حادثه 18تیر به دنبال درگیری میان نیروهای انتظامی و تجمع کنندگان دانشجویی و اقدامات تحریک کننده برخی افراد مشکوک حاضر در میان تجمع کنندگان به وجود آمد.
علی شمسی پور، یک فعال دانشجویی و از شاهدان عینی حادثه 18تیر در این خصوص می گوید: عده ای خاص با حضور در کوی دانشگاه تهران به تهییج و تحریک دانشجویان پرداختند و پس از آن نیز حضور اراذل و اوباش را در اتفاقات بعدی شاهد بودیم ؛ به نحوی که حتی داخل خود کوی هم از حالت دانشجویی خارج شده بود و در شبهای پس از 20تیر، بیش از 80درصد از حاضران در کوی ، دانشجو نبودند.
وی ادامه داد: این گونه قضایا نشان می داد که رشته کار از دست دانشجویان خارج شده و اکنون پس از 8سال ، خطدهی قضایا از خارج کشور کاملا آشکار شده است.
دلیل دیگر بروز واقعه 18تیر، عملکرد برخی ماموران نیروی انتظامی حاضر در محل و همچنین دیگر مسوولان ذی ربط در این قضیه بود؛ چرا که هنگام حادثه ، تماس فرماندهان نیروی انتظامی با مسوولان وزارت کشور برای کسب تکلیف ، بی نتیجه می ماند و هیچ یک از مدیران ارشد وزارت کشور در دسترس نبوده اند. همچنین عوامل انتظامی حاضر در محل هم به دنبال هتاکی و پرتاب سنگ از سوی برخی از تجمع کنندگان تحریک شدند که اقدام متقابل آنان باعث ایجاد درگیری و کشیده شدن آن به درون کوی شد.
حسین مظفر، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی می گوید: مسوولان ذی ربط در زمان آغاز ماجرا می توانستند با اقدامی مناسب ، از شدت یافتن آن جلوگیری کنند و با موضعگیری های بموقع و صریح ، صف دانشجویان را از اخلالگران و چماقداران سیاست باز جدا کنند تا به دانشجویان آسیب نرسد و مردم هم بتوانند بهتر با اخلالگران تسویه حساب کنند.»
این دلایل و دهها دلیل دیگر را می توان به عنوان ریشه های حادثه 18تیر عنوان کرد که باعث رقم خوردن روزهایی تلخ در تاریخ انقلاب اسلامی شد؛ واقعه ای که با یک تشنج ساختگی و هدفمند آغاز و با حمایت برخی گروهها و روزنامه های افراطی اصلاح طلب تشدید شد و با هدایت نیروهای نفوذی و مشکوک به مدت چند روز ادامه یافت.
اما در نهایت با تدبیر رهبر معظم انقلاب و به صحنه آمدن مردم در روز 23تیرماه آن سال و آگاهی هایی که دانشجویان از دستهای پشت پرده این جریان به دست آوردند، این توطئه خنثی و آن جریان سازی انحرافی اجتماعی در نطفه خفه شد.