گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
ایران در صدر جدول کاریکاتور جهان
دوازدهمین دوسالانه بینالمللی کارتون و کاریکاتور تهران طی روزهای اخیر با حضور محمدمهدی احمدی سرپرست سابق معاونت هنری وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی،آیدین مهدیزاده مدیرکل هنرهای تجسمی،محمدباقراعلمی سرپرست سازمان فرهنگی-هنری شهرداری تهران، محمد خراسانیزاده معاون امور هنری شهرداری تهران، جعفر واحدی مدیرعامل مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر، سیدمسعود شجاعیطباطبایی دبیر دوسالانه ودیگر اعضای شورای سیاستگذاری واجرایی دوسالانه وپیشکسوتان کارتون وکاریکاتور دررواق فرهنگستان هنرافتتاح شد.
همزمان با افتتاح این دوسالانه در تهران، شهرهای مشهد، رشت و تبریز نیز میزبان این نمایشگاه بودهاند. در این رویداد، ۶۴۶ اثر از ۷۰کشور به نمایش درآمده است. به بهانه برپایی این رویداد که تا پنجم بهمنماه ادامه خواهد داشت با سیدمسعود شجاعیطباطبایی به گفتوگو نشستهایم.
اگر موافق باشید بحث را با این سؤال شروع کنیم که چرا برگزاری دوسالانه، هشت سال به تعویق افتاد؟
برای پاسخ دادن به این سؤال باید کمی به عقب برگردم و به اتفاقاتی اشاره کنم که در تعویق برگزاری این رویداد نقش جدی داشتند. هشت سال پیش، سازمان فرهنگی-هنری شهرداری در قالب ابلاغ یک نامه به همکاری من با این سازمان پایان داد. نکته سؤالبرانگیز اینکه نامه در مدت زمان کوتاهی از سایت آن طرف آبی «ایرانوایر» سردرآورد و رسانهای(!) شد. بنابراین دیگر امکان همکاری به شکل معمول هم میسر نبود چه برسد به این که بخواهیم دوسالانه برگزار کنیم. در این میان همان کسانی که مسبب تعطیلی خانه کاریکاتور بودند، اصرار داشتند که دوسالانه را برگزار کنیم. همزمان با این اتفاقات، تعدادی از کاریکاتوریستها شروع به مصاحبه با رسانهها کردند و همزمان به سازمان فرهنگیهنری شهرداری فشار آوردند که شجاعی نگاه ایدئولوژیک به کاریکاتور دارد و دوره خلاقیت او در خانه هم به پایان رسیده است. در نتیجه، معاون هنری سازمان فرهنگی-هنری شهرداری با این جریانات همسو شد و شرایطی پیش آمد که دیگر ادامه همکاری با این سازمان ممکن نبود. بعد از آن، من به حوزه هنری رفتم و با روی کار آمدن محمد زنگنه، همچنان امیدوار بودم که خانه کاریکاتور به روزهای اوج خود برمیگردد ولی ایشان باوجود ۹ماه خدمت صادقانه، برای ادامه فعالیت به نتیجه نرسید. در دوره مدیریت جدید محمد خراسانیزاده در سازمان فرهنگی-هنری شهرداری تهران، بار دیگر قضیه برگزاری دوسالانه مطرح شد؛ ضمن اینکه ما در برنامه داوری که در خرمآباد برگزار شد با آیدین مهدیزاده، مدیر دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم آشنا شدیم و ایشان نسبت به برگزاری دوسالانه ابراز آمادگی کرد که با پیگیری ایشان بالاخره برگزاری این دوره از دوسالانه کلید خورد.
اصولا برای برگزاری این دوره چه معیارهایی را درنظر گرفته بودید؟
در درجه اول شرط گذاشتیم که برای برگزاری دوسالانه میبایست بودجه، امکانات و اختیارات به شکل روشن و واضح متناسب با شأن یک دوسالانه بینالمللی اختصاص یابد که خوشبختانه این مسأله عملی شد. با توجه به اینکه برگزاری دو رویداد دیگر کاریکاتور را به شکل همزمان بهعهده داشتم، اشاره کردم که بهدلیل مشغله کاری نمیتوانم عهدهدار دبیری این دوره باشم ولی در نهایت، ۱۳ نفر از ۱۵ عضو شورای سیاستگذاری به دبیری من رای دادند و بنده به ناگزیر دبیری این دوره را بهعهده گرفتم.
