این گزارش به بررسی پدیدهای میپردازد که صنعت آموزش را دگرگون کرده است: «بازیهای جدی» یا همان بازیهای آموزشی. ما در این سفر، از ماینکرفت که مهندسان آینده را تربیت میکند تا شبیهسازهای پیچیده مدیریت شهری را بررسی و مشاهده خواهیم کرد که چگونه پیکسلها جایگزین گچ و تخته شدهاند.
لگوی دیجیتال قرن ۲۱
شاید هیچ عنوانی به اندازه Minecraft نتوانسته باشد مفهوم «جعبه شنی» (Sandbox) را در آموزش جا بیندازد. نسخه آموزشی این شاهکار که توسط مایکروسافت توسعه یافته، فراتر از یک بازی بقا است؛ این یک آزمایشگاه تمامعیار است. چرا این بازی مهم است؟ اهمیت این بازی به این خاطر است که در کلاسهای درس، معلمان شیمی میتوانند از جدول تناوبی موجود در ماینکرفت برای ترکیب عناصر و ساخت مواد جدید (بدون خطر انفجار واقعی!) استفاده کنند. همچنین این بازی سه مهارت حیاتی را تقویت میکند؛
خلاقیت فضایی: دانشآموزان سازههای پیچیده معماری میسازند.
کدنویسی: ابزار Code Builder به کودکان اجازه میدهد با بلوکهای بصری برنامهنویسی کنند.
مدیریت منابع: درک اقتصاد پایه و نحوه استفاده بهینه از مواد اولیه. طبق آمار مایکروسافت، بیش از ۳۵ میلیون معلم و دانشآموز در ۱۱۵ کشور از این پلتفرم استفاده میکنند که نشاندهنده نفوذ بینظیر آن در سیستم آموزشی جهانی است.
کلاس تاریخ و سیاست پیشرفته
اگر میخواهید دیپلماسی، استراتژی نظامی و تکامل تمدنها را بیاموزید، هیچ کتابی به اندازه چند ساعت تجربه Sid Meier’s Civilization مؤثر نیست. در این بازی استراتژیک نوبتی، بازیکن رهبری یک تمدن را از عصر حجر تا عصر فضا بر عهده میگیرد. خبرنگاران حوزه بازی معتقدند که Civilization VI پیچیدهترین شبیهساز مدیریتی برای عموم است. بازیکن باید تعادل ظریفی میان توسعه علم، دین، فرهنگ و ارتش برقرار کند.
یادگیری تاریخی: بازیکنان با رهبران واقعی (مانند گاندی، کوروش کبیر، ملکه ویکتوریا) و ویژگیهای منحصربهفرد تمدن آنها آشنا میشوند.
تفکر سیستمی: هر تصمیم (مثلا قطع درختان برای ساخت کارخانه) عواقب درازمدت محیط زیستی و اجتماعی دارد که بازیکن را با مفهوم توسعه پایدار آشنا میکند.
فیزیک نیوتنی در عمل
ناسا (NASA) رسما به توسعهدهندگان این بازی مشاوره داده وهمین یک جمله برای درک اهمیت آن کافی است. در Kerbal Space Program (KSP)، شما مسئولیت برنامه فضایی موجودات بامزهای به نام «کربال» را برعهده دارید اما اشتباه نکنید؛ زیر این ظاهر کارتونی، یکی از دقیقترین موتورهای فیزیک مداری نهفته است. بازیکنان در KSP باید موشک بسازند، سوخت را محاسبه کنند و با استفاده از قوانین واقعی فیزیک (مانند تکانه، گرانش و آیرودینامیک) سفینه را در مدار قرار دهند یا روی ماه فرود بیایند.شکست دراین بازی یعنی انفجار موشک اماهمین شکستهابهترین درس مهندسی هوافضا هستند. این بازی مفاهیم انتزاعی فیزیک دبیرستان و دانشگاه را به تجربهای ملموس و هیجانانگیز تبدیل میکند.
