«گذرگاه»؛ روایتی تازه از دوران پس از انقلاب

به گزارش جام‌جم‌آنلاین ازروابط عمومی رسانه ملی، سریال تازه «گذرگاه» روایت‌گر تلاقی حقیقت، عدالت و انسانیت در روز‌های پر‌تلاطم پس از انقلاب است. اثری که تلاش دارد از بازنمایی‌های تکراری و کلیشه‌ای فاصله بگیرد و با نگاهی انسانی‌تر به تاریخ معاصر ایران بپردازد. امین حسینینون، نویسنده و خالق ایده این سریال، در گفت‌وگویی با خبرنگار ما از چگونگی شکل‌گیری ایده، فرآیند نگارش و دغدغه‌های مفهومی‌پشت این اثر سخن گفته است.

امین حسینیون نویسنده سریال «گذرگاه» در گفت‌و‌گو با خبرنگار اداره کل روابط عمومی رسانه ملی درباره ایده شکل‌گیری سریال «گذرگاه» اظهار کرد: جرقه نوشتن «گذرگاه» از یک سؤال ساده ولی بنیادین شروع شد؛ اینکه انسان تا کجا حاضر است برای یافتن حقیقت هزینه کند؟ این پرسش در واقع ریشه اصلی داستان است. تمام شخصیت‌های مثبت قصه، هر کدام در حد و اندازه خودشان درگیر این چالش هستند، قرار گرفتن در مسیر حقیقت و پرداخت هزینه آن.

حسینیون ادامه داد: از سوی دیگر، ما در طراحی داستان ادای دینی هم به رمان «داستان دو شهر» چارلز دیکنز داشتیم. در آن رمان، توجه به مفهوم فداکاری در راه حقیقت و عدالت همیشه الهام‌بخش من بوده است. در «گذرگاه» هم همین روحیه در قالبی ایرانی و معاصر بازآفرینی شده است. ترکیب ایده دیکنزی با پرسش فلسفی حقیقت، پایه شکل‌گیری این اثر بود و در طول چند سال به تدریج تکامل پیدا کرد.

وی در پاسخ به این سوال که سریال فضایی تاریخی و انقلابی دارد، اما از فضای کار‌های مشابه فاصله گرفته است. در نوشتن فیلمنامه، چه ویژگی‌هایی برای شما مهم بود که از کلیشه دوری کنید، گفت: ما دنبال بازسازی رویداد‌ها یا شخصیت‌های واقعی نبودیم. قصد نداشتیم که مثلاً یک پرونده تاریخی یا شخص خاص را به تصویر بکشیم. تمرکز ما روی مفهوم بود، نه واقعه.

نویسنده سریال «گذرگاه» افزود: در واقع، اصل کار حول پرسش فلسفی عدالت و معنای انقلاب شکل گرفت؛ اینکه انقلاب برای چه اتفاق افتاد؟ چرا مردم ایستادند؟ و عدالت در بطن انقلاب چه جایگاهی دارد؟ بنابراین سریال نه روی تقابل کلاسیک پلیس و ساواک متمرکز است و نه روی صحنه‌های تکراری از حوادث آن دوران. هدف اصلی، روایت انسانی از عدالت و گذر انسان‌ها از مسیر‌های پرخطر زندگی‌شان است.

حسینیون با بیان اینکه هیچ‌کدام از شخصیت‌ها مستقیماً واقعی نیستند، اما برای خلق دنیای داستان، تحقیقات گسترده انجام دادیم، گفت: مثلاً قوانین سال‌های پیش از انقلاب و تغییرات ساختاری بعد از انقلاب را بررسی کردیم، حتی درباره موقعیت‌ها و مشاغل واقعی آن دوران مطالعه کردیم تا بتوانیم فضایی مستند، اما غیرمستقیم بسازیم. این پژوهش به ما کمک کرد جزئیات، لحن و رفتار شخصیت‌ها باورپذیر باشد، بدون اینکه مستقیماً به اشخاص حقیقی اشاره کنیم.

