ورود ایران به حیاط خلوت امریکا

منطقه امریکای لاتین که براساس دکترین جیمز مونروئه، رئیس جمهور سابق امریکا زمانی حیاط خلوت ایالات متحده به شمار می آمد، اینک به مشکلی بزرگ بر سر راه زمامداران امریکایی تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۵۶۷۸۳

حیاط خلوت امریکا اینک زادگاه خیزش های ضد امپریالیستی و ضد امریکایی شده است و از دل این کشورها رهبرانی سر برآورده اند که امروزه بیش از همه، کوس مبارزه با امپریالیسم امریکا و دفاع از حقوق ملت ها سر می دهند. ایران نیز که زمانی دوست و متحد دیرینه امریکا در منطقه بود به یمن پیروزی انقلاب اسلامی ایران به محور حرکت های ضدامپریالیستی و مبارزه با استکبار جهانی تبدیل و منادی دفاع از حقوق ملت ها شده است.
بدین سان، ایران در قلب آسیا و کشورهای امریکای لاتین در آن سوی دنیا پیوندی انقلابی و ایدئولوژیک برمبنای مبارزه با امپریالیسم و دفاع از حقوق ملت های محروم برقرار کرده است. در همین راستاست که روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای امریکای لاتین در سال های اخیر افزایش یافته و روابط دوستانه ایران و کشورهای امریکای لاتین استوارتر شده است. در 500 سال گذشته، بیشتر کشورهای امریکای لاتین به طور عمده زیر استعمار کشورهایی مانند اسپانیا، پرتغال و انگلیس بودند که طی مبارزاتی طولانی به رهبری سیمون بولیوار بیشتر این کشورها به استقلال دست یافتند؛ البته مستقل شدن، مشکلات این کشورها را حل نکرد، بلکه با ظهور کشور استعمارگر امریکا در قاره امریکای شمالی این کشورها مشکلاتشان دوچندان شد و پس از پایان دوران حاکمیت امپریالیسم اسپانیا با حاکمیت دیکتاتورهای دست نشانده توسط امپریالیسم امریکا ادامه یافت .کشورهای امریکای لاتین معادن عظیم نفت، مس و بارندگی فراوان دارند و بزرگترین رودخانه جهان یعنی آمازون در این قاره جاری است. با داشتن این همه نعمت های خدادادی، درصد بالایی از مردم امریکای لاتین جزو فقیرترین مردم جهان هستند.
مبارزات با اشغالگران و استعمارگران در 5 قرن اخیر در این قاره ادامه داشته است، اما به علت قدرت برتر و تفوق امریکای استعمارگر در 2 قرن اخیر عمده نهضت های آزادی بخش با شکست مواجه شده و طبقه سرمایه داران وابسته به کمک امریکا قدرت را در این کشورها در دست داشته است. تنها کشور کوبا توانست در 50 سال گذشته به طور مستقل در مقابل امریکا بایستد. انقلابیون کوبایی به رهبری فیدل کاسترو و چه گوارا موفق شدند حکومت فاسد فولخنسیو باتیستا، رئیس جمهور دیکتاتور کوبا را که دست نشانده امریکا بود درسال 1959 (1338ش) سرنگون کنند. پس از 16 سال دور ماندن از قدرت، «دانیل اورتگا» رهبر 61 ساله ساندینیست ها در نیکاراگوئه نیز موفق شد با شکست سایر رقیبان در انتخابات ریاست جمهوری 14 آبان 1385 این کشور بار دیگر به مقام ریاست جمهوری برسد. نام دانیل اورتگا، یادآور جنبش ساندینیست ها در سال های پایانی دهه 70 است. از طرفی ایوو مورالس، رهبر سرخپوست بومیان بولیوی نیز در انتخابات ریاست جمهوری توانست با کسب بیش از 51 درصد آراء به پیروزی برسد و دولت ضدامریکایی دیگری را در امریکای لاتین شکل دهد؛ همچنین رافائل کوررا، نامزد انتخابات ریاست جمهوری اکوادور نیز توانست در انتخابات ریاست جمهوری این کشور در مقابل یک سرمایه دار وابسته به امریکا پیروز شود. برنامه های کوررا بویژه تاکید او مبنی بر اخراج نیروهای امریکایی و بستن پایگاه نظامی واشنگتن در منطقه مانتا در اکوادور و همچنین اعلام نپیوستن اکوادور به طرح تجاری امریکا مشهور به الکا، بیش از پیش قدرت تحرک نظامی و اقتصادی امریکا در منطقه را محدود می کند.
از سوی دیگر، اعلام رئیس جمهور منتخب اکوادور مبنی بر بازگشت این کشور به اوپک و ایجاد روابط گسترده با کشورهای مستقل جهان به منظور مقاومت در برابر قدرت های سلطه طلب ضربه دیگری به امریکا قلمداد می شود؛ اما هوگو چاوز، رئیس جمهور ونزوئلا که تاکنون 8بار در انتخابات دموکراتیک ، به پیروزی قاطع با تایید مردم دست یافته است، در انتخابات دوازدهم آذر 85 نیز با اکثریت آرا در برابر مانوئل روسالس طرفدار امریکا به پیروزی رسید.
چاوز با اجرای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی دست امریکا را از منابع طبیعی این کشور کوتاه کرده و مردم فقیر و متوسط جامعه را از فقر مطلق نجات داده است.از دیدگاه سیاست خارجی جدید ایران، منطقه امریکای لاتین دارای توانمندی های بالقوه و بالفعل بسیاری است که می تواند موجب همکاری های دوجانبه و چندجانبه بین ایران و منطقه باشد. روابط ایران و امریکای لاتین، ازمقطع آغاز دوران سازندگی، وارد مرحله رشد و توسعه شد.

