انقلاب فضایی ایران

درهمین چارچوب، امروز و همزمان با روز فناوری فضایی، نخستین تصاویر ماهواره «پایا»، پیشرفته‌ترین ماهواره تصویربرداری ایران رونمایی می‌شود؛ ماهواره‌ای سنجشی که با مشارکت شبکه‌ای از مجموعه‌های تخصصی و دانش‌بنیان طراحی و ساخته‌شده و گام مهمی در ارتقای دقت تصویربرداری و توسعه کاربردهای عملیاتی داده‌های فضایی در کشور به‌شمار می‌رود.درهمین زمینه دکترحسن سالاریه، معاون وزیر ارتباطات ورئیس سازمان فضایی ایران درگفت‌وگوبا جام‌جم روند پیشرفت برنامه‌های فضایی کشور، دستاوردهای فناورانه،نقش بخش خصوصی وچشم‌انداز پیش‌رو را توضیح می‌دهد. 

پس از انقلاب، صنعت فضایی ایران چه مسیری را طی کرده و امروز در چه جایگاهی قرار‌دارد؟
صنعت فضایی کشور از اواخر دهه ۷۰ وارد مرحله شکل‌گیری شد و در نیمه دهه ۸۰، با تشکیل سازمان فضایی ایران ذیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، فعالیت فضایی خود را به‌صورت رسمی آغاز کرد و در یک بازه زمانی نسبتا کوتاه، دستاوردهای بسیار ارزشمندی رقم خورد، تا جایی که امروز در حوزه‌های مختلف عرصه فضایی اعم از ماهواره، ماهواره‌بر، ایستگاه‌های کنترل و دریافت داده‌های ماهواره‌ای و همچنین پایگاه‌های پرتاب و در حوزه بهره‌برداری از داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای فعال هستیم. همچنین در حال حاضر شرکت‌ها و مجموعه‌های دانش‌بنیان متعددی در کشور وجود دارد که این داده‌ها و تصاویر را در حوزه‌های گوناگون به‌ویژه کشاورزی، شهرسازی، نقشه‌برداری و مباحث مربوط به پایش منابع طبیعی و آبی به‌کار می‌گیرند. این روند نشان‌دهنده رشد همه‌جانبه در تمامی ابعاد است؛ چراکه صنعت فضایی ایران کاملا بومی، متکی بر دانش و فناوری داخلی و مبتنی بر نیروی انسانی متخصص و نخبه کشور است.

امروز ایران در حوزه ماهواره‌های سنجشی و مخابراتی به چه دستاوردهایی رسیده است و چه پروژه‌هایی در این حوزه در دست اجراست؟ 
در سال ۸۷ نخستین ماهواره بومی و ساخت داخل یعنی ماهواره«امید»با ماهواره‌بر بومی وساخت داخل«سفیرامید» پرتاب شد و در مدار قرار گرفت. پس از آن نیزپرتاب‌های مختلفی انجام و پرتابگرها و ماهواره‌های متعددی در کشور ساخته شد. 

ماهواره‌های ابتدایی که در کشور ساخته می‌شد، در کلاس جرمی سبک بود و عملکردهای نسبتا ساده‌تری نسبت به ماهواره‌های فعلی‌داشت. 
دقت تصویربرداری آنها در حد چندصد متر هدف‌گذاری می‌شد، اما امروز در حوزه ماهواره‌های سنجشی، ماهواره‌هایی با دقت تصویربرداری حدود یک متر و حتی بهتر از یک متر در حال طراحی و ساخت است و پروژه‌های متعددی نیز در حوزه ماهواره‌های مخابراتی به‌خصوص در ارتفاع بالا و ماهواره‌های زمین‌آهنگ تعریف شده است. اخیرا ماهواره «ناهید ۲» به‌عنوان نخستین ماهواره مخابراتی ساخت داخل که توسط پژوهشگاه فضایی ایران برای مدار ارتفاع پایین ساخته شده بود در مدار قرار گرفت و آزمایش‌های متعددی روی آن انجام شد. در حال حاضر ماهواره «ناهید ۳» نیز در مجموعه وزارت ارتباطات در حال طراحی و ساخت است. همچنین در حوزه ماهواره‌های سنجشی نیز ماهواره «پارس ۳» و چند ماهواره دیگر در این کلاس با دقت بهتر از یک متر در حال طراحی و ساخت‌هستند.
 
در حوزه پرتابگرها و ماهواره‌برها چه ظرفیت‌هایی ایجاد شده است؟
در حوزه پرتابگر و ماهواره‌بر، ماهواره‌برهای «سیمرغ» و «قائم» را در اختیار داریم. ماهواره‌بر سیمرغ که توسط نیروی هوافضای سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع توسعه یافته تاکنون پرتاب‌های موفق متعددی داشته است. به‌طوری که در آخرین پرتاب، توانست محموله‌ای به جرم ۳۰۰ کیلوگرم را که به نوعی سنگین‌ترین جرم مداری ایران برای مدار ارتفاع پایین محسوب می‌شود، با موفقیت در مدار قرار دهد. قائم نیز یک ماهواره‌بر سوخت جامد است که توسط نیروی هوافضای سپاه ساخته می‌شود و با قابلیت مدارگذاری زیر صد کیلوگرم در مدار ارتفاع پایین قرار می‌گیرد. به‌طورکلی، درحال‌حاضر پرتابگرها و ماهواره‌برهای متعددی در کلاس‌های جرمی بالاتر در دست طراحی و ساخت داریم که بتوانند جرم‌های بالاتر را در مدار لئو و درنهایت ماهواره مورد نظر را در مدار ژئو یا مدارهای ۶۰۰۰ کیلومتری قرار دهند. این روند نشان‌دهنده پیشرفت صنعت فضایی ایران است.
 
