گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
گفتوگو با دکتر ربابه معتقدی درباره تاریخ نظام گمرکی در تنگه هرمز
هرمز؛ نگین يگانه بر حلقه انگشتری جهان
در بزنگاه(پیچ)تاریخی کنونی، طراحی و اجرای برنامهای راهبردی برای ادارهکردن تنگهی ایرانی هرمز و امنیت پایدار خلیج همیشه فارس(با درنظرگرفتن سویههای سیاسی، نظامی و امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) از مهمترین راهکارهایی است که بخاطر پذیرش و آمادگی جهانی میتواند بهمثابه تأیید و رسمیتدادن به طلوع یک قدرت نوین فرامنطقهای تلقیشود.
(نکته مهم: هرمز، نام ایزد دانایی و خرد است ایرانیان یکتاپرست و موحد برای فرشتگان مقرب از عنوان ایزد بهره میبردند البته بنابه باورهای اسلامی نیز فرشتگان، کارگزاران تمام سازوکارهای جهان هستند)
اکنون تنگه هرمز خلیج فارس را باید بطور نمادین، شرارههای خاکسترکننده تاریخ بسیارکهن (۱۴هزارساله) تمدن ایران دانست که ابرقدرت ایران ازنو دربرابر چشم جهانيان ازآنجا سربرمیآرد و پرمیگشاید و سیمرغوار ، جهان را زیر پرمیگیرد.
و برقراری امنیت در آبهای جنوب ایران و مدیریت تنگه هرمز می تواند برگ دیگری از تاریخ کشورمان را رقم بزند که اهمیتش کمتر از ملی شدن نفت نخواهد بود.
بانوی پژوهشگر و متخصص، دکتر ربابه معتقدی در گفتوگو با جامجم آنلاین به پیشینه حقوقی اداره کردن تنگه هرمز پرداخته و به شواهد و مدارک تاریخی جالب و خواندنی درینباره اشارهکرده.
پرسش
استاد! مصاحبه را با یک گزینگویه درباره هرمز آغاز کنید حتما مانند هرکجای ایران درباره این بخش از سرزمین باستانی مان نیز باورداشت و ضربالمثل و... در یادها هست؟
پاسخ
بهتر است از زبان بیگانه بشنویم که شنیدنی تر و جالب توجهتر است؛
مدیریت تنگه هرمز یا آبراهه خدای دانایی و خرد
نکته خردمندانه و راستودرستی که
ادوارد مونوکس(در سال 1621م) به زبان لاتین نوشته است [که انگار از منابع کهنتر نقلشده] :
“If all the world were but a ring
Ormus the diamond should bring.”
یعنی: اگر تمام دنیا یک حلقه انگشتری باشد، بیهیچگمانی، هرمز است که نگین الماسنشان آن است.
پرسش
هرمز، قلمرو سرزمینی ماست پس چرا همانند دیگر مرزهای کشور گمرک ندارد، چکیدهوار به تاریخچه و بنیان چنین کاری در تنگههای مهم اشاره میفرمایید؟
پاسخ
هفتاد و پنج سال پیشتر در چنین روزهایی به خواست مردم- رهبری محمد مصدق و تلاش مجلس شورای ملی؛ نفت ایران ملی اعلام شد. اگرچه معادلات اقتصادی جهان آن روز را تا مدتها همین جنبش حقخواهی یا ملیکردن بهم ریخت، اما در درازنای تاریخ، حقخواهیِ بجا،منطقی،مسلم و پذیرفتنی شمرده شد و برای بسیاری از ملتها نویدبخش بود
مصر از جمله این کشورها بود که با الهام از ملی شدن نفت ایران، پروژه ملی کردن کانال سوئز را کلیدزد و با وجود موانع بسیار به پیروزی رسانید.
از آن زمان تا امروز، دریافت عوارض از کشتی های عبوری از مهمترین منابع پایدار درآمدیِ این کشور است.
همچون باقی کشورهای همجوار با کانالهایی مثل سوئز، بسفر، پاناما، سنت لارنس برای درآمدزایی و تامین هزینه ها.
