همزیستی با دنیای اصوات‌

 جهت آشنایی بیشتر با این مقوله به پای صحبت‌های یکی از صدابرداران خلاق و صاحب سبک این عرصه نشستیم. مانی هاشمیان (متولد 1354 در تهران) را باید بواقع پرورش یافته جنبه‌های گوناگون محیط صدا دانست.
شاهد این مدعا کارنامه کاری هاشمیان است که تجربه‌های متنوعی داشته مانند خوانندگی در تیتراژ برنامه رادیویی سلام کوچولو (در دوران کودکی که هنوز نیز پخش می‌شود)، نوازندگی در ارکستر سمفونیک ملی ایران، طراحی و مدیریت صدابرداری آثاری چون مجموعه مدار صفردرجه (ساخته حسن فتحی)، پرچم‌های قلعه‌کاوه، شاهزاده ایرانی (محمد نوری‌زاد)، مسیح (نادر طالب‌زاده)، شیخ‌بهایی (شهرام اسدی)، ستاره سهیل (امیر قویدل)، انیمیشن جمشید و خورشید، شیرین ( آخرین ساخته عباس کیارستمی) و همچنین فیلم‌های خارجی روح سوار، کازینو رویال، هزار توی پن و ..... وی فرزند ژیلا اشکان، یکی از دوبلورهای نام آشنا می‌باشد در همان دوران نوجوانی با ورود به حیطه موسیقی، علاقه‌اش را به مقوله صدا نشان داد و دست به تجربه‌های نوجویانه در این باره زد؛ بدین شکل که ایده اولیه ضبط دیجیتالی صدا را به وسیله رایانه توانست تحقق بخشد که در اوایل سال‌های دهه 70 شمسی با ساختار رایانه‌های صامت آن زمان، این نوع ضبط موسیقی به عنوان تحول چشمگیری به‌شمار می‌آمد. هاشمیان ضمن تحصیل در رشته مهندسی مکانیک، مدیریت استودیو سارنج جهت ضبط موسیقی با رایانه را عهده‌دار شد و دیری نپایید که در استودیو سیکا به طراحی صدا بر روی فیلم نیز روی آورد و آثار زیادی با حضور وی و مدیران دوبلاژ دوبله شد که جزو اولین‌ کارهای هاشمیان در این زمینه دوبله کارتون ابراهیم(ع) بود. در این اثنا از هاشمیان برای صداگذاری و همکاری با مرتضی دهنوی  صدابردار پروژه تفنگ سر پر ‌ دعوت به عمل آمد که نقطه عطفی در کارنامه ایشان بود و از آن زمان وی حیطه‌ کاری‌اش را بر صداگذاری و دوبله فیلم معطوف نمود.

 «در دوران کودکی به واسطه حضور ما در دوبلاژ صدای بسیاری از گویندگان را به حافظه می‌سپردم که بالطبع با هنر دوبله بیگانه نبوده و از صدای هنرمندانی چون زنده‌یاد ژاله کاظمی، ناهید امیریان و نوشابه امیری لذت می‌بردم.
چون به شخصه در جستجوی مقوله صدا بودم این موضوع برایم اهمیت داشت که همواره کارهای نوینی انجام داده و دست به سیستم‌های ابداعی در این باره بزنم. در نتیجه چون با نیازهای دوبله از نزدیک آشنا بودم، سیستمی را متناسب با‌ آن طراحی کردم چرا که برای صدابرداری در دوبلاژ عواملی چون جنس، ارتفاع، شیب، اندازه میز صدا و محیط اکوستیک اهمیت بسزایی دارد. به هنگامی که استودیوی کنونی دوبلاژ تلویزیون در دست ساخت بود، هیات تخصصی صدا با حضور افراد حاضر در این عرصه تشکیل شد که از من نیز دعوت شد تا در این گروه حضور داشته باشم. از طریق گروه، تحقیقات گسترده‌ای در زمینه تجهیز استودیوها در طول مدت دو ماه صورت گرفت. در اینجا این انتقاد را به مسوولان تلویزیون دارم که به تحقیقات ما توجهی نشان ندادند و با تصمیماتی که گرفته شد هم اکنون نتیجه آن را در نقص دوبلاژ برخی از آثار می‌بینیم.»

هاشمیان درباره این نکته که صدابردار در دوبلاژ بهتر است به بعد صدای گوینده نزدیک شود یا به جنس صدای نسخه اصلی فیلم، می‌گوید: «شاید نوعی جسارت در کار باشد وقتی فیلمی را دوبله می‌کنم به صدای اصلی فیلم توجه چندانی ندارم اما خیلی اوقات این احساس را دارم که در انتها کارم شباهت زیادی با خود فیلم پیدا می‌کند مانند طراحی صدای فیلم روح سوار (با بازی نیکلاس کیج) در نتیجه بهترین صدا را مناسب با آن شخصیت می‌سازم، سپس صدای اصلی فیلم را برای ایده گرفتن شنیده، جهت میکس و افکت دادن خلاقیت و فکر را در کار دخیل می‌کنم.»

