سربلندی فرشچیان در یک آزمون بزرگ

از کثرت به وحدت
از جوکار می‌پرسیم، تابلوی «آزمون بزرگ» فرشچیان، میان خیل آثار مهم این استاد چه جایگاهی دارد. او حرف‌هایش را در پاسخ به این سوال با مقدمه‌ای آغاز می‌کند: «آثار هر هنرمند بزرگ در درجات مختلف قابل دسته‌بندی است. هنرمند گاه با نوع امضازدن و گاه با نوع ارائه اثر به ما می‌گوید این اثر برای خودش چه‌قدر مهم است و به همین تناسب برای ما هم چه‌قدر می‌تواند مهم باشد». با ذکر این مقدمه ادامه می‌دهد: «فرشچیان هنرمندی با سبقه دینی و مذهبی است از خانواده‌ای مذهبی. شاکله اندیشه ایشان هم طبعا مبتنی است بر مذهب. از همین رو آثاری را که با زمینه مذهبی و شیعی و قرآنی خلق کرده‌اند، سوای آثار دیگر به جان خودشان شیرین نشسته است. این فضای فکری، باعث شده در این دسته از آثارشان، به لحاظ طراحی، ترکیب‌بندی رنگ و فرم دقیق‌تر عمل کنند. در این گونه از آثار، ایشان برسازنده کمپوزیسیونی دوار و منسجم هستند. نوعی از تعالی و نوعی از حرکت از کثرت به وحدت را می‌بینیم. این در همه آثار دینی ایشان متجلی است. در تابلوی «آزمون بزرگ» هم با همین فضا مواجه هستیم.»
به وقت ابراهیم، اما لامکان و بی‌زمان
محمود فرشچیان را همان‌طور که گفتیم به ویژگی‌هایی از سبکش می‌شناسیم که امروزه بین نگارگران آن‌قدر تشخص دارد که به نام خود او ثبت شده باشد. حالا جوکار معتقد است ویژگی‌های سبکی که امروز در نگارگری به عنوان سبک فرشچیان می‌شناسیم، بیشترین بروز و ظهور را در آثار دینی او دارند.
این هنرمند نگارگر در این باره به جام‌جم می‌گوید: «این‌که در آثار دینی، ایشان بیشتری بروز و ظهور سبک خود را نشان می‌دهند به این دلیل است که خود به خاطر علقه‌های مذهبی‌شان، این آثار را بیشتر دوست می‌دارند و طبعا وقت و انرژی بیشتری پایشان صرف می‌کنند. همه ویژگی‌هایی که برسازنده سبک فرشچیان هستند، در آثار مذهبی او با انسجام و قدرت بیشتری قابل رصد هستند. هنرمند وقتی به خلق اثری دست می‌گذارد باید تمام وجود و شاکله اندیشه‌اش در اختیار تمرکز قرار گیرد. این تمرکز را ما در آثار دینی ایشان بسیار بیشتر سراغ داریم. به‌عنوان مخاطبی که دستی بر آتش دارم و در هنر نگارگری شاگردی ایشان را می‌کنم، متوجه می‌شوم که ایشان وقت خلق این آثار در وضعیتی کاملا لامکان و بی‌زمان به سر می‌برند.»
زبان بین‌المللی هنر برای پیروان ادیان ابراهیمی
جوکار دوکلیدواژه برای موفقیت فرشچیان قائل است: «ابتدا درک هنر ایرانی، یعنی هنر خویشتن و سپس تجهیز به زبان جهانی هنر. »همین گزاره دوم، بهانه‌ای است تا جوکار بگوید: «موضوعی که ایشان در تابلوی آزمون بزرگ بر آن دست گذاشته، بین همه پیروان ادبیان ابراهیمی مشترک است. این هوشمندی ایشان است. داستان قربانی‌کردن که در اسلام به شکل عید قربان گرامی داشته می‌شود، در دین یهود و در دین مسیحیت هم مورد توجه است. ایشان در این باره به زبان بین‌المللی هنر دست یافته تا مابین ادبیات ابراهیمی، هنر بین‌المللی‌اش را عرضه کند. فکرش را بکنید این ادیان ابراهیمی چه بازه و جغرافیای گسترده‌ای دارند. هم تاریخ گسترده چندهزار ساله دارند و هم در بستر جغرافیایی و فرهنگی بزرگی زیست می‌کنند. حتی سنی‌ها را دربرمی‌گیرد. هموطنان مسیحی و کلیمی و همه مسلمانان عالم، با این موضوع ارتباط برقرار می‌کنند. فرشچیان دست روی سوژه‌ای گذاشته که بسیار جهانشمول است. محدود نیست به حکایتی از یک قوم. مثل داستان آدم و حوا برای کل بشریت است گویی. گویش بین‌المللی این اثر، مخاطب بین‌المللی برایش به ارمغان آورده است.»