3 رویکرد علمی در مدیریت بحران

ارتقا در سامانه‌های حمل‌ونقل

طراحی نوین جاده‌ها
حفظ و نگهداری جاده‌ها بسیار پرهزینه است. جاده‌ها معمولا در معرض صدمات ناشی از سیل، بارش، حرارت و یخ‌زدگی هستند. جاده‌های آسفالت‌شده در برابر بارش و سیل، آسیب‌پذیرتر هستند. زیرا آب باران به دلیل وجود آسفالت، راهی برای نفوذ به درون زمین پیدا نمی‌کند و روی جاده، جاری می‌شود. یکی از روش‌های پیشنهادی برای این مشکل، ساخت جاده‌های نفوذپذیر است. این نوع طراحی اجازه می‌دهد آب ناشی از بارش باران به درون لایه‌های سنگی و خاکی زیر جاده نفوذ کند و در عین حال فیلتر و جمع‌آوری شود. روش دیگر ساخت کانال‌های زیر جاده‌هاست که آب اضافی را به مسیری دیگر هدایت کنند.
از طرفی دمای بسیار بالای برخی مناطق، مشکل دیگری است که جاده‌ها را در معرض تخریب قرار می‌دهد. دمای زیاد موجب ترک خوردن سطح جاده‌ها می‌شود. در حال حاضر متخصصان، ساخت «جاده‌های خنک» در این مناطق را پیشنهاد داده‌اند. آنها برای خنک نگه داشتن سطح جاده از چند روش کاربردی سخن می‌گویند که از برخی از آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
ساخت جاده‌هایی که نور خورشید را بازتاب کند
افزایش توانایی جاده‌ها در انتقال حرارت
کاهش قدرت جذب حرارت توسط جاده‌ها
استفاده از روش تبخیر برای خنک نگه داشتن جاده‌ها
مقاوم‌سازی پل‌ها
پل‌ها، یکی از زیرساخت‌هایی است که باید به‌گونه‌ای ساخته شوند که در برابر تغییرات اقلیمی مقاوم باشند. پل‌ها، به‌ویژه در شهرهای ساحلی، به شدت در برابر توفان و سیل آسیب‌پذیر هستند و معمولا در معرض خطر آبشستگی (Scour) قرار می‌گیرند. این پدیده در اثر عبور جریان سیال مانند آب، خاک کف و اطراف پایه‌های پل را می‌شوید و موجب تخریب پل می‌شود. البته بزرگراه‌ها هم از این پدیده در امان نیستند. متخصصان سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌گویند برای مبارزه با این مشکل، باید پی و بنیان پل‌ها را با استفاده از سنگ، رسوب و بتن کاملا محکم کرد. به این ترتیب پدیده آبشستگی نمی‌تواند صدمه‌ای به پایه پل‌ بزند. در ضمن استفاده از بتن‌هایی که می‌توانند آب را به خود جذب کنند، استحکام پل‌ها را افزایش می‌دهند.
از طرفی وقتی بتن در معرض آب و هوای بد، مانند باران‌های سیل‌آسا، قرار گیرد، دچار فرسودگی می‌شود. مخصوصا وقتی گاز سولفید هیدروژن که در محیط زیست‌مان وجود دارد با آب باران ترکیب شود، تولید اسید سولفوریک می‌کند و این اسید، سرعت فرسودگی بتن را افزایش می‌دهد. اما محققان دانشگاهی از آفریقای جنوبی، تصمیم دارند نوعی بتن تولید کنند که جلوی عبور مولکول‌های گاز‌های مختلفی را که وارد بتن شده و موجب فرسودگی آنها می‌شود گرفته و مقاومت بتن را در برابر فرسایش ناشی از آب باران افزایش دهند.

