بذری‌‌ که ‌‌توسط ‌‌‌www‌ پاشیده ‌‌شد

 لپ‌تاپ‌ها با ساده‌تر کردن کار و همیشه در دسترس بودن خود، امروزه به یکی از وسایل کار ضروری یک خبرنگار حرفه‌ای تبدیل شده‌اند. تا همین چند سال پیش، یک خبرنگار برای این‌که بتواند صحبت‌های طرف گفتگویش را ضبط کند از انواع ضبط صوت‌های آنالوگی استفاده می‌کرد که امروزه جای خود را به ضبط صوت‌های دیجیتالی و انواع پیشرفته3 MP پلیرها داده‌اند. تلفن‌های همراه نیز به‌قدری پیشرفته شده‌اند که می‌توانند در مواقعی که یک روزنامه‌نگار یا عکاس خبری با صحنه‌ای مواجه می‌شود که نیاز به تهیه فوری خبر و عکس دارد، جای خالی دوربین دیجیتالی و یا ضبط صوت دیجیتالی وی را پر ‌کنند.

عصر دیجیتال توانسته است تحول عظیمی‌در حرفه روزنامه‌نگاری به‌وجود آورد. یک روزنامه بزرگ که سابقه کاری زیادی دارد، تا حد زیادی به اینترنت و شبکه‌های داخلی خود وابسته است. در چنین روزنامه‌هایی یافتن یک خبر یا گزارش خاص که تاریخ آن به چند دهه قبل برمی‌گردد، بدون داشتن یک آرشیو دیجیتالی تقریبا محال است.

علاوه‌بر این انتشار روزنامه‌ها نیز به شیوه دیجیتالی راحت‌تر و با سرعت بالاتری انجام می‌شود. برای این کار ابتدا باید مطالب را به وسیله نرم‌افزارهای خاصی، صفحه‌بندی کرد و به راحتی هرگونه تغییر مورد نیاز را در آن اعمال کرد.
سپس از طریق سی‌دی و یا انواع ادوات دیجیتالی که به‌منظور انتقال اطلاعات دیجیتالی مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌توان صفحات دیجیتالی روزنامه را برای چاپ ارسال کرد. به‌جای استفاده از این وسایل، می‌توان صفحه تکمیل شده را از طریق شبکه‌ نیز برای چاپخانه دیجیتالی فرستاد. مراحل چاپ نیز در چاپخانه‌ها به شیوه دیجیتالی و با کیفیت بالاتر و تیراژ وسیع‌تری انجام می‌گیرد.

عصر دیجیتال و اینترنت حتی پا را از این فراتر گذاشته و نقش یک معدن عظیم اطلاعاتی را برای روزنامه‌نگاران بازی می‌کند. روزنامه‌نگاری که می‌خواهد در رابطه با سوژه خاصی تحقیق کند، با تکیه بر اینترنت و منابع اطلاعاتی موجود در آن می‌تواند با سیل عظیمی‌از اطلاعات مرتبط روبرو شود و سابقه خبری خوبی از سوژه مورد نظر به‌دست آورد. از سوی دیگر اخباری که از طریق اینترنت تهیه می‌شوند از دقت بالاتری برخوردارند اما این، یک شرط مهم را می‌طلبد: روزنامه‌نگار مهارت لازم را برای این کار داشته باشد و بتواند منابع موثق را از غیر‌موثق تشخیص دهد.     

به این‌ترتیب روزنامه‌نگاری مدرنی به‌وجود آمد که نام آن را "روزنامه‌نگاری آنلاین" نهادند.

دیجیتالی شوید،آنلاین بمانید

روزنامه‌نگاری آنلاین نام‌های دیگری چون روزنامه‌نگاری دیجیتال، روزنامه‌نگاری الکترونیک و سایبر ژورنالیسم هم دارد. اصل در تهیه خبر و روزنامه‌نگاری دیجیتال، بر سرعت و دقت کار خبررسانی است. فناوری دیجیتال توانسته است حرفه روزنامه‌نگاری را در مسیری قرار دهد که به کمک آن نحوه انتقال اطلاعات و نیز حجم اطلاعاتی که جابجا می‌شود کاملا متحول شود. شاید اولین تغییری که فن‌آوری برای روزنامه‌نگاری به همراه داشت، سرعت انتقال خبر بود. به‌این‌ترتیب اخبار به سرعت و در هر جایی در دسترس بود. امروزه به کمک تلفن‌های همراه دوربین‌دار می‌توان تصاویر یک اتفاق مهم را با سرعتی باورنکردنی به سرتاسر جهان ارسال کرد. بلاگ‌ها، ویکی‌ها، جوامع مجازی و  Podcast ها جزو فاکتورهای کلیدی هستند که ژورنالیسم و دموکراسی را تحت تاثیر خود قرار داده‌اند.