بخش خصوصی چه نقشی در توسعه صنعت فضایی ایران داشته‌وهمکاری باشرکت‌های دانش‌بنیان چگونه انجام می‌شود؟ 
یکی از موضوعات مهمی که طی سال‌های گذشته در صنعت فضایی ایران به‌خوبی جاافتاده، توسعه بخش خصوصی و به‌نوعی توسعه اقتصاد فضاست. این توسعه هم در پایین‌دست صنعت فضایی، یعنی خدمات مبتنی بر داده و تصویر و هم در بالادست، شامل طراحی و ساخت قطعات، تجهیزات و به‌ویژه زیرسامانه‌های ماهواره‌ای رخ داده است. درحال‌حاضر شرکت‌های دانش‌بنیان و تخصصی در حوزه تبدیل تصاویر خام ماهواره به محصولات دارای ارزش‌افزوده، مدیریت حوزه‌های شهری، کشاورزی دقیق، محیط‌زیست و آب فعال هستندواکنون شرکت‌های توانمندی که خدمات مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای و فضاپایه ارائه می‌دهند، در کشور در حال افزایشند. همچنین دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی فعالی نیز داریم که در حوزه‌های مختلف به‌ویژه در بخش بالادست شامل ساخت قطعات، تجهیزات، زیرسامانه‌های ماهواره و خود ماهواره فعالیت می‌کنند. خوشبختانه درحال‌حاضر هم‌افزایی مناسبی در صنعت فضایی کشور شکل گرفته و تامین و تجهیز بسیاری از ماهواره‌هایی که اکنون ساخته می‌شوند، توسط شبکه‌ای از شرکت‌ها و بخش خصوصی صورت می‌گیرد می‌شوند. در همین راستا لازم است به پرتاب هفتم دی‌ماه اشاره کنم که طی آن سه ماهواره ایرانی ظفر۲، کوثروپایا درمدار قرار گرفتند. ماهواره «کوثر» توسط بخش خصوصی، ماهواره «پایا» توسط گروه فضایی صاایران و مجموعه‌ای از شرکت‌های همکار و ماهواره «ظفر۲» نیز توسط دانشگاه علم و صنعت، به همراه مجموعه‌ای ازشرکت‌های دانش‌بنیان، طراحی و ساخته شد.

وضعیت تثبیت فناوری‌های فضایی در کشور چگونه است وچه چشم‌اندازی برای توسعه ماهواره‌هاوپرتابگرها وجود دارد؟
درحال‌حاضر ما دوره‌های توسعه وتحقیق را تا حد زیادی پشت‌سر گذاشته‌ایم و در مرحله تثبیت فناوری قرار داریم. بسیاری از ماهواره‌هایی که در مدار قرار می‌گیرند، می‌توانند در بازه زمانی مناسبی خدمات ارائه دهند و تعداد آنها در حال افزایش است. در حوزه ماهواره‌برها نیز وضعیت مشابه است و ماهواره‌های عملیاتی با قابلیت ارائه سرویس را در کشور توسعه می‌دهیم. امروز هم‌افزایی بسیارخوبی میان وزارت ارتباطات وفناوری اطلاعات، وزارت دفاع، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و همچنین نیروهای مسلح شکل گرفته و همه این مجموعه‌ها دست به دست هم صنعت فضایی کشور را در مسیر رشد و پیشرفت پیش می‌برند.

«پایا» ستاره امروز
دکترحسن سالاریه، معاون وزیرارتباطات ورئیس سازمان فضایی ایران درباره اتفاق امروزیعنی‌رونمایی‌ازتصاویر ماهواره «پایا» نیز به جام‌جم می‌گوید: پایا یک ماهواره سنجشی تصویربرداری است که توسط گروه فضایی ایران با همکاری مجموعه‌ای از شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی و ساخته شده است. این ماهواره در کلاس جرمی حدود۱۵۰کیلوگرم طراحی و ساخته شده و قابلیت تصویربرداری در طیف‌های مرئی هم طول موج‌های رنگی و هم تصاویر سیاه و سفید را دارد.
آن‌طور که او توضیح می‌دهد، تصاویر توسط دوربین‌های ماهواره از سطح زمین با دقت حدود ۱۰متر برای طیف‌های رنگی و ۵متر برای سیاه و سفید دریافت می‌شود و با تلفیق داده‌ها و پردازش‌های تکمیلی، می‌توان به دقت‌هایی حدود ۲.۵ متر رسید. این ماهواره برای کشور بسیار کاربردی است، زیرا دقت تصویربرداری آن در محدوده‌ای است که کاربردهای مختلفی ازجمله پایش منابع آبی، محیط‌زیست، کشاورزی، پایش‌های شهری و به‌روزرسانی نقشه‌ها را پوشش می‌دهد.
دکتر سالاریه می‌افزاید: پس از قرارگیری در مدار،فرآیند تست و تست‌های مداری اجزا و زیرسامانه‌های مختلف با موفقیت طی شده است. مدتی است تصاویر ماهواره دریافت می‌شود ودرحال‌حاضر فرآیند تنظیم یا کالیبراسیون تصاویر در حال انجام است که ان‌شاءالله امروز در روزفناوری فضایی، با حضور وزیرمحترم ارتباطات، ازاین تصاویررونمایی خواهد شد.