دشمنی که فقط زبان هزینه را می‌فهمد!

به گزارش جام جم آنلاین گاهی یک روایت ساده از زندگی روزمره، این واقعیت را روشن‌تر از صد‌ها تحلیل رسمی توضیح می‌دهد:
در مجتمع مسکونی‌ای زندگی می‌کنم که یکی از مالکان، چهار واحد آن را در اختیار دارد؛ فردی پرخاشگر و بی‌اعتنا به قواعد. سهم خود از هزینه‌های ساختمان را نمی‌پردازد، در امور همسایگان دخالت می‌کند و برای دیگران باید و نباید می‌گذارد. مدیر ساختمان نیز، به‌جای اتکا به قانون، ترجیح می‌دهد با او درگیر نشود.
مدتی این پرسش ذهنم را درگیر کرده بود: مواجهه‌ی درست با چنین فردی چیست؟
آیا گفت‌وگوی دوستانه راه‌گشاست؟
آیا مماشات، آرامش می‌آورد؟
یا تنها راه، اجماع جمعی و تحمیل هزینه‌ی رفتار غلط است؟
تجربه نشان می‌دهد مسئله‌ی چنین افرادی، سوءتفاهم یا ناآگاهی نیست؛ مسئله «مدل ذهنی» است. ذهنیتی که جهان را میدان منافع شخصی می‌بیند و قواعد را فقط تا جایی می‌پذیرد که مانع سودش نشوند. در این منطق، تغییر رفتار نه با نصیحت، بلکه با هزینه رخ می‌دهد.
اینجا، روایت ساختمان تمام می‌شود و سیاست آغاز.
کافی است نام آن همسایه را تغییر دهیم و به‌جایش دونالد ترامپ را بنشانیم؛ کنشگری که خود را فراتر از قانون و نهاد‌های بین‌المللی می‌داند. دخالت در امور داخلی کشورها، مصادره‌ی دارایی‌ها، تحریم به‌مثابه ابزار فشار و تلاش برای مهار توسعه‌ی علمی ایران، همگی در همین چارچوب قابل فهم‌اند.
در چنین شرایطی، مذاکره اگر بدون توازن قوا باشد، دیپلماسی نیست؛ نوعی واگذاری تدریجی منافع است. مسئله این است که وقتی سازوکار اجماع جهانی برای مهار فشار‌های آمریکا کارآمد نیست، ایران ناچار نیست میان درگیری نظامی یا انتظار فرسایشی برای مذاکره یکی را انتخاب کند.
مدیریت تنش، طیفی از ابزار‌ها را در بر می‌گیرد؛ از نقش ژئوپلیتیکی ایران در امنیت آبراه‌هایی، چون تنگه هرمز.
تا اثرگذاری غیرمستقیم بر بازار انرژی، تا بازتعریف هزینه‌های میزبانی پایگاه‌های آمریکا برای بازیگران منطقه‌ای و استفاده از اهرم‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی به‌صورت هوشمند و مرحله‌بندی‌شده.
پیام این رویکرد روشن است:
نه تشدید شتاب‌زده‌ی تنش و نه تقلیل سیاست به خوش‌بینی مذاکره‌محور؛ بلکه شکل‌دهی به وضعیتی که در آن، طرف مقابل دریابد فشار و بی‌قانونی، بدون هزینه نخواهد بود.
این یادداشت دعوت به جنگ نیست، تأکید بر عقلانیت راهبردی است؛ عقلانیتی که احترام به قواعد را نه حاصل نیت‌ها، بلکه برآمده از توازن قوا می‌داند. چشم‌پوشی از این واقعیت، نه فضیلت اخلاقی است و نه انتخابی هوشمندانه، بلکه خطایی تحلیلی است که هزینه‌ی آن مستقیماً بر منافع ملی تحمیل می‌شود.