بهنظر شما در دوازدهمین دوره دوسالانه چقدر همگرایی بین هنرمندان مختلف ایجاد شده است؟
در این دوره هنرمندان مختلف کاریکاتوریست از ایران و کشورهای دیگر از اندیشه و آرای منسجمی برخوردار بودند. داوران هم در بخشهای مختلف به نتایج مطلوبی رسیدند و داوری به نحو احسن در دو بخش انتخاب اولیه و نهایی برگزار شد. مراسم اهدای جوایز هم اول بهمنماه برگزار خواهد شد.
شاید برای پرسیدن این سؤال کمی زود باشد ولی با وجود انقطاع هشتساله و فرازونشیبهایی که به اجمال اشاره کردید، کیفیت فعلی دوسالانه را چطور ارزیابی میکنید؟
با وجود آنکه گفتوگوی ما در روز اول افتتاحیه شکل گرفته، شاهد استقبال نسبی و خوبی از نمایشگاه بودهایم. این نشان میدهد مخاطبان حتی با گذشت هشت سال وقفه برای برپایی دوسالانه، چقدر نسبت به این حیطه اشتیاق داشتهاند. البته در کنار بازدید از نمایشگاه، میزان مراجعه علاقهمندان به سایت «ایران کارتون» هم مطلوب بوده است. ما در این دوره بیش از گذشته دنبال وفاق و همدلی بودهایم و به یاری خداوند توانستهایم در حفظ این مؤلفه موفق شویم. بهنظرم این دوره از دوسالانه بهلحاظ شکل برگزاری و نحوه مشارکت هنرمندان، در نوع خود رضایتبخش بوده است. در مجموع ۴۵۰هنرمند در این دوره حضور یافتند و در بخش بینالملل هم هنرمندانی شرکت کردهاند که چین، ترکیه، روسیه، اندونزی، آمریکای لاتین (برزیل، کوبا، کلمبیا و آرژانتین) و کشورهای اقیانوسیه از این جملهاند. ناگفته نماند که امسال در قیاس با دورههای گذشته، هنرمندانی از آمریکا هم در این رویداد شرکت کردند. در مجموع ۷۰کشور در دوسالانه دوازدهم حضور یافتهاند که همانطور که اشاره کردم این آمار در نوع خود کمسابقه بوده و نشان ازاعتلا واحیا در این دوره از دوسالانه بوده است.
بعد از جنگ ۱۲روزه نهتنها هنرمندان که عامه مردم هم بیش از پیش به سمت و سوی هویت ملی توجه نشان دادهاند. دوسالانه چقدر از این منظر توانسته آینهدار چنین مفهومی باشد؟
سؤال خیلی خوبی است به این جهت که اصلیترین هدف ما از برپایی دوسالانه در شرایط فعلی همین بوده؛ بهخصوص بعد از جنگ مشخص شد دشمنان در تلاشند اعتبار و قدرت ایران را زیر سؤال ببرند و در این زمینه شکست سنگینی متحمل شدند. هرچند بهنظرم لازم بوده در فضای رسانه هم کارهای بیشتری صورت بگیرد. بههر حال حضور کاریکاتوریستها در این رویداد کمک کرد تا کاریکاتور اعتبار گذشته خود را بهدست بیاورد. تا پیش از جنگ مستقیم اسرائیل و غزه، صهیونیستها به برگزاری یک جشنواره کارتون با عنوان «حیفا» میپرداختند اما بعد از آنکه جهان نظارهگر فجایع اسرائیل در غزه شد، این جشنواره مشروعیت خود را از دست داد و کشورهای دیگر از شرکت در آن سرباز زدند. از این طرف، ما که در این سالها همیشه با کشورهای مختلف تعامل داشته و یاریگر کشورهای مظلوم بودهایم و از همه مهمتر تلاشمان این بوده تا دوسالانهای بهدور از نگاههای سیاسی برگزار کنیم، توانستیم در این دوره با اقبال خوبی بهلحاظ بینالمللی مواجه شویم و دوسالانه با حضور گسترده جمعی از هنرمندان کشورهای مختلف برگزار شود. ناگفته نماند بیش از سه دهه است در عرصه کاریکاتور در مجامع بینالمللی خوش درخشیدهایم بهطوری که اغلب هنرمندان کاریکاتوریست در این سالها بهعنوان شرکتکننده، داور، سخنران و طراح مسابقات در این رویدادها حضور مستمر داشتهاند که بدون شک برگ زرینی در کارنامه هنر معاصر ایران قلمداد میشود.