پرسش
(دوران معاصر) سابقه کنترل و ایجاد امنیت در خلیج همیشه فارس؟
پاسخ
پرتغال به عنوان یکی از اولین استعمارگران تاریخ اروپا، به اهمیت آبهای خلیج فارس در تجارت دریایی پی برد. در طول قرنهای 16 و 17 میلادی با ایجاد قلعه ها و پایگاههایی در سواحل خلیج فارس به کنترل تنگه هرمز و آبهای جنوب ایران پرداخت. استقرار نیروی نظامی دریایی پرتغال در قلعه های قشم، باسیدو (باسعید)، بندر کنگ و چابهار نشانه هایی از تفوق دریایی و نظامی این کشور در جنوب ایران و خلیج فارس بود. «پرتغالیها که راه بین المللی را در شرق در دست داشتند، هرمز را مرکز فعالیت خود قرار داده بودند.» با دریافت عوارض از کشتی های تجاری و اخذ حقوق گمرکی از کالاهای تجاری، سالها پرتغال صاحب نفوذ بی تردید در منطقه بحساب می آمد.
در دوره صفویه اما، شاه عباس صفوی با کمک نیروی دریایی انگلیس موفق شد؛ پرتغالی ها را از سواحل جنوب ایران اخراج کند. در ازای این کمک طبق قرارداد میناب، غنائم بدست آمده از پرتغالی ها و درآمدهای بنادر جنوب با انگلستان تقسیم می شد و کالاهای تجاری کشتیرانی انگلیسی در جزیره هرمز از پرداخت حقوق گمرکی معاف می شدند.
پرسش
یادیکنیم از دزدان عرب در حاشیه جنوبی و دلیل توجه ما به نیروی دریایی انگلیس؟
پاسخ
سال 1819م دزدان دریایی عرب در آبهای خلیج فارس آنقدر ایجاد ناامنی کرده بودند که ناتوانی حکومت تازه تاسیس قاجار در تامین امنیت منطقه، موجب مداخله قوای دریایی انگلستان شده و قراردادی بین ایران و انگلیس بسته شد. قرارداد یادشده با نام قرارداد صلح عمومی یا قرارداد اساسی خوانده شد و بموجب آن مسئولیت تامین امنیت و حفاظت از خلیج فارس تا زمانی که ایران شرایط
کافی را بدست آورد به عهده انگلستان گذاشته شد. اگرچه کنترل امنیت خلیج فارس در این زمان به عهده انگلستان بود اما این بمعنای تسلط سیاسی انگلستان بر سواحل خلیج فارس نبود. شاهد این مدعا را در آرشیو قطر می بینیم.
بر اساس این اسناد، کنترل و امنیت تنگه هرمز و خلیج فارس در سال 1820 همچنان بر عهده جکومت ایران بوده است. زیرا میرزا عبدالوهاب نشاط اصفهانی صدراعظم ایران به بدلیل ورود بی اجازه کشتی های انگلیسی به بندر لنگه اعتراض و آنها را ملزم به پرداخت غرامت کرد.
پرسش
پس انگلیس جای پايش را در خلیج فارس محکم کرد؟
پاسخ
بر اساس اسناد موجود در همان آرشیو (یاددشده در فراز پیشین) ، سی سال بعد (1856) قوای دریایی بریتانیا در آبهای خلیج فارس و خارک و قشم برای کنترل قاچاق و تجارت برده همه کشتی ها را بررسی کرده و چنانچه کشتی به تجارت برده در کشتی مشاهده می شد، مال التجاره توقیف و بردگان آزاد می شدند. بنابر این در طول این سالها همچنان نفوذ انگلستان در حوزه جغرافیایی خلیج فارس و دریای عمان رو به افزایش بود.
در جنگ جهانی اول این منطقه بلحاظ جغرافیای سیاسی از اهمیت بسیاری برخوردار بود. انگلستان با سلطه نیروی نظامی دریایی بر آبهای خلیج فارس، از مسیر رفت و آمد به آبهای آزاد و کشورهای آسیایی و برخورداری از مهمترین منابع نفتی خوزستان بهره برده و کفه ترازو به نفع متفقین سنگین تر شد. در جنگ جهانی دوم نیز با استفاده از آبهای خلیج فارس و تنگه هرمز متفقین توانستند- همچون جنگ پیشین- تسلیحات و نیروی نظامی خود را به سریعترین و راحت ترین شکل ممکن به جبهه برسانند و نفت مورد نیاز نیروی دریایی خود را نیز از از همین کانال از جنوب ایران تامین کنند.