گیمیفیکیشن خالص در خدمت زبان
شاید نتوان دولینگو را یک بازی ویدئویی»کلاسیک نامید اما این اپلیکیشن موفقترین نمونه گیمیفیکیشن (Gamification) در تاریخ آموزش است. با بیش از ۵۰۰ میلیون کاربر، دولینگو یادگیری زبان را به یک بازی اعتیادآور تبدیل کرده است. از مکانیزمهای موفقیت این برنامه میتوان به سیستم امتیازدهی، الماسها و لیدربوردها (جداول ردهبندی) که حس رقابت را زنده نگه میدارند و شمارشگر روزهای متوالی تمرین، که فشاری روانی اما مثبت ایجاد میکند تا کاربر زنجیره یادگیری را قطع نکند، اشاره کرد. تحقیقات دانشگاهی نشان میدهد که ۳۴ ساعت کار با دولینگو معادل یک ترم دانشگاهی آموزش زبان مقدماتی است. این پلتفرم ثابت کرد که اگر آموزش «خستهکننده» نباشد، استمرار یادگیری تضمین شده است.
تمرین مدیریت شهری
در این بخش به جای سفر به گذشته، به دلِ چالشهای مدرن میرویم. بازی Cities: Skylines به عنوان پادشاه بلامنازع سبک شهرسازی، ابزاری قدرتمند برای آموزش «تربیت مدنی» و «مهندسی سیستمها» است. در این بازی، شما شهردار و طراح خدایگونه یک شهر هستید. اما این فقط درباره ساختن آسمانخراشهای زیبا نیست. در این بازی، بازیکن باید با مسائلی نظیر ترافیک سنگین، سیستمهای فاضلاب، تامین برق پاک، و آلودگی صوتی دستوپنجه نرم کند. یک اشتباه در طراحی تقاطع میتواند کل شهر را فلج کند. همچنین دانشآموزان یاد میگیرند که چگونه مالیاتها را تنظیم کنند تا بدون فراریدادن سرمایهگذاران، بودجه خدمات عمومی (پلیس، آتشنشانی، بیمارستان) تامین شود. جالب است بدانید که در سال ۲۰۱۶، شهر استکهلم از این بازی برای طراحی منطقه سلطنتی جدید خود استفاده کرد تا شهروندان بتوانند راهحلهای ترافیکی را شبیهسازی و پیشنهاد کنند.
معمای فیزیک و منطق
شرکت ولو (Valve) با عرضه Portal ۲ نهتنها یکی از بهترین بازیهای تاریخ را ساخت، بلکه ابزاری قدرتمند برای آموزش «حل مسأله» (Problem Solving) ارائه کرد. در این بازی بازیکنان باید با استفاده از قوانین پایستگی تکانه و جابهجایی فضایی، معماهای پیچیده را حل کنند. همچنین بخش Co-op بازی نیازمند ارتباط کلامی دقیق و همکاری لحظهای بین دو بازیکن است که مهارتهای کار تیمی را بهشدت تقویت میکند.
منطق ریاضی برای نسل جدید
برای گروههای سنی پایینتر، بازی Zoombinis یک شاهکار کلاسیک است که اخیرا بازسازی شده. این بازی بدون استفاده از اعداد و ارقام ترسناک ریاضی، مفاهیم عمیق منطقی، نظریه مجموعهها و الگوریتمها را آموزش میدهد. در این بازی کودکان باید موجودات کوچک آبیرنگ را از مراحل مختلف عبور دهند. این بازی زیربنای تفکر الگوریتمی را در ذهن کودک میسازد که پیشنیاز اصلی برنامهنویسی و ریاضیات پیشرفته است.
آینده آموزش در دستان گیمرها
بررسیهایمانشان میدهدکه بازیهای آموزشی دیگرمحدودبه نرمافزارهای ساده وکسلکننده دهه۹۰نیستند.امروز، بازیهای تجاری بزرگ (AAA) پتانسیل آموزشی خود را آزاد کردهاند. مزایای کلیدی بازیهای آموزشی مدرن عبارت است از:
یادگیری مبتنی برشکست: دربازی، شکست پایان راه نیست، بلکه بخشی از فرآیند یادگیری است (برخلاف سیستم نمرهدهی مدارس سنتی).
شخصیسازی: بازیها با سرعت یادگیری هر فرد تطبیق مییابند.
درگیری عاطفی: وقتی دانشآموز در نقش یک شخصیت قرار میگیرد، محتوا را عمیقتر درک میکند.
در پایان، باید اذعان کرد که بازیها جایگزین معلم نیستند، بلکه ابزاری قدرتمند در جعبهابزار آموزشی قرن بیست و یکم هستند.مدارسی که این ابزار را نادیده بگیرند، دربرقراری ارتباط با نسل دیجیتال(Digital Natives) موفق نخواهند بود.