نگاهی به عملکرد بیمه در ایران توسعه بیمه و رفاه اجتماعی

1- همگانی کردن بیمه
تصوری که عامه مردم از بیمه در ذهن دارند، درست و دقیق و رسا نیست . کوشش های بسیاری برای اصلاح این پندار درباره صنعت بیمه صورت گرفته ؛ اما نتایج چندانی نداشته است و صنعت بیمه را همچنان حرفه ای می دانند که با اخبار بد همراه است . یکی از دلایل اساسی چنین وضعیتی ، درک ناقص از اهمیت واقعی بیمه و نقش آن در مدیریت ریسک است . دلیل دیگر آن کیفیت متوسط و یا ضعیف ارائه خدمات بیمه است . علاوه بر این 2عامل ، نادیده انگاشتن نقش و اهمیت آموزش همگانی (بویژه در مدارس و دانشگاه ها) از جمله عوامل بدبینی مردم نسبت به این صنعت است . یکی دیگر از دلایلی که نباید از آن غافل ماند، نحوه تبلیغات و معرفی (بازاریابی ) انواع بیمه در ایران است . اگر چه برخی از بیمه ها همچون بیمه اتومبیل ، به علت اجبارهای دولتی و زندگی ، با استقبال مردم روبه رو شده است ؛ اما برخی دیگر نظیر بیمه عمر به علت عدم شناخت عامه مردم مورد توجه واقع نشده است . خانوارها به عنوان واحد اقتصادی فعال می توانند به بیمه به عنوان یک خدمت در کنار سایر کالاها و خدماتی که برای آنها هزینه می کنند بنگرند. البته میزان اهمیت هر کالا یاخدمت برای مصرف کننده می تواند به میزان یا سهمی از درآمد خانوار که بدان اختصاص داده می شود، بستگی داشته باشد؛ لذا بودجه یا درآمد خانوار، محدودیتی جدی در این خصوص محسوب می شود. همچنین سلیقه مصرف کننده و میزان شناخت او از کالاها یا خدمات و تصوری که از کارایی هر کالا یا خدمت دارند، بر این تصمیم گیری موثر است . سرمایه هر فرد یا خانوار را می توان به 2قسمت اصلی تقسیم کرد، یکی ، عمر و سلامت جسمی که می توان آن را تحت پوشش بیمه های اشخاص (عمر، حوادث امروز ، درمان و رشته های مرتبط) قرار داد و دیگری دارایی و اموال که می توان آنها را با بیمه های آتش سوزی ، مسوولیت ، تصادفات ، باربری و مانند آن تضمین کرد. تحقیقات نشان می دهد که بیمه های بازرگانی در سبد هزینه خانوار ایرانی بسیار بی اهمیت است و سهم اندکی از کل درآمد یا بودجه آنها را به خود اختصاص می دهد و نوعی هزینه بیمه ای برای کالای غیرضروری و لوکس به شمار می رود. همین سهم اندک نیز بیشتر حاصل توجه طبقات پردرآمد و استفاده آنها از مزایای بیمه ای بوده است ؛ اما با وجود نقش و جایگاه کوچک بیمه های بازرگانی در اقتصاد خانواده ، روند امیدبخش و رو به رشدی ملاحظه می شود و این رویکرد مثبت در حالی است که درآمد واقعی افزایش نیافته است.
2- خصوصی سازی بیمه
ساختار بیمه در ایران کاملا دولتی است . 5شرکت دولتی تاکنون بار انواع بیمه های خانواده و بازرگانی را به عهده داشته اند. ازآنجا که در عالم علم از بیمه به عنوان یک صنعت نام برده می شود و هیچ صنعتی بدون رقابت معنی پیدا نمی کند، برای افزایش کیفیت این صنعت و برای آمادگی برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی (W.T.O) ناچار باید در این بخش نیز به سمت خصوصی سازی حرکت کنیم . خوشبختانه در شهریور سال گذشته (1380) قانون تاسیس موسسات بیمه غیردولتی به تصویب مجلس رسیده و قانون آن از سوی دولت ابلاغ شده و تاکنون اقداماتی در این حوزه نیز صورت گرفته است ؛ اما برای توسعه و گسترش بیمه باید سرعت خصوصی سازی در این بخش افزایش یابد؛ هر چند موضوع مدیریت بیمه های دولتی نیز نباید نادیده گرفته شود. مهمترین اهدافی که در اجرای خصوصی سازی و آزادسازی دنبال می شود، ارتقای بهره وری ، افزایش کارایی منابع مادی و انسانی در سطح ملی و سازمانی ، کاهش تصدی دولت و افزایش نقش مردم درفعالیت های اقتصادی است که توسعه اقتصادی را با تقویت اعمال نظارت دولت در پی خواهد داشت . خصوصی سازی تجربه ای است که هزینه های خاص خود را دارد؛ اما دردرازمدت به نفع اقتصاد و صنعت بیمه خواهد بود. فعال کردن بیمه های خصوصی بویژه در بخش خانوار، باعث شکوفایی این صنعت خواهد شد.