وی همچنین ضمن اشاره به ترکیب و نحوه انتخاب بازیگران سریال اشاره کرد: بیشتر انتخاب‌ها با نظر جواد میرزاآقازاده، کارگردان سریال انجام شد. ما در فرآیند مشورت و هم‌فکری حضور داشتیم، ولی تصمیم نهایی درباره ترکیب بازیگران با او بود. خوشبختانه بازیگران مثل حمیدرضا پگاه، خانم زارع و آقای قزوینی به خوبی با حال‌و‌هوای فیلمنامه ارتباط برقرار کردند.

نویسنده سریال «گذرگاه» ادامه داد: در نگارش فیلمنامه، ابتدا شخصیت‌های اصلی شکل گرفتند و بعد کم‌کم شخصیت‌های فرعی اضافه شدند؛ بنابراین انتخاب بازیگران بر اساس همان تیپ‌ها و روح شخصیت‌ها صورت گرفت.

حسینیون همچنین در ادامه به بازخورد‌ها نسبت به سریال اشاره کرد و گفت: تا کنون، بازخورد‌ها نسبت به سریال بسیار مثبت بوده است. به نظرم دلیل اصلی، نگاه تازه به یک دوره تاریخی آشناست. مخاطب ایرانی ذهن باز و جست‌وجوگری دارد و به سرعت تفاوت یک روایت تکراری با یک روایت تازه را درک می‌کند. ما هم روی همین ویژگی حساب کردیم. خواستیم یک داستان تعریف کنیم که مشابهش کمتر دیده شده باشد، داستانی در بستر سال‌های انقلاب و دهه ۶۰، اما فارغ از شعار یا نگاه سانتی‌مانتال.

وی اضافه کرد: قصه در منطقه‌ای روایت می‌شود که جنگ تازه تمام شده، اما ما تصمیم گرفتیم دوران بعد از جنگ را نشان دهیم، نه خود جنگ را. این انتخاب باعث شد فضای سریال تازه و متفاوت باشد. در نهایت، فکر می‌کنم استقبال مخاطبان بیشتر به دلیل همین تازگی مضمون و کیفیت اجرا بوده است.

حسینیون همچنین در پاسخ به این سوال که چطور به اسم «گذرگاه» رسیدید، گفت: در آغاز اسم کار «گذرگاه باد» بود. این عنوان از همان مضمون محوری سریال می‌آمد، در واقع از جهانی حرف می‌زد که موقتی و گذراست، اما انسان در آن در جست‌وجوی معنا و ماندگاری است. ما در داستان یک لحظه نمادین داریم: شخصیتی که در مسیر زندگی‌اش کاری زیبا، اما بی‌فایده انجام می‌دهد؛ از گل لاله نگهبانی می‌کند. این تصویر، استعاره‌ای از انسان در گذرگاه باد است، کسی که زیبایی را می‌فهمد و برای آن می‌ایستد، هرچند می‌داند باد، همه‌چیز را می‌برد.

وی افزود: در ادبیات کلاسیک فارسی هم این مفهوم بسیار تکرار شده: رودکی، حافظ و دیگران در اشعارشان از «رهگذر باد» و «گذر دنیا» به عنوان تمثیل جهان فانی یاد می‌کنند. ما هم می‌خواستیم همین روح را در نام سریال منتقل کنیم. قهرمانان «گذرگاه» در جهانی ناپایدار در تلاش هستند تا کاری ماندگار انجام دهند، اما به‌دلایل اجرایی و تصمیمات مربوط به پخش و تبلیغ، بخش دوم عنوان یعنی «باد» حذف شد و اسم سریال فقط شد «گذرگاه». با این حال، روحِ همان استعاره در کار باقی ماند. شاید توضیح دادن معنای آن برای مخاطب عمومی سخت بود، اما برای ما نویسندگان، همان «باد» هنوز در جان داستان حضور دارد.