برخی هنرمندان به این نکته اشاره دارند که برگزاری رویدادهای بزرگی مانند دوسالانههای تجسمی همواره با کمبود سالنهای استاندارد مواجه بوده است، کما اینکه هنوز بعد از گذشت سالها، برپایی این رویدادها، تنها به دو سالن موزه هنرهای معاصر تهران و مرکز فرهنگی هنری «صبا» محدود است. به نظر میرسد شهرداری در احداث سالنهای جدید قدمی برنداشته است.
من هم قبول دارم که درحالحاضربرای برگزاری جشنوارههای بزرگ باکمبود سالن مواجه هستیم.درباره دوسالانه دوازدهم با توجه به فشردگی زمان، تصمیم براین گرفته شد تا سالنهای صبا به نمایش آثار این رویداد اختصاص یابد. نمیخواهم بگویم ما به سالن استاندارد نیاز نداریم، اتفاقا لازم است بر تعداد سالنهای باکیفیت در پایتخت افزوده شود، منتها با توجه به شرایط کشور، به نظرم حفظ همین تعداد از سالنها بهتر از این است که انتظار احداث سالنهای جدیدی را داشته باشیم.
داوران خارجی با حضور در ایران و داوری آثار چه دیدگاهی نسبت به کار هنرمندان این دوره داشتهاند؟
خب، این اتفاق بزرگی است که بعد از هشتسال، ما دوباره به قول فوتبالیها به صدر جدول برگشته و درعینحال، شاهد مشارکت هنرمندان تراز اول و مطرح عرصه کاریکاتور بهعنوان داور بودهایم. درواقع، ما از سه چهره برتر کاریکاتور دنیابرایارزیابی آثارهنرمنداندعوتکرده بودیم.یکیهنرمندی ازبرزیلاست کهجزو۱۰کاریکاتوریستبرترقاره آمریکایلاتین شناخته میشود؛ دیگری هنرمندی از اندونزی بود که در نوع خود یکی از چهرههای محبوب کاریکاتور در بین مردم کشور اندونزی و مالزی است و سومین فرد خانم ایزابلا از لهستان بودند که با وجود آنکه نتوانست در ایران حضور یابد ولی داوری را به شکل آنلاین انجام داد. هرسه این داوران، در مقام هنرمندان پیشکسوت این حیطه، تا امروز صدها جایزه بینالمللی را در کارنامه کاری خود ثبت کردهاند و حضورشان موجب شکوفایی و بالندگی این دوره بوده است.
ممکن است درباره مضمون دوسالانه امسال هم توضیح دهید؛ چرا «عجله»؟
عجله، یک مفهوم بسیار مهم در زندگی معاصر ما قلمداد میشود، ضمن اینکه در آموزههای دینی ما روایتهای زیادی دراینباره وجود دارد. بهعنوانمثال، همواره تاکید شده است که در قضاوت دیگران عجله نکنید. حضرت امیرالمومنین(ع) بارها به این مسأله اشاره داشتهاند که عجله در هنگام عصبانیت، جز ندامت حاصلی نخواهد داشت و خویشتنداری در این زمینه بهترین راهحل است. درعینحال، ریشه بسیاری از مشکلات در ایران و کشورهای دیگر بهواسطه بروز عجله شکل گرفته است. تعجیل ما در حین رانندگی موجب تصادف میشود. وقتی با عجله از کنار مباحث مهم میگذریم خسران به بار میآید. حتی اغلب معضلاتی که امروز در حوزه اقتصادی باآن مواجه هستیم ناشی ازعجله است. بنابراین، انتخاب موضوع عجله برای این دوره از دوسالانه به نظرم موضوع خوب و ملموسی بوده است،چراکه انسان همیشه با این موضوع در طول زندگی خود دستبهگریبان است. البته در بخش «کارتون آزاد» هنرمندان با تکیه بر موضوعات روز هم به ارائه اثر پرداختهاند. علاوهبرآن، امسال بخش «طنز ترسیمی» را داشتهایم مشتمل بر کاریکاتور، کارتون و کاریکلماتور (که پرویز شاپور شروعکننده آن در ایران بود) و هنرمندان در این حوزه هم به خلق آثار جالبی پرداختهاند.
