ارزشیابی، خارج از حیطه گچ و تخته‌

در طول هفته‌ها و ماه‌های گذشته، بسیاری از فرهنگیان در تماس با روزنامه جام‌جم خواستار درج مقاله و مطلب به نام خود در روزنامه شده‌اند. یکی از این فرهنگیان در گفتگو با خبرنگار «جام‌جم» اعلام کرد: به زحمت توانسته‌ام امتیازهای مندرج در برگه ارزشیابی‌ام را بگیرم و تنها امتیاز باقیمانده مربوط به درج مقاله است که از شما خواهش می‌کنم مطلبی را که به شما تحویل می‌دهم، به نام خودم چاپ کنید.

او در پاسخ به این پرسش که چه تخصصی در زمینه نگارش مطلب یا ترجمه یا کار مطبوعاتی دارد، گفت: هیچ تجربه‌ای ندارم، اما بسیاری از همکارانم با گرفتن مطلب از اینترنت و چاپ آن به نام خود در مطبوعات و مجلات، امتیاز گرفته‌اند، من هم از شما می‌خواهم مطلبی را که از اینترنت گرفته‌ام، به نام خودم چاپ کنید.

دردسر گرفتن امتیاز

در فرم‌های ارزشیابی معلمان، معیارهایی با عنوان عملکرد معلمان، رفتارهای شغلی و اخلاقی، تشویق‌ها، پیشنهادها و خلاقیت‌های سازنده، برای سیستم آموزشی، استفاده از فناوری‌های جدید در آموزش و ارائه تجربیات به همکاران وجود دارد که برخی از آنها ممکن است روی کاغذ مفید و حتی جذاب جلوه کند، اما در عمل و براساس اظهارنظر معلمان و کارشناسان آموزش و پرورش، چندان مفید نیست.

علیرضا کاهانی، معلم دارای 20 سال سابقه تدریس دراین‌باره می‌گوید: در ارزشیابی معلمان، بخش‌هایی وجود دارد که در عمل برای بسیاری از ما، امکان تحقق آن و کسب امتیازات لازم نیست اما بسیاری از همکاران برای کسب امتیاز آن و در نتیجه افزایش درصد ناچیزی به حقوقشان سعی می‌کنند هر طور شده این امتیازات را بگیرند و البته همکارانی هم هستند که حاضر نیستند وقت خود را صرف این کارها و جمع‌آوری مدارک کنند و دوست دارند بیشتر به آموزش و تدریس بپردازند و در نتیجه بسیاری از این افراد هم نمی‌توانند این امتیازات را بگیرند.

او می‌گوید: در این نوع ارزشیابی، بخشی وجود دارد که امتیاز آن مربوط به‌آموزش به همکاران در محل کار است و عمدتا این بخش به صورت کاملا توافقی انجام می‌شود، به این معنی که من به شما امضا می‌دهم که آموزشتان داده‌ام و شما هم برای من برگه‌ای امضا می‌کنید که به من در زمینه‌ای خاص آموزش داده‌اید، به این ترتیب خیلی‌ها امتیاز این بخش را می‌گیرند.

حسین اکبری‌مقدم، یکی دیگر از معلمان نیز در گفتگو با «جام‌جم»‌ ضمن انتقاد از این سیستم می‌گوید: ارزشیابی موجب می‌شود بسیاری از همکاران به صورت ظاهری به دنبال تالیف، آموزش الگوهای برتر تدریس و یا اختراع و ارائه ایده‌های نو بروند؛ در حالی که سیستم آموزشی ما و مشکلات متعددی که در بستر آموزش و پرورش ما وجود دارد، مسیر هر نوع ایده نو، تفکر خلاق و انگیزه معلمان برای نوآوری را بسته است و در این میان، فرم‌های ارزشیابی به بستری برای ارائه ظاهری برخی ایده‌ها و کسب غیرواقعی برخی امتیازات تبدیل شده است.

ترمز انگیزه‌ها

بسیاری از معلمانی که تاکنون در معرض ارزشیابی قرار گرفته‌اند، بر این عقیده‌اند که اجرای این سیستم‌ در آموزش و پرورش، نه‌تنها انگیزه‌های معلمان را افزایش نمی‌دهد؛ بلکه اجرای نامناسب و ناقص این سیستم و دخیل شدن مسائل مادی و شخصی در آن، باعث کاهش انگیزه‌ها نیز خواهد شد.

دکتر داوود خالقی، کارشناس مسائل آموزشی و رئیس فرهنگسرای مدرسه در گفتگو با «جام‌جم» با اعلام این که با سیستم ارزشیابی کاملا مخالف است،‌ می‌گوید: اصولا از نظر روان‌شناسی و حتی براساس مفاهیم و اصول دینی،‌ مقایسه افراد آن هم با ملاک‌هایی که کیفیت و کمیت آن، چندان دقیق نیست،‌ کار درستی نیست.

وی می‌افزاید: سیستم ارزیابی حتی اگر خوب اعمال شود، اجرای آن با سمپات‌های مثبت و منفی مدیران مواجه می‌شود و بررسی آن مانند تصحیح ورقه‌های امتحانی است. به این معنا که حین تصحیح ورقه‌های امتحانی، اگر معلم ورقه شاگرد زرنگ کلاس را تصحیح کند، شاید با این ذهنیت که نمره او همیشه 20 است، چندان در تصحیح دقت نکند؛ اما وقتی ورقه شاگرد تنبل‌ها را می‌بیند، در صورتی که نمره‌اش 18 شود، سعی می‌کند آن را دوباره تصحیح کند، با این ذهنیت که اشتباه شده است و چه‌بسا نمره او در سری دوم تصحیح، کمتر هم بشود.

گروه‌های آموزشی به جای ارزشیابی‌

مدیر فرهنگسرای مدرسه می‌گوید: متاسفانه جایگاه و شان معلمان، بسیار پایین آمده است و آنقدر از معلمان امتیاز بریده‌اند که هرقدر هم امتیاز بدهند، باز هم حداقل امتیازهاست و روا نیست با ارزشیابی‌های نامناسب، ظلم مضاعفی به معلمان شود.

او خواستار ایجاد روش‌های انگیزشی و تشویقی برای تمام معلمان است و می‌گوید: با ایجاد گروه‌های آموزشی در مدارس باید به دنبال تدریس اثربخش و ارزشیابی موثرتر باشیم و با شناسایی خلاقیت‌های هر معلم و برجسته کردن آن، روش‌های تشویقی مناسب را برای استمرار آن به کار بگیریم.

او تاکید می‌کند: اگر نگاه به مقام معلمان، نگاهی تشویقی باشد و معلمان بدانند که کارهای مناسب و خلاقیت آنها بموقع دیده می‌شود، آن وقت همه معلمان ممتاز می‌شوند و نیازی به ملاک‌های غیرضروری و غیرواقعی برای ارزیابی نخواهد بود.

صولت فروتن