زمین‌ تب‌ ‌کرده ‌‌است‌

چندی پیش همزمان رسانه‌های جهان  گزارش‌های  متعددی از بحران‌های جدید بهداشتی که در اثر تغییرات آب و هوایی ایجاد شده است، پخش کردند. در این گزارش‌ها به شیوع برخی بیماری‌های ویروسی مانند هانتاویروس اشاره شد که میزبان اصلی آن موش است و می‌تواند به راحتی به انسان منتقل شود. شیوع این بیماری زمانی که هوا گرمتر از حد معمول می‌شود، گسترش می‌یابد و بتازگی در برخی مناطق جهان که قبلا شیوع نداشته مشاهده شده است. به همین علت گروه‌های متعددی از محققان و صاحب‌نظران علوم پزشکی و اپیدمیولوژی مشغول بررسی ارتباط میان گرم شدن زمین و شیوع بیماری‌های مختلف هستند.

از اینها که بگذریم، واتیکان برای سال 2008 فهرست گناهانی را اعلام  کرده که  از جمله گناهان جدید کمک به گرم شدن زمین و اسراف در مصرف انرژی و برق بوده است. شاید اعلام درخواست یک ساعت خاموشی چراغ‌ها در 29 مارس که در ده‌ها کشور اجرا شد نیز بی‌ارتباط با فهرست مورد اشاره نبوده باشد.در هر حال این خاموشی نوعی ابراز نگرانی در مورد میزان و نوع مصرف انرژی و تاثیرات آن بر گرمای زمین است. وقتی این خبرها را به علاوه خبرهای جسته و گریخته دیگری می‌خوانی، فکر می‌کنی گرم شدن زمین که هیچ، به نظر زمین تب کرده است.

بسیاری از تحولات در سطح جهانی، امروز ریشه در وقایع و جریانات محلی دارد. اتفاقاتی به ظاهر کوچک و محدود که می‌تواند اثراتی گسترده بر جهان اطراف خود باقی بگذارد. به همین ترتیب مدیریت‌های محلی به صورت تجمعی می‌تواند آثار و تبعات کلان و فراگیر بیابد. این مساله بیانگر پیوستگی میان تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی و مشارکت مدنی و شهروندی است.

در این میان ایرانیان به دلایل فراوان فرهنگی، اعتقادی و تاریخی می‌توانند خود را شهروندان فعال جهانی بدانند، اگرچه این صفت در دوره‌های مختلف وزن و تعریف متفاوتی داشته است. استقرار اولین تجربه مردم‌سالاری دینی در ایران وجهه خاصی به این نقش در تاثیرگذاری و اصلاح روندهای ناپایدار و غیرعادلانه کنونی جهان بخشیده و آن را با رسالتی عظیم همگام ساخته است؛ رسالتی که گرچه بار عمده آن را دولت و ساختارهای حکومتی به دوش می‌کشند، اما بازیگران جامعه مدنی، سازمان‌های مردم نهاد (غیردولتی) و تک‌تک آحاد جامعه را نیز شامل شده و دربر می‌گیرد.

این توانایی بی‌شک امروزه می‌تواند در مقابله با تخریب طبیعت و محیط زیست کره زمین به عنوان تنها مامن انسان به کار گرفته شود. از همین رو فعالیت انسان‌های نگران و مسوول در مقابل پدیده مخرب تغییرات آب و هوایی که وضعیت کره زمین را بحرانی کرده، تنها روزنه امید برای نجات زمین است.

البته برنامه‌های دولت‌ها در جلوگیری از تغییرات جوی، زمانبر است. ما این همه فرصت نداریم و باید از همه امکانات برای مقابله با افزایش گازهای گلخانه‌ای و تغییرات جوی استفاده کنیم. برای رسیدن به این هدف ما به اقدامات جهانی نیازمندیم. اقدامی مانند کاشت یک میلیارد درخت با شعار هر خانواده یک درخت.