اگر موافق باشید بحث را با این سؤال شروع کنیم که چرا برگزاری دوسالانه، هشت سال به تعویق افتاد؟
برای پاسخ دادن به این سؤال باید کمی به عقب برگردم و به اتفاقاتی اشاره کنم که در تعویق برگزاری این رویداد نقش جدی داشتند. هشت سال پیش، سازمان فرهنگی-هنری شهرداری در قالب ابلاغ یک نامه به همکاری من با این سازمان پایان داد. نکته سؤالبرانگیز اینکه نامه در مدت زمان کوتاهی از سایت آن طرف آبی «ایرانوایر» سردرآورد و رسانهای(!) شد. بنابراین دیگر امکان همکاری به شکل معمول هم میسر نبود چه برسد به این که بخواهیم دوسالانه برگزار کنیم. در این میان همان کسانی که مسبب تعطیلی خانه کاریکاتور بودند، اصرار داشتند که دوسالانه را برگزار کنیم. همزمان با این اتفاقات، تعدادی از کاریکاتوریستها شروع به مصاحبه با رسانهها کردند و همزمان به سازمان فرهنگیهنری شهرداری فشار آوردند که شجاعی نگاه ایدئولوژیک به کاریکاتور دارد و دوره خلاقیت او در خانه هم به پایان رسیده است. در نتیجه، معاون هنری سازمان فرهنگی-هنری شهرداری با این جریانات همسو شد و شرایطی پیش آمد که دیگر ادامه همکاری با این سازمان ممکن نبود. بعد از آن، من به حوزه هنری رفتم و با روی کار آمدن محمد زنگنه، همچنان امیدوار بودم که خانه کاریکاتور به روزهای اوج خود برمیگردد ولی ایشان باوجود ۹ماه خدمت صادقانه، برای ادامه فعالیت به نتیجه نرسید. در دوره مدیریت جدید محمد خراسانیزاده در سازمان فرهنگی-هنری شهرداری تهران، بار دیگر قضیه برگزاری دوسالانه مطرح شد؛ ضمن اینکه ما در برنامه داوری که در خرمآباد برگزار شد با آیدین مهدیزاده، مدیر دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم آشنا شدیم و ایشان نسبت به برگزاری دوسالانه ابراز آمادگی کرد که با پیگیری ایشان بالاخره برگزاری این دوره از دوسالانه کلید خورد.
اصولا برای برگزاری این دوره چه معیارهایی را درنظر گرفته بودید؟
در درجه اول شرط گذاشتیم که برای برگزاری دوسالانه میبایست بودجه، امکانات و اختیارات به شکل روشن و واضح متناسب با شأن یک دوسالانه بینالمللی اختصاص یابد که خوشبختانه این مسأله عملی شد. با توجه به اینکه برگزاری دو رویداد دیگر کاریکاتور را به شکل همزمان بهعهده داشتم، اشاره کردم که بهدلیل مشغله کاری نمیتوانم عهدهدار دبیری این دوره باشم ولی در نهایت، ۱۳ نفر از ۱۵ عضو شورای سیاستگذاری به دبیری من رای دادند و بنده به ناگزیر دبیری این دوره را بهعهده گرفتم.
بهنظر شما در دوازدهمین دوره دوسالانه چقدر همگرایی بین هنرمندان مختلف ایجاد شده است؟
در این دوره هنرمندان مختلف کاریکاتوریست از ایران و کشورهای دیگر از اندیشه و آرای منسجمی برخوردار بودند. داوران هم در بخشهای مختلف به نتایج مطلوبی رسیدند و داوری به نحو احسن در دو بخش انتخاب اولیه و نهایی برگزار شد. مراسم اهدای جوایز هم اول بهمنماه برگزار خواهد شد.
