ورود ۲۳۰ محصول جدید نانویی به بازار

در این میان شرکت‌های نوپا و ایده‌های علمی، به‌تدریج به موتور‌های تحول صنعتی و اقتصادی تبدیل می‌شوند. با این حال فناوری نانو یکی از معدود حوزه‌هایی است که توانسته از فضای صرفا پژوهشی عبور کند و ردپای خود را در بخش‌های مختلف زندگی و صنعت به‌جا بگذارد. اکنون در حالی که بخشی از این زیست‌بوم تحت‌تاثیر آسیب‌های ناشی از جنگ رمضان قرار گرفته، برنامه‌های توسعه‌ای جدید نشان می‌دهد سیاست‌گذاران این حوزه همچنان بر گسترش بازار، توسعه محصولات راهبردی و تقویت پیوند فناوری با نیاز‌های صنعتی کشور تمرکز دارند.

فناوری زیر موج انفجار

در روز‌های بحرانی و جنگی کشور، فقط زیرساخت‌های فیزیکی مورد هدف قرار نگرفتند بلکه دشمن در دفاع‌مقدس سوم، شبکه‌های تولید دانش و فناوری را نیز در معرض آسیب قرار داد. عماد احمدوند، رئیس ستاد توسعه فناوری نانو در نشست خبری امروز در پاسخ به سؤال خبرنگار روزنامه «جام‌جم» درخصوص میزان خسارت دشمن آمریکایی-صهیونیستی در جنگ رمضان به مراکز علمی و نانویی کشور گفت: در جریان جنگ تحمیلی سوم، بسیاری از بخش‌ها آسیب دیدند؛ از عموم مردم گرفته تا صنایع راهبردی کشور مانند پتروشیمی، فولاد و مجموعه تامین‌کنندگان فعال در زنجیره این صنایع. متاسفانه تعدادی از شرکت‌های فعال در حوزه فناوری نانو نیز دچار خسارت شدند. بخشی از این آسیب‌ها جزئی بوده و برخی دیگر به دلیل موج انفجار یا نزدیکی به محل اصابت موشک، خسارت‌های بیشتری را متحمل شده‌اند.

وی افزود: ارزیابی میزان خسارت شرکت‌ها در حال انجام است و این موضوع را به‌صورت جدی پیگیری می‌کنیم تا از ظرفیت‌های قانونی موجود در وزارت صنعت، معدن و تجارت برای جبران خسارت‌ها استفاده شود. این مسیر با همکاری معاونت علمی و فناوری در حال پیگیری است.

احمدوند با اشاره به اولویت‌های توسعه فناوری ادامه داد: باید گفت حوزه نانو ماهیتی کاملا بین‌رشته‌ای دارد و می‌تواند موجب ارتقای کیفیت محصولات و افزایش رقابت‌پذیری صنایع شود. کاربرد‌های فناوری نانو گستره وسیعی از صنایع را دربر می‌گیرد، اما تمرکز اصلی ما بر حوزه‌هایی است که بیشترین اثرات اقتصادی و اجتماعی را دارند؛ از جمله سلامت، انرژی و کشاورزی. البته امروز فناوری نانو تقریبا در تمامی حوزه‌های صنعتی کاربرد دارد و می‌تواند نقش موثری در ارتقای بهره‌وری و توسعه فناوری ایفا کند.

حمایت های رهبر شهید از حوزه علم و فناوری 

بخش مهمی از رشد فناوری‌های نوظهور در کشور، حاصل نگاه کلان و حمایتگرانه رهبر شهید انقلاب به حوزه علم و فناوری بوده است. دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو با اشاره به نقش موثر رهبر شهید در مسیر شکل‌گیری و توسعه فناوری نانو در کشور، اظهار کرد: طی حدود دو دهه گذشته، این حوزه به صورت مستمر از هدایت‌ها و حمایت‌های ایشان بهره‌مند بوده و نقش‌آفرینی رهبر شهید در پیشرفت نانو، نقشی تعیین‌کننده و ماندگار بوده است.

به گفته او، چه در میان فعالان رسانه‌ای که روند حمایت‌ها و تاکیدات ایشان را دنبال می‌کردند و چه در بدنه ستاد نانو که به شکل مستقیم از این رهنمود‌ها استفاده می‌کرد، همواره تاثیر این حمایت‌ها محسوس بوده و به همین دلیل، فقدان ایشان برای فعالان این حوزه سنگین‌تر احساس می‌شود.

احمدوند ادامه داد: از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴، هدایت و راهبری حوزه فناوری نانو به صورت پیوسته مورد توجه رهبر شهید قرار داشت. از نخستین ارائه برنامه ملی نانو و تاکید بر ضرورت «تولید ثروت ملی» از مسیر توسعه این فناوری گرفته تا ارائه دستاورد‌های حوزه نانو در دیدار سال ۱۳۹۳، مجموعه این حمایت‌ها و تاکیدات، نقش مهمی در پیشبرد اهداف این حوزه ایفا کرده است.