درختان در پیشگیری از بروز تغییرات جوی، نقش ویژ‌ه‌ای دارند. این به آن علت است که جنگل‌ها بزرگ‌ترین اکوسیستم‌های زنده روی زمین هستند و با جذب گازهای گلخانه‌ای به پیشگیری از بروز تغییرات جوی کمک می‌کنند. هر درخت در‌هر‌سال‌12‌کیلوگرم دی‌اکسیدکربن جذب می‌کند و می‌تواند اکسیژن لازم برای یک سال یک خانواده 4 نفره را تامین کند. با این حساب، یک هکتار جنگل می‌تواند 6 تن دی‌اکسیدکربن جذب کند. گاز دی‌اکسیدکربن یکی از گازهای گرم‌کننده زمین است که افزایش آن در نیم قرن اخیر تا به امروز خسارات جبران‌ناپذیری بر محیط زیست زمین وارد کرده است.

آب شدن یخ‌های قطبی، تشدید سیل، خشکسالی و تخریب آب‌سنگ‌های مرجانی ازجمله پیامدهای پدیده گرم شدن زمین است؛ اما این ‌که کاشت درختان، هم‌اکنون ضرورتی است که منجر به حرکت‌هایی مانند اقدام برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در فراخوان مردم جهان برای کاشت یک میلیارد درخت شده، به تخریب جنگل‌های سطح زمین بازمی‌گردد.

شدت تخریب جنگل‌ها تا به امروز به حدی بوده است که برای جبران آن باید 130 میلیارد هکتار درخت بکاریم. برای رسیدن به این 130 میلیارد هکتار لازم است 10 سال متوالی هر سال‌ 14 میلیارد اصله نهال جدید کاشته شود، یعنی هر فرد به طور متوسط باید سالانه دو نهال بکارد.البته برای نجات زمین تنها کاشت درخت کافی نیست. برای جلوگیری از تغییرات جوی باید از مردم خواست تا در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند. کارشناسان می‌گویند در صورتی که فقط هر شهروند انگلیسی پس از هر بار استفاده از کامپیوترش آن را خاموش کند، انرژی کافی برای خانه‌های 3 میلیون انسان ذخیره می‌شود.

به این حرکت جهانی بپیوندید. هر یک از ما می‌تواند نهالی بکارد و به مسیری جدید قدم بگذارد. مسیری که می‌گوید از شهروند محلی تا شهروند جهانی فاصله چندانی نیست.

از طرف دیگر بررسی‌ها نشان داده است که در محیط طبیعی قطب به خاطر آب شدن یخ‌ها تغییراتی در حال روی دادن است و زندگی حیوانات منطقه بویژه خرس‌های قطبی را تهدید می‌کند. از زمانی که آب شدن یخ‌های قطبی زندگی حیوانات و گیاهان را در عرض‌های جغرافیایی کمتر و نزدیک به قطب تهدید می‌کند، اشعه‌های خورشید موقعیت خوبی را برای حیات قطبی برخی دیگر پدید می‌آورد.

گیاهان قطبی معمولا در اغلب روزهای سال در میان یخ‌ها اسیر هستند. این روزها وقتی که یخ‌ها در بهار زودتر آب می‌شوند، به نظر می‌رسد گیاهان مشتاقند برویند. تحقیقات نشان می‌دهد در خاک‌های جدید آن گونه‌ای از فتوسنتز که کلروفیل‌ تولید می‌کند بیشتر از خاک‌های قدیمی یافت می‌شود که همین مساله نشان‌دهنده توسعه حیات در منطقه قطب طی دهه‌های گذشته است.

این مساله که 125 دریاچه در همین چند دهه گذشته در قطب ناپدید شدند و از بین رفتند، نشان می‌دهد اثرات گرمایش جهانی در قطب از هر جای دیگر کره زمین بیشتر است.

این موضوع، تحقیقات را از گم شدن آب‌ها به این نکته رساند که ممکن است لایه منجمد دائمی زیر این دریاچه‌ها آب شده باشد. وقتی این لایه دائمی یخزده آب شود، آب دریاچه‌ها می‌تواند در خاک نفوذ کند و در نتیجه دریاچه‌ها خشک می‌شوند.

حمیده سادات هاشمی‌