حضور فعال مدیران، اتخاذ تصمیمات تازه، پررنگتر شدن نقش بخش خصوصی و پیگیری طرحهای مختلف از تجارت مرزی تا احیای دریاچه ارومیه، تصویری روشن از عزم جدید برای بازسازی و توسعه استان ترسیم میکند. امروز مرزهای آذربایجانغربی به کانونی برای تولید ثروت و اشتغال تبدیل شدهاند؛ صنعتی که در جنگ آسیب دیده، اکنون در حال بازسازی است، کشاورزیای که با منابع آبی تازهنفس شده چشمانداز تولیدی جدید میسازد و تجارت مرزی با اصلاح رویهها و تقویت ارتباط با ترکیه و قفقاز، این استان را به یکی از محورهای مهم اقتصاد ملی بدل میکند. پس از جنگ رمضان، مسئولان و تصمیمگیرندگان استان نهتنها کنار نکشیدهاند، بلکه با ارادهای کمسابقه پای کار ایستادهاند تا مسیر توسعه، نه با گامهای آهسته، بلکه با جهشی واقعی طیشود.
آذربایجانغربی از استانهایی است که مجموعهای کمنظیر از ظرفیتهای طبیعی، جغرافیایی و اقتصادی را در کنار تجربه یک جنگ سنگین و آسیبهای ناشی از آن در اختیار دارد. این استان هممرز با ترکیه و عراق و دروازه ورود به قفقاز، امروز بیش از هر زمان دیگری در مرکز توجه سیاستگذاران اقتصادی کشور قرار گرفته است.
جنگ اخیر، اگرچه خسارتهای قابل توجهی به زیرساختهای صنعتی و تجاری وارد کرد، اما ظرفیتهای بنیادین استان را از میان نبرد. حالا مدیران، فعالان اقتصادی و بدنه اجرایی استان با «ذهنیت بازسازی» و «رویکرد آیندهنگر» وارد میدان شدهاند تا روند توسعه آذربایجانغربی را سرعت ببخشند.
مرز؛ قلب تپنده تجارت آینده
مرزهای آذربایجانغربی همواره منبع درآمد و مسیر تجارت قانونی بودهاند اما در سالهای پس از جنگ، اهمیت این مرزها دوچندان شده است. تجارت با ترکیه، ارتباط با بازارهای قفقاز و ظرفیتهای ویژهای مانند کولبری سامانیافته، همه در حال تبدیل شدن به ابزارهای توسعه هستند.
در همین رابطه استاندار آذربایجانغربی با اشاره به اهمیت این حوزه میگوید: «با فعالسازی ظرفیتهای مرزی و تقویت همکاریهای اقتصادی با ترکیه و قفقاز، استان در مسیر تبدیلشدن به یکی از قطبهای مهم تجارت کشور قرار گرفته است. امروز مشاهده میکنیم که مرزهای استان در ایام نوروز از ثبات و آرامش قابلتوجهی برخوردار بودند و برخلاف برخی سالها هیچگونه اختلال جدی در عبور و مرور یا خدماترسانی وجود نداشت. این وضعیت نشاندهنده ظرفیتهای گستردهای است که میتوانند موتور محرک اقتصاد استانباشند.»
رضا رحمانی ادامه میدهد: «آذربایجانغربی دیگر فقط مصرفکننده خدمات نیست، بلکه وارد مرحله ارائه خدمات اقتصادی به کل کشور شده و این تغییر نقش، یکی از مهمترین شاخصهای بلوغ اقتصادی استان است.»
کولبری، از چالش تا فرصت
بخشی از معیشت مرزنشینان به کولبری وابسته بوده و اصلاح این فرآیند میتواند تحولی بزرگ ایجاد کند. موضوعی که استاندار آذربایجانغربی در توضیح برنامههایش برای این عرصه میگوید: «در سالجاری بستههای اصلاحی و دستورالعملهای جدیدی برای ساماندهی کولبری در دست اقدام است. ما براساس ارزیابیهای دقیق از عملکرد سال گذشته، به این نتیجه رسیدیم که ظرفیتهای این حوزه بسیار فراتر از میزان استفاده فعلی است. کولبری قانونی میتواند هم اشتغال ایجاد کند و هم مانع ورود کالای قاچاق شود. هدف ما این است که از تمام ظرفیتهای تعریفشده دولت برای ارتقای معیشت مردم مناطق مرزی استفاده کنیم.» این سخنان، تصویر روشنتری از رویکرد جدید دولت در قبال مناطق مرزی ارائه میدهد؛ رویکردی که نه حذف کولبری، بلکه «تبدیل آن به یک مسیر قانونی و پایدار معیشتی» را دنبالمیکند.
