ضرورت تشکیل پلیس اطفال

پلیس پیشگیری برای بزرگسالان جنبه ارعابی و انصرافی دارد، ولی درخصوص اطفال و نوجوانان بعد حمایتی و تربیتی مد نظر است. بنابراین واحدهای پلیس مخصوص پیشگیری از وقوع جرائم اطفال باید گذشته از تحصیلات و آ‌موزش‌های لازم، دوره‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت آموزش‌های مرتبط در رشته‌های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، جرم‌شناسی، مبانی علوم انتظامی و ... را طی کرده و تعلیمات لازم برای حمایت از کودکان نیازمند به مساعدت مادی و معنوی و چگونگی ارتباط با دادگاه اطفال یا مراکز ذی‌ربط را از مراکز آموزش پلیس و دانشگاه‌ها  خصوصا دانشگاه علوم انتظامی  در سطح افسران گذرانده باشند.

شفقت، محبت، رفتار مودبانه، گوشزد نمودن اشتباهات کودکان، احترام گذاردن و دوره‌های آموزش ضمن خدمت از ویژگی‌های این‌گونه افراد پلیس است.

در ایران، علی‌رغم تصریح ماده 53 قانون تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان مصوب 30/6/82 که مقرر می‌دارد نحوه تشکیل پلیس ویژه اطفال و وظایف و حدود اختیارات آن، به موجب لایحه‌ای که وزارت کشور ظرف مدت 6 ماه از تاریخ تصویب این قانون تهیه و برای تصویب به مجلس تقدیم می‌کند، مشخص می‌شود اقدام چندان مهمی صورت نگرفته است. به عبارتی خود دادرسی بزرگسالان با کمبود منابع مادی و انسانی روبه‌روست، چه رسد به دادرسی ویژه اطفال که علت آن حجم بالای ارجاعات و درگیری بیش از حد ماموران کلانتری‌ها و کمبود نیروهای انسانی در سازمان نیروی انتظامی است و این‌که این کارکنان درخصوص نحوه برخورد با اطفال بزهکار هیچ‌گونه آموزش یا دوره‌ای را نگذرانده‌اند.

پلیس ایران حدود 4 سال است که با برگزاری کلاس‌های آموزشی روسای کلانتری‌های استان‌ها اقدام به تربیت آموزش نیروی متخصص در این زمینه کرده است. در این اقدام مهم، پلیس اطفال با مهارت فنون و روش‌های برقراری ارتباط با اطفال و نیز بینش رویارویی با اطفال متهم و مجرم آشنا می‌شود.

خانم دکتر علیایی‌زند، استاد دانشگاه علامه طباطبایی در این‌خصوص عقیده دارد: پلیس کودکیار عضوی از نیروی انتظامی است که با لباس و تعالیم ویژه و برای تامین امنیت اطفال و نوجوانان به کار گمارده خواهد شد. جلوگیری از هرگونه آزار و سوء‌استفاده از کودکان نوجوانان، کمک و یاری رساندن به اطفال و نوجوانان به هنگام نیاز، شناسایی اطفال خیابانی و کمک به ساماندهی و یاری رساندن به اطفال و نوجوانان به هنگام نیاز، و بالاخره شناسایی باندهای سوءاستفاده از اطفال و انحلال آنها، از وظایف عمده پلیس اطفال و نوجوانان خواهد بود.

جایگاه پلیس اطفال از دو جهت قابل تامل است:

1- پلیس متخصص اطفال می‌تواند با توجه به تخصص و آموزش‌های گذرانده شده در اولین برخورد با اطفال بزهکار از تبدیل شدن آنها به مجرمان حرفه‌ای آینده جلوگیری کند.

2- بازوی اجرایی قاضی دادگاه اطفال بوده و می‌تواند در این فرآیند در نوع نگرش اطفال و نوجوانان نسبت به جامعه و اطرافیان نقش مهمی ایفا کند. لذا این مهم می‌طلبد که پلیس متخصص اطفال و نوجوانان از میان افسران نیروی انتظامی، آن‌هم بعد از گذشت مدت زمان معینی از خدمت حداقل 3 سال بعد از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه علوم انتظامی و گذراندن پروسه‌های خاص بین‌المللی مورد نظر وارد این مبحث شوند. اینجانب طی تحقیقات در رده‌های مختلف نیروی انتظامی با این مطلب مواجه شدم که اصلا نیازی به ایجاد و تخصیص گروهی از پلیس به عنوان پلیس متخصص اطفال نیست، زیرا اطفال بزهکار دیگر قادر نیستند از چرخه معیوبی که در آن قرار گرفته‌اند به سوی یک زندگی سالم و جهت‌‌دار هدایت شوند.

امتیازات مترتب بر تشکیل چنین واحدهایی نه‌تنها می‌تواند از جمعیت کیفری کشور بکاهد، بلکه در مقام مقایسه هزینه بسیار کمتری در درازمدت به جامعه تحمیل خواهد کرد.

امیر ملک‌زاده‌
مدرس دانشگاه علوم انتظامی‌