شاید برای پرسیدن این سؤال کمی زود باشد ولی با وجود انقطاع هشتساله و فرازونشیبهایی که به اجمال اشاره کردید، کیفیت فعلی دوسالانه را چطور ارزیابی میکنید؟
با وجود آنکه گفتوگوی ما در روز اول افتتاحیه شکل گرفته، شاهد استقبال نسبی و خوبی از نمایشگاه بودهایم. این نشان میدهد مخاطبان حتی با گذشت هشت سال وقفه برای برپایی دوسالانه، چقدر نسبت به این حیطه اشتیاق داشتهاند. البته در کنار بازدید از نمایشگاه، میزان مراجعه علاقهمندان به سایت «ایران کارتون» هم مطلوب بوده است. ما در این دوره بیش از گذشته دنبال وفاق و همدلی بودهایم و به یاری خداوند توانستهایم در حفظ این مؤلفه موفق شویم. بهنظرم این دوره از دوسالانه بهلحاظ شکل برگزاری و نحوه مشارکت هنرمندان، در نوع خود رضایتبخش بوده است. در مجموع ۴۵۰هنرمند در این دوره حضور یافتند و در بخش بینالملل هم هنرمندانی شرکت کردهاند که چین، ترکیه، روسیه، اندونزی، آمریکای لاتین (برزیل، کوبا، کلمبیا و آرژانتین) و کشورهای اقیانوسیه از این جملهاند. ناگفته نماند که امسال در قیاس با دورههای گذشته، هنرمندانی از آمریکا هم در این رویداد شرکت کردند. در مجموع ۷۰کشور در دوسالانه دوازدهم حضور یافتهاند که همانطور که اشاره کردم این آمار در نوع خود کمسابقه بوده و نشان ازاعتلا واحیا در این دوره از دوسالانه بوده است.
بعد از جنگ ۱۲روزه نهتنها هنرمندان که عامه مردم هم بیش از پیش به سمت و سوی هویت ملی توجه نشان دادهاند. دوسالانه چقدر از این منظر توانسته آینهدار چنین مفهومی باشد؟
سؤال خیلی خوبی است به این جهت که اصلیترین هدف ما از برپایی دوسالانه در شرایط فعلی همین بوده؛ بهخصوص بعد از جنگ مشخص شد دشمنان در تلاشند اعتبار و قدرت ایران را زیر سؤال ببرند و در این زمینه شکست سنگینی متحمل شدند. هرچند بهنظرم لازم بوده در فضای رسانه هم کارهای بیشتری صورت بگیرد. بههر حال حضور کاریکاتوریستها در این رویداد کمک کرد تا کاریکاتور اعتبار گذشته خود را بهدست بیاورد. تا پیش از جنگ مستقیم اسرائیل و غزه، صهیونیستها به برگزاری یک جشنواره کارتون با عنوان «حیفا» میپرداختند اما بعد از آنکه جهان نظارهگر فجایع اسرائیل در غزه شد، این جشنواره مشروعیت خود را از دست داد و کشورهای دیگر از شرکت در آن سرباز زدند. از این طرف، ما که در این سالها همیشه با کشورهای مختلف تعامل داشته و یاریگر کشورهای مظلوم بودهایم و از همه مهمتر تلاشمان این بوده تا دوسالانهای بهدور از نگاههای سیاسی برگزار کنیم، توانستیم در این دوره با اقبال خوبی بهلحاظ بینالمللی مواجه شویم و دوسالانه با حضور گسترده جمعی از هنرمندان کشورهای مختلف برگزار شود. ناگفته نماند بیش از سه دهه است در عرصه کاریکاتور در مجامع بینالمللی خوش درخشیدهایم بهطوری که اغلب هنرمندان کاریکاتوریست در این سالها بهعنوان شرکتکننده، داور، سخنران و طراح مسابقات در این رویدادها حضور مستمر داشتهاند که بدون شک برگ زرینی در کارنامه هنر معاصر ایران قلمداد میشود.