بی تردید بهره گیری از آبهای خلیج فارس و نفت ایران عامل مهم در پیروزیشان بر طرف مقابل بود
در تمام این چندصدسال مهمترین بهانه و استدلال برای حضور نیروهای بیگانه استعمارگر در خلیج فارس همانا ایجاد امنیت و کنترل راههای آبی از گزندهایی مانند خطرات گوناگون برای سلامت کشتی ها و جهازات دریایی بود.
پرسش
به میزان هزینه های دریانوردی در خلیج همیشه فارس و عبور از تنگه هرمز در سده گذشته اشاره میفرمایید؟
پاسخ
آنچه بواسطه ژئوپولتیک سواحل جنوب و تنگه هرمز در طول قرنها تا کنون رفته، مرارت بسیار- تلفات بیماری های واگیر- سهیم شدن در لطمات چنگهای ناخواسته و ناامنی بوده است. گذشته از حضور نیروی دریایی استعمارپرتغال و کمپانی هند شرقی در قرن های 16 تا 19 میلادی در خلیج فارس و سواحل آبهای جنوب، کشیده شدن جنگ جهانی اول به ایران: در جنگ جهانی اول، بریتانیا و متحدانش بی توجه به بیطرفی ایران، از طریق آبهای خلیج فارس جنگ را به ایران کشیدند. ایران بابت جنگ ناخواسته هزینه های بسیاری پرداخت. بیماریهای همه گیر طاعون و وبا و آنفلونزای اسپانیایی در چهار سال جنگ جهانی اول همگی از مسیر آبهای خلیج فارس و توسط نیروهای نظامی متفقین از مسیر بنادر لنگه و بوشهر و آبادان وارد و موجب تلفات بسیار در ایران شد. قحطی بزرگ نیز در این سالها بموجب حضور نیروهای بیگانه و قاچاق مواد غذایی از ایران توسط متفقین از مسیر خلیج فارس سبب آسیب و مرگ بسیاری از مردم ایران شد.
پرسش
و اما از حضور بیگانه در هرمز و خلیج همیشه فارس بگویید که چقدر به ایران بویژه در جنگ جهانی دوم آسیب زد؟
پاسخ
سالهای 1940 تا 1945 م همچون جنگ جهانی اول، ایران موضع بیطرفانه داشت اما همچنان و به عنوان پل پیروزی، به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و دسترسی آبهای جنوب ایران به آبهای آزاد برای جابجایی قوای نظامی و تسلیحات متفقین، از خاک و آب ایران استفاده ابزاری شد و آسیب بسیار به مردم و اقتصاد کشور وارد آمد.
قحطی نان1942/1321ش، شیوع بیماری تیفوس و طاعون1944/1323ش در سراسر ایران از طریق بندر عباس و بندر لنگه که توسط کشتی ها و سربازان متفقین
ایران را به تباهی کشاند؛
همه از پیامدهای حضور متفقین در خلیج فارس بود.
در طول چند صد سال گذشته، بارها و بارها سواحل جنوب ایران به دلیل فعالیت دزدان دریایی، تجارت دریایی برده از آفریقا و آسیای شرقی توسط بازرگانان اروپایی و آمریکایی، تجارت کالاهای قاچاق و.... دچار ناامنی شده است.
همه این جنگ ها و قحطی های مصنوعی و بیماریهای واگیر و آشفتگی های اجتماعی و سیاسی، هزینه و بار اقتصادی بسیار برای مردم ایران به همراه داشته
که هرگز و از هیچ منبع بین المللی و غیر آن گامی برای جبران خسارات وارده برداشته نشده است
طبیعی و منصفانه است که استفاده کنندگان و بهرهمندان از فضای امن و آسوده تنگه هرمز در هزینه های مختلف همجواری و نگهداری آن مشارکت ورزند
بویژه بخاطر تامین همیشگی امنیت آبهای خلیج فارس و تنگه هرمز؛ که از آفرینش آدم تاکنون با ایرانیان بوده آسا و خواهدبود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