  زیر بنای این تغییرات را در قرن نوزدهم گذاشتند. در این قرن جد شبکه‌های امروزی یعنی تلگراف اختراع شد. در آن زمان مردم انگلستان برای اطلاع یافتن از اخبار دیگر قاره‌ها باید در حدود 3 ماه صبر می‌کردند تا کشتی‌های حامل خبر از راه برسند؛ اما با اختراع تلگراف خبر فوران یک آتشفشان در کمتر از چند ساعت از طریق کدهای مورس و کابل‌های بین‌قاره‌ای به سرتاسر دنیا مخابره ‌شد.

امروزه اخبار به سرعت و در هر زمانی و هر مکانی از کره خاکی با تصویر و صدای کامل در دسترس هر کسی هستند. تنها شرط این دسترسی برخوردار بودن از اینترنت است، به‌طوری‌که می‌توان هر کامپیوتر شخصی را که به شبکه متصل باشد به عنوان یک خبرگزاری جهانی و یک پایگاه خبری به‌شمار آورد.   

هم کاغذی هم دیجیتالی‌

بسیاری از روزنامه‌های چاپی، نسخه‌ای هم در اینترنت دارند. وب‌سایت آن‌ها ممکن است شامل فیلم، podcast ها، بلاگ‌ها و یا اسلاید‌های مختلف هم باشد. خوانندگان روزنامه‌های دیجیتالی در اکثر مواقع می‌توانند نظرات خود را بر روی یک مقاله ارایه دهند و به این طریق هم نویسنده و هم خواننده مقاله را از نقطه‌نظرات و نقدهای خود، بدون دخالت و نظارت سردبیر، آگاه سازند.

تولید و چاپ دیجیتالی اخبار و توانایی انتشار اینترنتی روزنامه‌ها و مجلات، این روزها به رقابت با روزنامه‌نگاری سنتی حرفه‌ای پرداخته است. بسیاری از وب‌سایت‌های خبری به صورت رایگان اطلاعات و اخبار روز را در اختیار کاربران اینترنت قرار می‌دهند به‌طوری که عده‌ای از افراد نیازی به خرید روزنامه احساس نمی‌کنند. البته در این میان وب‌سایت‌هایی هم هستند(Wall street journal)  که تنها به مشترکان خود و در قبال پرداخت پول، اخبار را ارایه می‌دهند.  برخی دیگر نیز مثل نیویورک تایمز، اخبار روز را رایگان و اخبار آرشیوی و ستون‌های غیرخبری را به صورت پولی به کاربران ارایه می‌دهند.  گفته می‌شود یکی از نقاط قوت این شیوه روزنامه‌نگاری قدرتی است که به افراد در انتخاب دیدگاه‌ها داده می‌شود. سانسورهای خبری در اینترنت و روزنامه‌نگاری دیجیتال معنی خود را از دست داده است. گاهی اوقات این شیوه روزنامه‌نگاری و ارایه اخبار شما را با تجربه‌ای جدید نیز روبرو می‌کند. ممکن است یک عکاس و یا یک خبرنگار آزاد توانسته باشد از حادثه‌ای که رسانه‌هایی مثل رادیو و تلویزیون به پوشش خبری آن پرداخته‌اند از زاویه دیگری نگاه کند و شما را در این تجربه از طریق وب‌سایت خود سهیم کند.

خوب یا بد؟

همانطور که گفتیم، اینترنت یک منبع اطلاعاتی غنی برای یک روزنامه‌نگار است. اما این‌که یک روزنامه‌نگار بتواند موثق بودن یا نبودن یک خبر را تشخیص دهد نکته بسیار مهمی‌است که باید به آن توجه داشت.