برخی هنرمندان به این نکته اشاره دارند که برگزاری رویدادهای بزرگی مانند دوسالانههای تجسمی همواره با کمبود سالنهای استاندارد مواجه بوده است، کما اینکه هنوز بعد از گذشت سالها، برپایی این رویدادها، تنها به دو سالن موزه هنرهای معاصر تهران و مرکز فرهنگی هنری «صبا» محدود است. به نظر میرسد شهرداری در احداث سالنهای جدید قدمی برنداشته است.
من هم قبول دارم که درحالحاضربرای برگزاری جشنوارههای بزرگ باکمبود سالن مواجه هستیم.درباره دوسالانه دوازدهم با توجه به فشردگی زمان، تصمیم براین گرفته شد تا سالنهای صبا به نمایش آثار این رویداد اختصاص یابد. نمیخواهم بگویم ما به سالن استاندارد نیاز نداریم، اتفاقا لازم است بر تعداد سالنهای باکیفیت در پایتخت افزوده شود، منتها با توجه به شرایط کشور، به نظرم حفظ همین تعداد از سالنها بهتر از این است که انتظار احداث سالنهای جدیدی را داشته باشیم.
داوران خارجی با حضور در ایران و داوری آثار چه دیدگاهی نسبت به کار هنرمندان این دوره داشتهاند؟
خب، این اتفاق بزرگی است که بعد از هشتسال، ما دوباره به قول فوتبالیها به صدر جدول برگشته و درعینحال، شاهد مشارکت هنرمندان تراز اول و مطرح عرصه کاریکاتور بهعنوان داور بودهایم. درواقع، ما از سه چهره برتر کاریکاتور دنیابرایارزیابی آثارهنرمنداندعوتکرده بودیم.یکیهنرمندی ازبرزیلاست کهجزو۱۰کاریکاتوریستبرترقاره آمریکایلاتین شناخته میشود؛ دیگری هنرمندی از اندونزی بود که در نوع خود یکی از چهرههای محبوب کاریکاتور در بین مردم کشور اندونزی و مالزی است و سومین فرد خانم ایزابلا از لهستان بودند که با وجود آنکه نتوانست در ایران حضور یابد ولی داوری را به شکل آنلاین انجام داد. هرسه این داوران، در مقام هنرمندان پیشکسوت این حیطه، تا امروز صدها جایزه بینالمللی را در کارنامه کاری خود ثبت کردهاند و حضورشان موجب شکوفایی و بالندگی این دوره بوده است.
ممکن است درباره مضمون دوسالانه امسال هم توضیح دهید؛ چرا «عجله»؟
عجله، یک مفهوم بسیار مهم در زندگی معاصر ما قلمداد میشود، ضمن اینکه در آموزههای دینی ما روایتهای زیادی دراینباره وجود دارد. بهعنوانمثال، همواره تاکید شده است که در قضاوت دیگران عجله نکنید. حضرت امیرالمومنین(ع) بارها به این مسأله اشاره داشتهاند که عجله در هنگام عصبانیت، جز ندامت حاصلی نخواهد داشت و خویشتنداری در این زمینه بهترین راهحل است. درعینحال، ریشه بسیاری از مشکلات در ایران و کشورهای دیگر بهواسطه بروز عجله شکل گرفته است. تعجیل ما در حین رانندگی موجب تصادف میشود. وقتی با عجله از کنار مباحث مهم میگذریم خسران به بار میآید. حتی اغلب معضلاتی که امروز در حوزه اقتصادی باآن مواجه هستیم ناشی ازعجله است. بنابراین، انتخاب موضوع عجله برای این دوره از دوسالانه به نظرم موضوع خوب و ملموسی بوده است،چراکه انسان همیشه با این موضوع در طول زندگی خود دستبهگریبان است. البته در بخش «کارتون آزاد» هنرمندان با تکیه بر موضوعات روز هم به ارائه اثر پرداختهاند. علاوهبرآن، امسال بخش «طنز ترسیمی» را داشتهایم مشتمل بر کاریکاتور، کارتون و کاریکلماتور (که پرویز شاپور شروعکننده آن در ایران بود) و هنرمندان در این حوزه هم به خلق آثار جالبی پرداختهاند.
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
