بندی و توزیع نشده‌اند.

تغییر شیوه آموزش‌

 طی سال‌های گذشته موضوع کیفیت در آموزش و جامعه نگر کردن آموزش گروه علوم پزشکی در کشور مطرح بوده است تا فارغ‌التحصیلان در حین تحصیل با مشکلات جامعه آشنا شوند و مهارت‌های لازم را بیاموزند. رشته داروسازی نیز از این مقوله مستثنا نبوده است.

90 درصد دانشجویان داروسازی پس از فارغ‌التحصیلی در داروخانه مشغول کار می‌شوند و در واقع داروخانه به عنوان محل اصلی ایفای نقش این دانشجویان است و آنها باید بتوانند مهارت‌های لازم را برای فعالیت در این مکان بیابند.

در همین راستا بحث تغییر در برنامه آموزش داروسازی در سال 84 به صورت نهایی تدوین شد و از سال تحصیلی 85  اجرا شد. در برنامه قبلی با این‌که سعی می‌شد دانش روز منتقل شود اما مهارت‌های بالینی به دانشجویان آموخته نمی‌شد و آنها نمی‌توانستند به ابزار مهارت مسلح شوند به طبع آن دانش نیز بدرستی منتقل نمی‌شد. یکی از نکات مهم این تغییر برنامه افزایش ساعات کارآموزی و کارورزی در داروخانه‌ها و بخش‌های آموزشی است.

در برنامه جدید آموزشی، دانشجویان داروسازی در ترم‌های پایانی در عرصه بخش‌های آموزشی بیمارستان و داروخانه‌ها مهارت‌های بالینی و چگونگی رودررو‌شدن با بیمار و سایر حرفه‌های پزشکی را فرا می‌گیرند.

از همین رو دانشجویان باید حدود 600 ساعت در داروخانه و 600 ساعت در بخش‌های آموزشی بیمارستان کارآموزی بگذرانند تا به مهارت‌های لازم به عنوان مشاورین علوم دارویی دست یابند.

البته مهم‌ترین مشکل دانشکده‌ها در این خصوص، کمبودهای فنی و امکانات داروخانه‌های شهری و بیمارستانی است و با توجه به این‌که پیش از این دانشکده‌های داروسازی از سیستم بیمارستانی جداست، هماهنگی با بیمارستان‌های تابعه دانشگاه‌ها نیز کمی کار آموزش را سخت می‌کند.

تخصص‌های متنوع‌

در سال‌ 1345 هیچ رشته تخصصی داروسازی در کشور وجود نداشت؛ اما اکنون داروسازان پس از ورود به دانشگاه و گذراندن دوره دکتری عمومی در رشته‌های تخصصی بسیاری ادامه تحصیل می‌دهند که می‌تواند نیاز کشور را برطرف کند.

رشته داروسازی در داروخانه ها، کارخانجات دارویی، مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاه‌ها و تدریس در دانشگاه‌ها قابل تقسیم بندی است و همین امر موجب شده است دانشکده‌های داروسازی نیز از موضوع گسترش رشته‌های تخصصی غافل نباشند و به تربیت دانشجو در این رشته‌ها بپردازند.

دانشکده‌های داروسازی کشور طی 2 دهه گذشته با کسب توانمندی لازم، توانسته اند دانشجویان بسیاری را در رشته‌های دکتری تخصصی (Ph.D) تربیت کنند تا این دانشجویان همگام با پیشرفت‌های دانش دارویی در جهان با علوم روز آشنا شوند.

راه اندازی دوره‌های تخصصی امکانات و تجهیزات خاصی را می‌طلبد که با توجه به مشکلات مالی باید وزارت بهداشت نیز حمایت لازم را اعمال کند.

البته نکته ظریفی نیز در این میان وجود دارد و آن نیاز سنجی است.اگر بنا باشد دانشگاه‌ها بدون توجه به نیازهای واقعی کشور در رشته‌های دکتری تخصصی دانشجو تربیت کنند، در آینده‌ای نه چندان دور شاهد وجود ناهمگونی در میان متخصصان این رشته نیز خواهیم بود به این معنا که در برخی رشته‌ها مازاد و در برخی رشته‌ها کمبود دیده می‌شود.

دلا‌رام شجاعی باغینی‌