تقویت شیوه‌های ساخت و ساز
مقررات ساخت و ساز
تغییرات آب و هوایی و سطح دریاها، کارشناسان ساخت و ساز را به ساختن بناهای سازگار با این تغییرات مجاب کرده است. برای مثال آنها در مناطقی که مستعد سیل است، ساختمان‌ها را مرتفع و مقاوم در برابر سیل می‌سازند. سیل پس از زلزله، یکی از بلایای طبیعی پرهزینه است، بنابراین باید بنیان ساختمان‌ها را بسیار قوی و بالاتر از سطح زمین ساخت. درضمن نباید در مناطقی که در مسیر سیل قرار دارند، ساخت‌وساز انجام داد.
همچنین ساختمان‌ها باید سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه ساخته شوند. مثلا اگر منطقه‌ای آب و هوای خشک دارد، باید ساختمان‌ها به‌گونه‌ای ساخته شوند که در مصرف آب صرفه‌جویی شود. یعنی از شیرهای آب و دوش کمتر استفاده شود.
بام سبز، یکی از روش‌هایی است که دانشمندان برای کاهش بار گرمایی، کاهش سیلاب، جذب آب باران، تصفیه هوا و کاهش اثرات گرمایش و تغییرات آب و هوایی از آن استفاده کرده‌اند. در این روش روی سطح سقف خانه‌ها، گیاهانی پرورش داده می‌شود. نوع گیاه به‌کار برده شده در این سقف‌ها، نسبت به شرایط آب و هوایی مناطق گوناگون
متفاوت است.
مدیریت مناطق ساحلی
این روزها به دلیل تغییرات آب و هوا و طغیان دریا و رودخانه‌ها، مردم بیشتر کشورها کمتر در کنار سواحل دریا و رودخانه‌ها خانه‌سازی می‌کنند. زیرا هنگام بروز سیل، این بناها زودتر از بناهای دیگر صدمه می‌بینند. اما دانشمندان برای حل این مشکل ساخت دیوار دریایی در برابر این طغیان‌ها را پیشنهاد داده‌اند، محققان آمریکایی معتقدند تا سال ۲۱۰۰ میلادی، بیشتر خانه‌هایی که نزدیک سواحل دریا ساخته شده‌اند به زیر آب خواهند رفت و صدمات بسیار سنگینی به جوامع وارد خواهد شد و با استفاده از دیوارهای دریایی می‌توان تا حدی جلوی هجوم سیل را گرفت.
همچنین این دانشمندان می‌گویند ساختارهای طبیعی مانند تالاب‌ها، تپه‌های شنی یا صخره‌های مرجانی درست مانند دیوارهای دریایی عمل می‌کنند و می‌توانند از انسان در برابر سیل دفاع کنند. بنابراین مردم شهرهای ساحلی باید مراقب این نوع دیوارهای دفاعی طبیعی‌شان باشند.

مدیریت اصولی فاضلاب و پسماند
فاضلاب و روان‌آب‌های سطحی
متاسفانه در بیشتر مناطق مستعد سیل، سامانه فاضلاب به‌گونه‌ای بنا نشده که پاسخگوی آب فراوانی باشد که سیل با خود می‌آورد و سرریز فاضلاب بهداشتی (SSO) رخ می‌دهد. سرریز فاضلاب بهداشتی، شرایطی است که در آن فاضلاب تصفیه‌ نشده، پیش از رسیدن به تجهیزات تصفیه فاضلاب به محیط وارد ‌شده و این وضعیت موجب آلودگی آب محیط و در نتیجه گسترش بیماری می‌شود. از طرف دیگر در محیط‌هایی که دچار خشکسالی هستند، سیستم فاضلاب دچار غلظت می‌شود و این آلودگی، بیش از پیش به زیرساخت‌ها آسیب وارد می‌کند. مشکل دیگر، روان‌آب‌های سطحی ناشی از بارندگی است. راه‌حلی که متخصصان برای این نوع آلودگی آب پیشنهاد می‌دهند، ایجاد زیرساخت‌هایی با ویژگی‌های تصفیه‌کنندگی است. به این ترتیب، آبی که به زمین نفوذ می‌کند، با استفاده از تصفیه‌‌کننده‌ها، فیلتر شده و آب تمیز وارد مسیرهای آبی و آب‌های زیرمینی می‌شود. البته انجام چنین پروژه‌ای بسیار گران تمام می‌شود و محققان امیدوارند بتوانند این کار را حداقل در ۱۵ تا ۲۹ سال آینده عملی کند.
کنترل پسماندها
پسماندها یکی دیگر از مشکلاتی است که جوامع مختلف دنیا با آن روبه‌رو هستند. از برخی از روش‌های فعلی کنترل پسماندها می‌توان به مواردی چون دفن زباله‌ها، سوزاندن و تهیه کمپوست از آنها اشاره کرد. البته بازیافت زباله‌ها هم چندان بی‌ضرر نیست و موجب انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌شود. محققان در تلاشند با استفاده از فناوری‌های به‌روز پسماندها را کنترل کنند. یکی از فعالیت‌های آنها تبدیل فاضلاب به بتن است و امیدوارند در آینده‌ این فناوری را به شکلی کاربردی در اختیار جوامع قرار دهند. محققان مالزی فاضلاب خانگی را ابتدا خشک کرده و به شکل پودر درآوردند و این مواد را به بتن اضافه کردند. به این ترتیب آنها توانستند نه‌تنها استحکام و قدرت بتن را افزایش دهند، بلکه مواد فاضلاب را به‌خوبی بازیافت کردند. در ضمن ویژگی جذب آب به وسیله این بتن ابداعی بهبود یافت.

منابع:
Quantumrun، Science Daily، Smithsonian Mag و Scientific American

نادیا زکالوند

دانش