تکنیک‌های بسیاری برای ارزیابی محتوای اطلاعات موجود در اینترنت وجود دارد. یکی از این روش‌ها اسم دامنه است که تا حد زیادی می‌تواند صحت منبع خبری را تایید کند. دامنه‌های معروفی چون  .gov نشان‌دهنده صحت مطالبشان هستند و می‌توان به محتوای موجود در آن‌ها اعتماد کرد. از طرف دیگر هم سازمان‌ها و هم اشخاص عادی می‌توانند دامنه‌های سطح بالایی چون .com و .org را رجیستر کنند؛ بنابراین باید از روش‌های دیگری برای تعیین صحت مطالب آن‌ها استفاده کرد.  کسب اطلاعاتی راجع به صاحب دامنه روش دیگری برای تشخیص صحت و سقم یک وب‌سایت است. ابزارهایی در وب وجود دارند که می‌توان به کمک آن‌ها از جزییات ثبت‌نام و ... هر وب‌سایتی باخبر شد. نکته دیگری که می‌تواند به شناسایی ما کمک کند قسمتی به نام "درباره ما" ست که از آن طریق می‌توانید به اطلاعات بیوگرافی نویسنده و یا نویسندگان وب‌سایت پی ببرید. بدیهی است اگر وب‌سایتی دارای اطلاعات کافی در این قسمت نباشد زیاد قابل اعتماد نخواهد بود. لینک‌های موجود در هر وب‌سایت نیز می‌تواند روش دیگری برای شناسایی خوب و بد آن باشد. علاوه‌براین رتبه آن وب‌سایت در لیست موتورهای جستجوگر معروف، عامل دیگری بر پی بردن به درجه صحت سایت است. به سایت‌هایی که فاقد آدرس ارتباطی صحیح و یا اطلاعاتی راجع به نویسندگان آن‌ها هستند، باید کمی‌مظنون بود. درنظر داشته باشید که سایت‌های زیادی در اینترنت موجودند که کار آن‌ها فریب دادن مردم است. 

روزنامه‌نگاران وبلاگ‌نویس یا وبلاگ‌نویسان روزنامه‌نگار؟  

در اواخر دهه 90، انتشارات اینترنتی به‌ویژه سبک وبلاگ یا بلاگ رشد چشم‌گیری داشت. این رشد که هنوز هم شاهد آن هستیم این بحث را به‌میان آورد که "آیا وبلاگ‌نویسان نیز روزنامه‌نگار هستند؟". در این ارتباط نه تنها مباحثی هم‌چون تعریف نقش و خویشتن و روابط نسبی به میان آمده است، بلکه پرسش‌های عملی‌تری در مورد حق دسترسی به اطلاعات و نیز پرسش‌های حقوقی در مورد حوزه اختیاراتی که روزنامه‌نگاران در آن حقوق ویژه دارندهمچون مصونیت در برابر مجبور شدن به افشای اطلاعات و منابع محرمانه- به میان آمده‌است.

بسیاری از افراد عادی با راه‌اندازی یک وبلاگ شخصی توانسته‌اند با حال و هوای روزنامه‌نگاری آشنا شوند و چه بسا همین کار باعث شده باشد استعداد بالقوه آن‌ها در این حرفه شکوفا شود. از طرفی دیگر بسیاری از حرفه‌ای‌های روزنامه‌نگاری نیز برای خود وبلاگی راه اندازی کرده‌اند و در آن مقالات چاپ شده یا نشده خود را بدون هیچ سانسوری منتشر می‌کنند. بعضی از این وبلاگ‌ها بازدیدکنندگان فراوانی دارند و بسیاری از وبلاگ‌های دیگر نیز آن‌ها را لینک کرده‌اند.

این وبلاگ‌نویسان چه حرفه‌ای و چه آماتور، مترصد این هستند که در مورد حقوقشان به عنوان روزنامه‌نگار، اقدام کنند. به عنوان مثال، در پرونده‌ای که در سالهای 2005 تا  2006 توسط شرکت اپل کامپیوتر اقامه شده بود، یک قاضی دادگاه تجدید نظر اعلام کرد آن‌دسته از نویسندگان آنلاینی که اطلاعاتی را از قول منابع بی‌نام،  منتشر می‌کنند از مصونیت‌هایی که شامل حال سایر روزنامه‌نگاران می‌شود، برخوردارهستند.

 فریبا فرهادیان‌