استقلال طلبی در سیاست خارجی ایران

تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، روابط ایران با کشورهای منطقه امریکای لاتین متاثر از نظام بین المللی و فضای غالب بر آن بر اساس جنگ سرد ابر قدرت ها و نیز موقعیت ایران و کشورهای منطقه در راهبرد کمونیست ستیزی امریکا قرار داشت، اماپس از وقوع انقلاب اسلامی، کشورمان از حلقه راهبرد کمربند امنیتی غرب علیه اتحاد جماهیر شوروی خارج شد. در این دوره، ویژگی استقلال طلبی در سیاست خارجی ایران و عدم درک مناسب از شعارهای ایران نزد امریکا، اروپا و تعدادی از کشورهای جامعه بین المللی در کنار تبلیغات وسیع علیه ایران و انقلاب اسلامی، تاثیرات منفی بسیاری بر وجهه ایران در جامعه بین المللی بر جای گذاشت.
با آغاز جنگ تحمیلی و اعمال تحریم های اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران توسعه روابط با کشورهای امریکای لاتین را در اولویت های خود قرار داد. در این دوران که تا پایان جنگ و در دوران سازندگی ادامه داشت، سفارتخانه های ایران در کشورهای شیلی، اروگوئه، کوبا، نیکاراگوئه و کلمبیا گشایش یافتند؛ همچنین با توجه به تحریم های اقتصادی، ایران به منظور تامین کالاهای ضروری خود متوجه امریکای لاتین شد و بدین ترتیب کشورهایی مانند آرژانتین، برزیل و اروگوئه به عمده ترین مبادی وارداتی ایران در منطقه تبدیل شدند.
یک آمار تخمینی از حجم مبادلات تجاری ایران با کشورهای منطقه پس از انقلاب اسلامی، رقمی در حدود 20 میلیارد دلار را نشان می دهد.

