اینجا چراغی خاموش است

 این تازگی حتی در تیتراژ فیلم نیز دیده می شود. در واقع مضمون به همین سادگی شامل تیتراژ هم می شود و با یک قلم معمولی شناسنامه فیلم روی کاغذ تقدیر می شود تا کیارستمی هم دست به تجربه ای متفاوت در حرفه قدیمی اش ساخت تیتراژ بزند.

«به همین سادگی » اثری شخصیت محور است که بدون قصه پردازی و داستان گویی پیچیده و تعلیق دار زندگی روزمره یک زن را به تصویر می کشد و با قرار دادن وی در موقعیت ها و مناسبت های انسانی و اجتماعی به لایه های درونی تر شخصیت طاهره پل می زند و گویی ضمیر ناخودآگاه و دنیای درونی وی را به سطح تصویر فرافکنی می کند تا چهره ، نگاه ، چشم ها و صدای او خبر از سر درون طاهره دهد و مخاطب خود را به جهان سرگشته و ملال انگیز قهرمان قصه نزدیک و موقعیت آن را درک کند. ضرب آهنگ فیلم بسیار کند پیش می رود و بویژه در بخش اول فیلم که طاهره در خانه مشغول به فعالیت های روزمره خانه داری است ، ملال انگیز می شود. تاکید زمان دار بر کنش های روزانه با سکوتی که جز با صدای اطراف و رادیو و تلویزیون نمی شکند، این موقعیت ملال انگیز را برای مخاطب تداعی می کند و خستگی وی از کندی این سکانس ها خود موجب درک تجربه طاهره و همذات پنداری با وی از سوی مخاطبان می شود.

شاید مقصود کارگردان از این ساختار روایی انتقال حس دلالت قهرمان داستان به مخاطب بوده باشد که اگر این گونه باشد، میرکریمی به مقصود خود رسیده است . تنهایی ، ملالت و خستگی از زندگی در طاهره از دومنظر قابل تحلیل است ؛ یکی بی توجهی همسرش به او که همواره به فکر معیشت و مسائل اقتصادی است و دیگری احساس زندانی شدن در خانه و گرفتار روزمرگی شدن میل او به زنی متفاوت و اجتماعی بودن از شاعرانگی و علاقه او به شرکت در کلاس شعر قابل اثبات است . اما گویی اقتدار تفکر سنتی همسرش باعث شده وی نتواند به دغدغه های فردی خویش استمرار ببخشد و زندگی را آنچنان که می خواهد بسازد.

به همین سادگی اگر چه بسیار ساده و بی تعلق صرفا برشی از زندگی روزانه یک زن را به تصویر می کشد؛ اما به لحاظ ساختار داستانی به 3بخش تقسیم می شود، یکی نمایش تنهایی طاهره در خانه و درگیری او با کارهای عادی خانه داری از پخت و پز و رختشویی گرفته تا تماشای تلویزیون و گوش دادن به رادیو که مقایسه با قسمت های دیگر فیلم کمی طولانی و ملال انگیز می شود و امتداد می یابد تا این که بچه ها از مدرسه می آیند و زمینه برخی اتفاقات و مناسبت های بیشتر و جذاب تری پیش می آید. بهترین سکانس ها در دل همین بخش خلق می شود و البته صورت بیرون تری از طاهره بروز می کند و در نهایت بخش کوتاه پایانی که همسرش به خانه برمی گردد و انتظار مخاطب برای رویت امید و شیوه مواجهه طاهره با وی به پایان می سد. پایانی که بسیاری از ذهنیت خلق شده میان مخاطبان را می شکند و چه بسا به گونه ای متضاد شکل می دهد. در طول فیلم و به واسطه نشانه هایی که از برخورد طاهره با منشی شرکت همسرش می بینیم ، این شک در مخاطبان ایجاد می شود که طاهره در موقعیت سوئظن نسبت به همسرش برخوردار است و بوی خیانت به مشام می رسد، اما پایان بندی قصه بر این شک خط بطلان می کشد.

 از سوی دیگر، مخاطب منتظر است با آمدن امیر به خانه شاهد دعوا یا تلخی و سردی در روابط او و همسرش باشد، اما باز رابطه ای عادی و بدون تنش میان آنها شکل می گیرد. در واقع میرکریمی صرفا به طرح قصه خود و بازنمایی موقعیت قهرمان خویش می پردازد، اما هیچ گونه قضاوتی به شکل مستقیم راجع به موقعیت طاهره ارائه نمی کند. در واقع کارگردان به دنبال نشان دادن مقصر در فیلم خود نیست و قضاوت نهایی را به اختیار مخاطب می گذارد. پایان باز فیلم نیز بر این اساس شکل می گیرد. 2نکته مهمی که در بازنمایی طاهره بر آن تاکید می شود، یکی کنتراست موقعیتی است که در فضای پیرامونی زندگی وی قرار می دهد مثل عروسی ، شادی و بازی های کودکانه که وقتی طاهره در کنار آن قرار می گیرد، افسردگی ، ملال و خستگی صورتش بیشتر نمایان می شود و مساله دیگر توجهی است که میرکریمی به مذهب و عقاید قهرمان داستانش به عنوان عاملی برای رهایی از استیصال و درماندگی در زندگی روزمره می کند، مساله ای که در آثار قبلی این کارگردان نیز قابل ردیابی است . طاهره برای رهایی از برزخی که در آن به سر می برد به دنبال استخاره است ، اما هر بار به دلیلی این اتفاق نمی افتد تا این که در پایان خود به موقعیت استخاره گرفتن دعوت می شود و اینک خود به رهایی و پایان دلهره های زنی دیگر پایان می دهد وگویی به واسطه رجوع به قرآن راهی به رهایی می یابد شاید صدا زدن طاهره از سوی امیر، همسرش نشانه ای از این رستگاری باشد.

سیدرضا صائمی