وی افزود: رهبر شهید در دیدار‌های مختلف با اقشار گوناگون از جمله مردم، دانشگاهیان، نخبگان و مسئولان، همواره فناوری نانو را نمادی از پیشرفت کشور، بروز استعداد نسل جوان و جلوه‌ای از اقتدار ملی ایران معرفی می‌کردند؛ به گونه‌ای که در طول این سال‌ها، نانو در بیانات ایشان به عنوان نمونه‌ای از توانمندی داخلی و ظرفیت بالای علمی کشور مطرح بوده است.

کارنامه‌ای فراتر از هدف

ارزیابی عملکرد زیست‌بوم فناوری تنها با تعداد پژوهش‌ها یا فعالیت‌های آزمایشگاهی ممکن نیست؛ آنچه اهمیت دارد، میزان ورود فناوری به بازار و تبدیل ظرفیت علمی به محصول واقعی است. عماد احمدوند با تشریح بخشی از عملکرد این ستاد در سال ۱۴۰۴، اعلام کرد: در سال گذشته حدود ۱۳۷ برنامه و پروژه در حوزه توسعه فناوری و کسب‌وکار مورد حمایت قرار گرفت.

به گفته او، این پروژه‌ها عمدتا پس از عبور از مرحله فعالیت‌های دانشگاهی تعریف می‌شوند؛ چرا که تمرکز ستاد در بخش دانشگاهی بیشتر بر شناسایی استعداد‌ها و هدایت آنها به سمت فناوری نانو قرار دارد و از مرحله توسعه فناوری و شکل‌گیری کسب‌وکار، حمایت‌ها وارد مرحله اجرایی و عملیاتی می‌شود.

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو همچنین از اضافه شدن ۲۳۰ محصول جدید نانویی به فهرست محصولات کشور خبر داد و گفت: در ابتدای سال هدف‌گذاری شده بود که به ازای هر روز کاری، یک محصول جدید نانویی وارد بازار شود که درنهایت حدود ۱۲۰ درصد این هدف محقق شد. بر این اساس، تعداد کل محصولاتی که تا پایان سال ۱۴۰۴ موفق به دریافت گواهینامه نانومقیاس صنعتی شده‌اند، به ۱۹۶۵ محصول رسیده است.

او توضیح داد: محصولاتی که پیشتر موفق به دریافت گواهینامه شده‌اند، در صورت تمدید مجدد، جزو آمار محصولات جدید محسوب نمی‌شوند. همچنین ممکن است برخی محصولات در ارزیابی‌های مجدد موفق به تمدید گواهینامه نشوند و از فهرست خارج شوند؛ بنابراین آماری که از ۲۳۰ محصول ارائه شده، صرفا مربوط به محصولات جدید افزوده‌شده در سال گذشته است.

نقشه جدید نانو

ورود فناوری به مرحله بلوغ، نیازمند حرکت به سمت پروژه‌های بزرگ‌تر صنعتی و تجاری است. به همین دلیل، سیاست‌گذاری در حوزه فناوری‌های پیشرفته امروز بیش از گذشته بر توسعه بازار، سرمایه‌گذاری هدفمند و حمایت از پروژه‌های دارای اثر اقتصادی متمرکز شده است.

عماد احمدوند، دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو نیز درباره برنامه‌های سال جاری این ستاد گفت: از ماه‌های پایانی سال گذشته، گروه‌های مختلف ستاد متناسب با شرایط کشور، تدوین برنامه‌های سال ۱۴۰۵ را آغاز کرده‌اند و این برنامه‌ها براساس سناریو‌های متفاوت طراحی شده است. رویکرد ستاد در سال جاری، ادامه فعالیت‌ها با توان و جدیت بیشتر نسبت به گذشته خواهد بود.

وی با اشاره به محور‌های اصلی برنامه‌های امسال اظهار کرد: برنامه‌های سال ۱۴۰۵ در دو محور کلی دنبال می‌شود که محور نخست آن، اجرای پروژه‌ها در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت و تحقق تکالیف قانونی از جمله توسعه اقلام راهبردی و اجرای برنامه اعتبار مالیاتی است.

او همچنین ادامه داد: بخشی از برنامه‌های امسال نیز در چارچوب سند توسعه فناوری نانو که پیشتر به تصویب رسیده، اجرایی خواهد شد و در همین راستا، آغاز بیش از ۶۰ پروژه در حوزه توسعه محصول و توسعه کسب‌وکار برای سال جاری پیش‌بینی شده است.

به گفته دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو، برخی از این پروژه‌ها دارای افق اجرایی دو ساله و برخی دیگر سه ساله هستند؛ چرا که فرآیند تبدیل ایده و فناوری به محصول نهایی، از مرحله تحقیق و توسعه تا اخذ مجوز‌ها و ورود به بازار، زمان‌بر است.

احمدوند همچنین درباره حوزه‌های اولویت‌دار این پروژه‌ها توضیح داد: عمده پروژه‌های توسعه محصول در چارچوب اولویت‌های سند توسعه فناوری نانو تعریف شده‌اند؛ به‌طوری که ۳۳ پروژه در حوزه دارو و سلامت، ۱۶ پروژه در بخش نفت و انرژی، ۹ پروژه در حوزه آب و کشاورزی و شش پروژه نیز در سایر بخش‌ها ازجمله تجهیزات عمرانی و بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای ارتقای تجهیزات برنامه‌ریزی شده است.