در این دوره، روابط بیشتر در حوزه روابط فرهنگی از سوی ایران و اقتصادی و تجاری از سوی کشورهای این منطقه دنبال می شد. روابط ایران با کشورهای حوزه امریکای لاتین از اواسط دهه 70به طور چشمگیری افزایش یافت. در این زمینه می توان به سفر خاتمی رئیس جمهور پیشین به ونزوئلا و کوبا، سفر حبیبی، معاون اول پیشین ریاست جمهوری به کلمبیا، ونزوئلا و کوبا و همچنین سفر هوگو چاوز رئیس جمهور ونزوئلا و فیدل کاسترو رهبر کوبا و همچنین وزیران امور خارجه ونزوئلا، اروگوئه، کوبا و رئیس مجلس کلمبیا به ایران یاد کرد.
با آغاز سفر دوره ای آقای احمدی نژاد رئیس جمهور به 3 کشور ونزوئلا، نیکاراگوا و اکوادور فصلی جدید در روابط ایران با کشورهای امریکای لاتین گشوده شد. توسعه روابط منطقه ای با امریکای لاتین ، بهره برداری از قدرت کشورهای منطقه و توسعه روابط سیاسی دوجانبه و اقتصادی از جمله اصول و اهدافی بود که در برنامه دوم و سوم توسعه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران برآن تاکید شد.اما دوری مسافت و نبود نقاط مشترک فرهنگی، مذهبی و تاریخی موجب شده است تا طی سال های گذشته حجم روابط اقتصادی ایران با کشورهای منطقه امریکای لاتین بسیار ناچیز باشد.
هنوز تجار و بازرگانان ایران و کشورهای مذکور شناخت دقیق و کارآمدی از امکانات سرمایه گذاری و توانمندی های یکدیگر ندارند. با توجه به موقعیت و توانمندی های اقتصادی تجاری امریکای لاتین به عنوان یک بلوک قوی در اقتصاد جهانی و همچنین توانمندی های جمهوری اسلامی ایران در منطقه به عنوان دروازه ورود به آسیای میانه و قفقاز، امکانات ترانزیت کالا به شمال از طریق خلیج فارس و زمینه های موجود سرمایه گذاری در مناطق آزاد تجاری و صنعتی، روابط محکمی در آینده پیش بینی می شود. علاوه بر توسعه روابط اقتصادی، توسعه روابط فرهنگی کشورمان با امریکای لاتین نیز مدنظر سیاستگذاران جمهوری اسلامی بوده است.
به عبارتی با توجه به این که چهره جمهوری اسلامی ایران طی مدت 20 سال گذشته همواره مورد تهاجم دشمنان قرار داشته، تصویر موجود از ایران در منطقه بر اساس تبلیغات منفی دستگاه های خبری و اطلاعاتی غربی و عمدتا امریکا شکل گرفته است، بنابراین یکی از اهداف عمده ایران، دادن اطلاعات و شناخت کافی از فرهنگ، هنر و سابقه کهن ایران در تاریخ تمدن جهانی از یک سو و آشنایی آنان با کشورمان از سوی دیگر است. این بعد از روابط با توجه به نقش خطیر افکار عمومی در شکل دهی و پشتیبانی از یک رابطه سالم و متوازن و پایدار از اهمیت بسیاری برخوردار است.
به طور کلی، سمت گیری تهران به بلوک های جدید و یافتن دوستان جدید در مناطق مختلف جهان، در زمانی که برخی قدرت های بزرگ اقتصادی و نظامی جهان تحت تاثیر سیاست های سلطه طلبانه امریکا به سمت کاهش و تقلیل روابط خود با جمهوری اسلامی ایران گام برمی دارند، می تواند نشانه ای از دیپلماسی فعال ایران به حساب آید. از دیدگاه تحلیلگران سیاسی ورود ایران به منطقه ای که شکارگاه اختصاصی دولتمردان امریکایی نامیده می شد و کاخ سفید آنجا را حیاط خلوت خود می دانست، یک موفقیت در دیپلماسی ایران تلقی می شود. اکنون امریکای لاتین بخوبی به اهمیت استقلال سیاسی و اقتصادی خود پی برده است و بر همین اساس، جنبش های کنونی این منطقه زوال نخواهد یافت، اگر چه ممکن است فراز و فرودهایی را متحمل شود. در واقع می توان گفت که الگوهای امریکایی در امریکای لاتین به پایان حیات خود رسیده است.