صنعت پس از جنگ؛ بازگشت به مدار تولید
جنگ خسارتهای قابلتوجهی به واحدهای صنعتی استان وارد کرد. برخی کارخانهها بهصورت مستقیم هدف قرار گرفتند و بسیاری دیگر آسیبهای غیرمستقیم دیدند.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجانغربی، با ارائه آمارهای دقیق درباره آسیبهای حملات اخیر میگوید: «در طول دفاعمقدس سوم، ۳۳واحد صنعتی در استان دچار خسارت شدند؛ شش واحد بهطور مستقیم هدف جنگندهها قرار گرفتند و ۲۷ واحد نیز بهدلیل همجواری با این مراکز آسیبهایی با شدت ۱۰ تا ۷۰ درصد تجربه کردند. بااینحال، اکنون ۶۴هزار نفر در بخش صنعت و معدن استان مشغول فعالیتند و اگرچه برخی از این واحدها بهدلیل کمبود مواد اولیه و آسیب به صنایع مادر دچار چالش شدهاند، اما با حضور مؤثر بانکها میتوانیم تولید و اشتغال را حفظکنیم.»
سخاوت خیرخواه با تأکید بر اهمیت حمایت بانکی توضیح میدهد: «اگر بانکها از ظرفیتهای قانونی و اختیارات ویژه شرایط بحرانی استفاده نکنند، واحدهای صنعتی ناچار خواهند شد نیروی انسانی خود را تعدیل کنند. این موضوع نهتنها اشتغال استان را تهدید میکند، بلکه اموال بانکها را نیز در معرض خطر قرار خواهد داد. بنابراین حفظ تولید، یک مسئولیت مشترک است.» در همین راستا، استاندار نیز با اشاره به اصول اقتصاد مقاومتی معتقد است که حفظ تولید، مردمیسازی اقتصاد و حرکت به سمت دانشبنیانشدن، سهمحور اصلی اقتصاد مقاومتی هستند. رحمانی تصریح میکند: «ما این اصول را در قالب یک بسته اقتصادی در استان دنبال میکنیم. نگاه آیندهمحور مدیران و فعالان اقتصادی، امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد تا بتوانیم روندها را تغییر دهیم و تحولی جدی در شمالغرب کشور رقم بزنیم.»
کشاورزی؛ پیشران با پشتوانه آب و خاک
آذربایجانغربی یکی از قطبهای کشاورزی کشور است.سالهای خشکسالی و کاهش سطح آب دریاچه ارومیه، نگرانیهای جدی ایجاد کرده بود، اما اکنون شرایط متفاوتاست. مسئولان استان آذربایجان غربی اعلام کردهاند که بارندگیهای اخیر باعث شده سدهای استان مملو از آب شوند و طبق بازدیدهای صورتگرفته، اکنون حدود ۵۰۰ مترمکعب در ثانیه آب وارد دریاچه ارومیه میشود. این اتفاق یک نشانه امیدبخش است. همچنین وضعیت چاهها و اراضی اطراف بستر دریاچه نیز بهتر شده و لایروبیها تأثیرات مثبت محسوسی داشتهاند. این وضعیت جدید میتواند مسیر کشاورزی استان را تقویت کند؛ چراکه بخش عمدهای از تولیدات باغی، دامی و زراعی استان به پایداری منابع آب وابستهاست.
تزریق نقدینگی به ستون فقرات توسعه
یکی از مهمترین نیازهای استان، تأمین مالی طرحهای تولیدی و اشتغالزاست و دولت هم در این بخش اقداماتی قابل توجه انجام داده است.
مدیرکل امور اقتصادی و دارایی استان، درباره وضعیت تسهیلات میگوید: «از مجموع بیش از ۳۱هزارمیلیارد ریال تسهیلات معرفیشده در قالب تبصره ۱۵ قانون بودجه، تاکنون برای ۷۸۶۰ طرح تولیدی و اشتغالزایی، ۱۳هزار و ۵۰۴میلیارد ریال پرداخت شده است. این رقم نشاندهنده حرکت جدی استان به سمت تقویت اشتغال پایداراست.
مهم این است که طرحها با رویکرد ایجاد درآمد پایدار و حمایت از مشاغل خرد و خانگی، مخصوصا در مناطق محروم و روستایی اجرا میشوند.»
حبیب تربتی میافزاید: «با توجه به شرایط جنگی کشور، حمایت از این طرحها اهمیت حیاتی دارد. ما تلاش کردهایم درخواستها را در زمان کوتاه بررسی کنیم تا هیچ متقاضیای بهدلیل بروکراسی از جریان تولید خارج نشود.»
آذربایجانغربی امروز در نقطهای ایستاده که جنگ را بهعنوان تجربهای سخت اما سازنده پشت سر گذاشته و اکنون همه دستگاهها، مدیران و فعالان اقتصادی برای ساختن دورهای جدید آمادهاند.
مرزهای امن و فعال، صنعت در حال بازسازی، کشاورزی امیدوارکننده، پروژههای اشتغالزایی، اصلاح رویه کولبری و احیای تجارت منطقهای، همه اجزای پازلی هستند که تصویری بزرگتر را شکل میدهند.