یکی از مهم‌ترین عناصر برای مطلوب شدن دوبله فیلم، رابطه تنگاتنگ مدیر دوبلاژ با صدابردار است که می‌باید با یکدیگر در کار تعامل داشته باشند. «این همکاری خیلی اهمیت دارد چون صدابردار در حین کار نکته‌های فنی را با مدیر دوبلاژ در میان می‌گذارد و در همین ارتباط مدیر دوبلاژ باید به کار صدابردارش اعتقاد داشته باشد و این اشراف در جزییات را هر دو در کارشان تسری دهند. برایم به شخصه این اتفاق بارها افتاده، مثلا در فیلم مسیح (ع) سکانس‌هایی بود که جمعیت شعار می‌دادند و دوربین روی مردم پن (حرکت عرضی دوربین) انجام می‌داد. برای نزدیک شدن به صدای جمعیت از گویندگان در استودیو خواستم که بایستند تا به هنگام شعار دادن بوم میکروفن را در مقابل‌شان پن کنم. خوشبختانه با مدیران دوبلاژی که کار کرده‌ام ارتباط خوبی داشته‌ام برای نمونه با آقای بهرام زند که تجربه همکاری در چند فیلم سینمایی و سریال را با ایشان دارم، این افتخار نصیبم شده که خیلی همسو هستیم و به پیشنهادهای هم فکر می‌کنیم.»

از نکته‌های قابل توجه در دوبله، بحث پرسپکتیو صدا به هنگام ضبط است بدین معنی که گوینده در زمان نقش‌گویی باید به فاصله‌اش نسبت به میکروفن و زوایای آن دقت داشته باشد و به قول هاشمیان اجرای گوینده در حالت ایستاده بسیار مناسب‌تر از نشستن در مقابل میکروفن است و هیچ نیازی نیست در زمان فریاد زدن از میکروفن فاصله بگیرند بلکه این وظیفه صدابردار است که افت و خیزهای صدا را به هنگام ضبط کنترل نکند بلکه این کار به طور عادی انجام شده و بعد از اتمام ضبط تنظیمات را انجام دهد.

«معتقدم بنابر پرسپکتیو صدای صحنه، صدای گوینده نیز تغییر کند مانند حالت تصویر بسته از هنرپیشه که نوع اجرا تفاوت دارد. میکروفن حکم گوش انسان را دارد و صدای گوینده هم باید در خدمت فیلم یا تصویر باشد. ایستاده نقش گفتن گوینده در کارش بسیار موثر است به خاطر دارم بعد از ضبط شدن چند قسمت از دوبله مدار صفردرجه، شهاب حسینی (در نقش حبیب پارسا) از نحوه نقش‌گویی‌اش ناراضی بود و کار به جایی رسید که از مدیر دوبلاژ (بهرام زند) خواست که یک دوبلور به جایش صحبت کند. به او پیشنهاد دادم که تجربه دیگری را امتحان کن و نقشت را در مقابل میکروفن بازی کن.  شهاب حسینی پیشنهادم را پذیرفت. میکروفن را به حالت ایستاده برایش قرار دادم و او به تناسب تصاویر نقشش را بازی می‌کرد. از عرق ریختن در نظر بگیرید تا دویدن و نفس نفس زدن و از نتیجه کارش بسیار خوشحال شد. بعدها این نکته را متذکر شدکه دوبله مدار صفر درجه بهترین کارش از نظر نحوه دیالوگ‌گویی بود.»

صحبت از سریال مدارصفر درجه شد که عنوان عظیم‌ترین پروژه دوبله سریال ایرانی را یدک می‌کشد چرا که نزدیک به 8 ماه صدابرداری دوبله آن در استودیو رها فیلم به طول انجامید؛ با توجه به حضور تعداد زیادی از هنرپیشه‌های داخلی و خارجی. مانی هاشمیان علاوه بر صدابرداری، طراحی صدای این کار را انجام داد که تبدیل به نقطه درخشان کارنامه‌اش شد. نزدیکی صداهای تولیدی مدار صفر درجه در استودیو با صدای صحنه بقدری قابل باور بود که هیچ‌گونه تفاوتی را نمی‌شد از آن حس کرد بویژه در سکانس‌هایی که شخصیت‌ها روی سنگفرش خیابان راه می‌رفتند و همزمان در گوشه‌ای پا روی چمن می‌گذاشتند این تفاوت صدایی بسیار محسوس بود یا طراحی صدا برای صحنه حضور حبیب در اتاق سفارتخانه جهت برداشتن پاسپورت که صدای باز و بسته شدن کشوهای میز و صدای حرکت مهرها درون کشوها، دیدنی بود.

«بسیار خرسندم که به این ریزه‌کاری‌ها توجه داشتید. هر هنرمندی که در ودای هنر حضور دارد علاقه‌مند است که ظرافت‌های کارش دیده شود. گر چه مدار صفر درجه یک کار تلویزیونی با تمام ویژگی‌های خاص خودش بود، اما با رضایت مخاطب مواجه شد و این افتخار تنها به من تعلق ندارد بلکه یک کار گروهی منسجم بود که با حضور افرادی چون علی لطفی، محمد سعیدی، حسن بروجردی، مریم ژگان و فاطمه ایوبی محقق شد و نیز تشکر ویژه‌ای دارم از آهنگساز مجموعه فردین خلعتبری که همکاری خوبی با یکدیگر داشتیم.»

هاشمیان در انتها به کیفیت حاضر دوبله‌های تلویزیون اشاراتی داشت از قبیل این که برخی کیفیت‌های پایین صدای فیلم به میکس آن به هنگام ضبط برمی‌گردد و اشتباه است که همه تقصیرها را برگردن پخش بیندازیم چرا که تلویزیون هم اکنون تعیین‌کننده کیفیت دوبله در ایران است و با توجه به امکاناتی که در دست دارد، دقت قابل ملاحظه‌ای را باید در دوبله اعمال کند.

نیروان غنی‌پور